şükela:  tümü | bugün
  • tanzşmat fermanından sonra ortaya çıkan akım, 2 bölüm halindedir, birinci bölümü halka dönüş durumundayken, ikinci bölümde yoğun basklıarın sonucunda sanat sanat için durmuna geçilmiştir...
  • romantizm akiminin etkisi altinda olan ve namik kemal, sinasi, ziya pasa gibi gaz ozgurlukculer tarafindan sekillenmis donem.
  • dönem:
    a) şiir :
    - içerik değişip, vatan, millet, hürriyet gibi toplumsal ve politik öğeler girmiştir.
    - dilde yenilik yapılmak istenmiş fakat başarılı olunamamıştır.
    - aruz ölçüsü kullanılmaya devam edilmiştir.
    - “sanat toplum içindir” anlayışı hakimdir.
    - namık kemal, şinasi ve ziya paşa dönemin en önemli yazarlarıdır.
    b) roman & öykü :
    - tanzimat dönemine roman türü çeviri yolu ile girer.
    - fenelon – telemak (ilk çeviri.)
    victor hugo – sefiller
    “ - notre dame ın kamburu
    “ - bir mahkumun son günü
    swift – guliver in seyahatnamesi
    belli başlı çevirilerdir.
    - batı etkisinde ilk roman şemseddin sami den taaşuk-u talat ve fitnat tır.
    - batılı anlamda ilk roman namık kemal den intibah’ tır.
    - tanzimat döneminde yazılan romanlarda okuyucuya bir bilgi vermek amaçlandığı için, romanların sonlarında kısadan hisse adı verilen didaktik bir öğe bulunur.
    - yazar kimliğini gizlemez.
    - romantizm akımından etkilenilmiştir.
    - eserlerde batılaşmayı yanlış algılayan (kumar, içki vb.) kişiler bulunur. örn : intibah ta ali bey.
  • dönem :
    a) şiir :
    - dönem, recaizade ekrem ile başlar.
    - aşk ve doğa gibi temalar işlenmisştir.
    - batı şiirinin hemen bütün biçim ve türlerini hiç çekinmeden denemişlerdir.
    - “sanat sanat içindir” anlayısşı hakimdir.
    - recaizade ekrem, abdülhak hamit, samipaşazade sezai ve nabizade nazım dönemin en önemli yazararıdır.
    b) roman & öykü :
    - romantizmin etkisinde olmalarına rağmen çok az realizm etkileri görülmeye başlamıştır.
    - ahmet mithat, emin nihat, şemseddin sami ve namık kemal tamamen romantizmin etkisi altında kalmışlardır.
    - recaizade mahmut ekrem, samipaşazade sezai ve mehmet murat realizm etkisi alında kalmıshlardır.
  • tanzimat fermanından 20 yıl kadar sonra 1860'ta şinasi'nin agah efendi ile birlikte tercuman-ı ahval gazetesini çıkarması ile başlamış, 1895'e kadar sürmüş olan dönemdir. düşünsel yapısı yönünden siyasi tanzimatın izlerini taşır. bu edebiyat içinde var olan sanatçılar genellikle eserlerinde siyasal ve toplumsal reformları savunmuşlardır. bunun içinde eski yaşama biçimini eskiyi sürekli olarak eleştirmişlerdir. halkı siyasi ve toplumsalyeniliklere hazırlamak, ona çağdaş uygarlık değerlerini öğretmek başlıca kaygılarındandı. halkın anlayabileceği, sade bir dille yazma, tanzimatçıların ana eğilimlerinden biriydi. karmaşık cümleler yerine kısa cümleler kurulmuştur. buradaki amaç geniş halk kitlelerine ulaşıp onları bilgilendirmekti. tanzimatçılar divan edebiyatında bulunan türleri batıya uyarlamışlardır. sanat için sanat bırakılmış, toplum için sanat düşüncesi ile eserler verilmeye başlanmıştır. ancak bu hep böyle devam etmemiş, ikinci kuşak tanzimatçılar aşk, ölüm, tanrı gibi kavramlara yönelmiştir. bunun sebepleri arasında, yine batıdan gelen romantizm akımının etkisi de yer almaktadır.
  • bu dönemde, türk edebiyatında, yaşanan bazı ilkler şunlardır:

    - ilk şiir çevirisi şinasi tarafından yapılmıştır*.

