şükela:  tümü | bugün
  • "sulhu, guvenligi, kamu huzurunu ve sosyal duzeni" bozacak her turlu "cemiyet, tesebbus, kiskirtma ve yayini" yasaklamak amaci ile, 4 mart 1925'de cikartilan kanundur. cogu tarih yazarina gore, kurt isyanini bahane ederek, tum muhalif faaliyetlerine son verebilmek icin cikartilmistir.
  • modernist ütopya. bugün anlamına gelen modern kelimesinin önerdiği, hız* vasıtasiyle geleceği kucaklarken geçmişten uzaklaşmayı sağlayan görünmez düzenlemeler yerine günün ayan beyan düzenlenmesi.
  • tevhid-i efkar, istiklal, son telgraf, aydınlık, sebilülreşat ve orak çekiç isimli yayınlar bu kanun ile kapatılmıştır.
  • 1925 yılında kabul edilen ve kemalist devrimin yerleşmesinde katkıları yadsınamayacak olan kanundur.

    kanun kabul edildiği sırada terakkiperver cumhuriyet fırkası (tcf) henüz kapatılmadığından, tbmm'de bulunan bu fırkanın üyeleri (hatta bazı iktidar milletvekilleri dahi) kanuna büyük tepki göstermişlerdir.

    yalnızca üç maddeden oluşan 4 mart 1925 tarih ve 578 sayılı takriri sükun yasasının ilk maddesi uzun bir süre tek başına tüm muhalif örgütlenmeler üzerinde adeta demoklesin kılıcı gibi sallanmıştır. bu maddeye göre, “irtica ve isyana ve memleketin sosyal düzenini, huzur ve sükununu ve emniyet ve asayişini ihlale yönelik tüm teşkilat, tahrikat, teşvik, teşebbüs ve yayını hükümet, cumhurbaşkanının onayıyla kendiliğinden yasaklamaya yetkilidir.”

    yasanın gerekliliği, daha sonra mustafa kemal tarafından nutuk’ta şöyle savunulmuştur: “biz, olağanüstü alınan önlemleri hiçbir şekilde hiçbir zaman kanunun üstüne çıkmak için kullanmadık. tam aksine, ülkede huzur ve güvenliğin gerçekleşmesi için uyguladık. devletin yaşamı ve bağımsızlığını sağlamak için kullandık. biz, o önlemleri ulusun, uygarlık ve toplumsal yücelmesinde yararlı kıldık. takriri sükun kanununun yürürlükte olduğu ve istiklal mahkemelerinin eylemde bulunduğu süre içinde yapılan işleri göz önüne getirecek olursanız, bunların meclisin ve ulusun güvenlik ve güvencesinin, tamamen yerinde kullanıldığı kendiliğinden anlaşılır.”

    yasaya dayanan hükümetin sıkıyönetim mahkemelerinde verilen idam cezalarının, ilgili bölgelerdeki ordu kumandanlıkları tarafından ankara’ya bildirilmeksizin, temyiz yolu kapalı olarak ve derhal infazını mümkün kılan bir önergesine karşı tcf’nin direnişi de sonuçsuz kalmıştır. böylece hükümetin ve istiklal mahkemelerinin faaliyetlerinde tamamen serbest kaldıkları görülmektedir.

    bu arada kurulduğundan beri tcf’ye yakın duran istanbul basını da yasadan olumsuz yönde etkilenmiştir. yasanın yürürlüğe girmesinden iki gün sonra istanbul’da çıkan “tevhidi efkar”, “istiklal”, “son telgraf”, “aydınlık”, “orak çekiç” ve “sebilürreşat” adlı gazete ve dergiler kapatılmış; kapatılan gazete ve dergilere daha sonraki günlerde yenileri de eklendiği gibi, diyarbakır istiklal mahkemesi hüseyin cahit gibi bazı gazeteciler hakkında şeyh sait isyanını kışkırttıkları gerekçesiyle tutuklama kararı vermiştir.

    sonuç olarak, söz konusu yasanın kabulü ile yalnız o dönem için değil, sonraki yıllar için de ülkede çok partili hayat bir tarafa, hükümetin uygun görmediği en ufak bir muhalefetin bile gelişebilmesi imkanının engellendiği görülecektir. yine de 2007'nin dünya ve türkiye koşullarında son derece anti demokratik görülmesi olağan olsa da, yürürlükte bulunduğu dönemin koşullarında, varlığı anlaşılabilir, hatta gerekli görülebilir.
  • bu kanun ile hükümet aleyhine laf edilmesi imkanszılaştığı için muhalefet çareyi 1926 izmir suikastinde aramış ama bulamamıştır tabi.
  • donemin muhalif seslerini susturmak icin cikarilmis bu kanunla nazim hikmet'in de ilk yargilanma sureci baslamistir. 15 yillik mahkumiyet kararindan bir kac ay once sovyetler birligi'ne illegal yollarla giderek dava sonucunu burada ogrenmistir.
  • 1 mayıs'larda gösteri ve yürüyüş düzenlemeyi yasaklayan kanun.
  • ülkenin doğusu alevler içindeyken gündeme gelmesi gözardı edilerek, türkiye cumhuriyeti'nin devrimci felsefesine saldırı aracı yapılmaya çalışılan yasa. 1929 yılında yürürlükten kaldırılması, türk devriminin tarihin en yumuşak ve demokratik devrimlerinden biri olduğunun göstergesidir.

    (bkz: ilyas sami muş/@escherichiacoli)
  • cumhuriyet halk fırkasına karşı olan muhalif görüşlerin içinde toplandığı terakkiperver cumhuriyet fırkasının süreçte amaçlara karşı tehlike oluşturması, akabinde destekçilerinin şeyh said isyanını çıkarması bu yasanın oluşumunda etkilidir. böylece ilk çok partili hayat denemesi istenildiği gibi sonuçlanmamıştır. yasa, planlandığı gibi 2 yıllığına değil, 4 yıl boyunca* yürürlükte kalmıştır.

    menemen isyanıyla benzerlikler taşır zira o da 2. çok partili dönem girişiminin akabinde çıkmıştır lakin dönemin muhalefet partisi olan fethi okyarın kurduğu serbest cumhuriyet fırkasının kapatılmasından önce değil kapatıldıktan sonra çıkmıştır.