şükela:  tümü | bugün
  • weber'in özellikleriyle birlikte aşağıdaki gibi açıkladığı davranışlara verilen isimdir.

    - her davranış toplumsal davranış değildir. sadece nesnelere yönelmiş olanlar da toplumsal davranış değildir. içsel tutumlar, başkalarının davranışlarına yönelmiş olmaları halinde toplumsal davranış olur. tek başına yapılan dua gibi davranışlar toplumsal davranış sayılmazlar. bir bireyin ekonomik faaliyeti, ancak ve sadece başkalarının davranışlarını dikkate aldıkları takdirde toplumsal bir davranış olabilir.

    - toplumsal davranış, başkalarının geçmişte ve şimdi yaptığı veya ileride yapması muhtemel davranışlara karşı yapılmış olabilir. daha önce yapılmış bir saldırının intikamını almak; şu andaki bir saldırıyı savuşturmak veya ileride olabilecek bir saldırıya savunma önlemleri almak gibi.

    - her insan ilişkisi, toplumsal nitelik taşımaz. tutum ve davranışların sadece başkalarına yönelik olanları, toplumsal niteliğe sahiptir ler. örneğin bisikletle iki kişinin birbirleriyle çarpışması doğal bir olaydır. fakat çarpışmamak için diğerine yol verme teşebbüsü ya da karşılıklı bağırıp çağırmalar, kavga veya dostça uzlaşma davranışları birer toplumsal davranıştır.

    - toplumsal davranış ne çok sayıda insan tarafından sergilenen benzer davranışların, ne de başkalarının etkisi altında sergilenen davranışların aynısıdır. örneğin yağmurun yağması ile sokaktaki insanların bir kısmının aynı anda şemsiyelerini açmaları halinde başkalarının davranışına yönelme yoktur.

    weber, toplumsal davranış biçimlerini: amaçla ilişkili rasyonel davranış, değerle ilgili rasyonel davranış, duygusal davranış, geleneksel davranış olarak dörde ayırmıştır.

    amaçla ilişkili rasyonel davranış: kişinin dış dünyada nesnelerin ve insanların davranışları ile beklentiler de bulunması ve bu beklentilerini akılcı şekilde ölçüp biçerek, kendi belirlediği amaca ulaşabilmek için birer araç olarak kullanması veya amaca ulaşması için koşulları değerlendirmesidir. aron, weber'in bu davranış tipini açıklarken, köprü inşa eden mühendisin, para kazanmaya çalışan spekülatörün, zafer elde etmek isteyen generalin davranışlarına örnek veriyor. burada aktör, amacını açıkça tasarlamış ve buna ulaşmak için araçları düzenlemiştir.

    değerle ilişkili rasyonel davranış: kişinin bir davranışı, sırf ahlaki, estetik ya da dini bakımdan taşıdığını inandığı değerlerden dolayı sergilemesi ve bunu yaparken de davranışın doğuracağı sonuçları dikkate almasıdır. değer bilinciyle yapılan davranış, hep inanılan ilkelere ya da kişinin kendisinden beklenildiğine inandığı taleplere uygun şekilde davranmasıdır. gemisi ile birlikte batan kaptanın davranışına bunu örnek gösterebiliriz.

    duygusal davranış: anlık duygusal tutum ve heyecanlarla yapılan davranıştır. duygusal davranış, alışılmamış yani günlük olmayan bir tahrike karşı, kendi kontrolünü kaybederek yapılmış tepki halinde kendini gösterebilir. örneğin ağlayan çocuğa tokat vuran annenin ya da futbol maçında sinirlerinin denetimini kaybeden oyuncunun attığı yumruk duygusal davranıştır.

    geleneksel davranış: kişinin yerleşik alışkanlıklarına göre davranmasıdır. geleneksel davranış genellikle müphem ve belli başlı tahriklere karşı alışılmış şekilde tepki gösterme niteliğindedir. alışkanlıklardan oluşan davranışlar, bu davranış tipine daha yakındır. anlamlı davranışlar sınırında yer alarak, toplumsal davranışlar kategorisine giren geleneksel davranışlarda, alışkanlıklara bağlılık belli bir anlamda ve derecede bilinçli şekilde devam ettirilmektedir. geleneksel davranışlar bu durumda değer-bilinçli davranışlara yaklaşmaktadır. ancak bütün bunların ideal tipler olduğu akılda tutulmalıdır.*

    *bozkurt, veysel, değişen dünyada sosyoloji: temeller, kavramlar, kuramlar, ekin yayınları, bursa, 2015, s.9-11.