    - şinasi tarafından ilk noktalama işaretleri kullanılmıştır.

    - ilk yerlitiyatro şinasi tarafından yazılmıştır. tek perdelik olan oyun bir töre komedisidir, görücü usulü evlilikle ilgilidir.

    - ilk roman çevirisi yusuf kamil paşa tarafından yapılmıştır.

    - ilk yerli roman şemsettin sami tarafından yazılmıştır*.

    - batılı anlamda ilk anı örneği ziya paşa tarafından yazılmıştır*.

    - ilk hikaye örnekleri ortaya çıkmıştır.

    - gerçekçi ilk öykü sami paşazade sezai tarafından yazılmıştır*.

    - ilk eleştri kitabı namık kemal tarafından yazılmıştır*.

    - ilk edebi roman namık kemal tarafından yazılmıştır*.

    - ilk tarihi roman namık kemal tarafından yazılmıştır*

    - oynanan ilk tiyatro oyunu bu dönemdedir*

    - ilk köy romanı nabizade nazım tarafından yazılmıştır. bu romanda ilk defa ana karakter kötü biridir*.
  • çökmekte olan bir imparatorluğun son dönemlerinin bir toplumsal atılım dönemine denk gelmesiyle (dar bir çevrede de olsa, zira osmanlı demek istanbul demekti uzun zaman) oluşmuş ve bu nedenle toplumsal, edebiyatı status quoyu değiştirmek amacıyla kullanmayı denemiş bir akımdır. (birinci tanzimat edebiyatı) amma velakin gerçekler üstün gelir ve edebiyatçılar bırakın dünyayı, kemiklerine kadar çürümüş osmanlı'yı bile kurtaramaz ve abdülhamit çıkar sahneye, ondan sonra da kuzu kuzu içlerine kapanıp depresif ruhsal esinlenmelerini yazar sevgili yazar ve şairlerimiz. (ikinci tanzimat edebiyatı)

    ve sonraki adım:

    (bkz: edebiyat ı cedide) veya (bkz: serveti fünun)
  • çoğu örneği okunmayacak kadar kötüdür.

    felatun bey ve rakım efendi'yi tarih, edebiyat ve/veya sosyoloji üzerine bir sunum/tez/kitap hazırlamayan bir insan evladı niye açar okur mesela... buna benzer bir sebepten ötürü okumam gerekmişti. odalara sığmayacak kadar olmasa da naçizane bir kitaplık kuracak kadar kitap okumuşluğum vardır ve bu kitap okuduğum en başarısız edebi eserlerden biridir.

    not: her ne kadar reform devri imparatorluk yıkılana kadar öyle ya da böyle sürmüş olsa da, 1876 tanzimat dönemi'nin bitiş yılı olarak kabul edilir. yukarıda verdiğim örnek 1875 yılına aittir. yani birazcık da olsa kaliteli ve olgun bir eser bekleme hakkı vardır okuyucunun. dönemi içinde değerlendirme tezine de saygı duyarım. sırf o saygımdan böyle sakin yazıyorum zaten.
  • devlet eliyle edebiyat teşekkülü.

    osmanlı'nın yenilenme hareketlerinin son ayağı, siyasal ve kültürel alanda batılılaşma hedefi kapsamında yurtdışına gönderilmiş şinasi, ahmed midhat ve ziya paşa'nın, yurda dönüşlerinde başını çektikleri bir dönem edebiyatıdır.

    taklit olmanın da ötesinde bir hayli zorlama ve naif eserlerle temsil edilir; kahramanlarının da, dilinin de kendine güvensiz bir hali vardır. niye böyledir? topluma batı menşeili bir altyapı oluşturmak misyonuyla hareket eden yazarlarının henüz kendi altyapıları yeterli düzeyde değildir de ondan.
  • gerçekten de, tanzimat'tan sonra gazetenin, romanın, tiyatro oyununun bir arada ortaya çıkması bir rastlantı değildir. bunların üçü de halka dönük olma niteliğini içeren etkinliklerdi ve batı'daki görünüş nedenleri de yine o niteliğin açıklayacağı tarihsel oluşumlara karşılık düşmekteydi. artık yukarı kat okumuşlarının keyfi durumundaki eski düzyazı yaşamını yitiriyordu; o düzyazı, toplumun gereksediği yeni sorunları, yeni yazın türlerini yüklenecek nitelikte değildi.