şükela:  tümü | bugün
  • (bkz: forward)
    (bkz: swap)
    (bkz: futures)
    (bkz: opsiyon)
  • inside job belgeselinde detaylı bir şekilde anlatılan ve wall street'in dünyayı nasıl yönettiğini gözler önüne seren piyasalar. abd'de çıkarılan yasa gereği denetlenmesi yasaklanmıştır.
  • türkiye'de türev işlemler krize neden olmuyorsa bu türev işlemlerin olmaması değil türev işlemlerin iyi yönetilmesiyle ilgilidir. bugün türk bankalarında yapılan yapılandırılmış türevlerin veya egzotik türevlerin %90-95'i karşılıklı olarak yapılıyor yani birebir hedge ediliyor yani piyasa riski alınmıyor. ayrıca bddk'nın bankalar nezdindeki denetimlerinde sürekli gözden geçiriliyor. türev işlemlerin tamamen kontrol edilmesi elbette mümkün olmayabilir,

    diğer yandan türkiye'de türev piyasaları neredeyse yok dememeliyiz. 650 milyar dolar olmuş. türev piyasalar yok diyorsak bankacılık diye bişey de yok demeliyiz (aktif büyüklüğüne bakarak) türkiye'de türevlerin önemli bir kısmı swap piyasasında yapılıyor. bu da döviz likidite fazlasını tl'ye çevirmek için. diğer yandan forward yapılıyor bankaların döviz pozisyonunu kapatması için. ırs yapılıyor, sabit faizle verdikleri kredilerin faizini hedge etmek için. 650'nin yaklaşık %20'si opsiyon ve bunların da çoğu dediğim gibi hedge ediliyor. daha ne yapsın adamlar türevin etinden sütünden yararlanıyorlar.

    türkiye'de piyasa riskinin etkin yönetilmediğini iddia etmemek önemli bir hata olabilir. bugün bankalar çok basit yönetilebilecek kur riskini dahi almazken, türev işlemlere elini bulaştırmıyorsa bu onların bilmediği anlamına gelmez.

    diyeceğim odur ki, her türlü opsiyonu banka offsheet inde görebilirsiniz ama açık veya fazla pozisyon olarak değil.
  • yıldız teknik üniversitesi iibf iktisat bölümünde verilen ders. dinlerken kolay gelmesine rağmen sınavlarının aynı kolaylıkta olmadığını söyleyebilirim.

    (bkz: türev piyasalar)
    (bkz: asuman oktayer)
  • piyasalarda en olumsuz bir haberde işi bilmeyenler tarafından(maalesef birçok ekonomist ve analist var bu kategoride) günah keçisi ilan edilen finansal ürünlerin işlem gördüğü yerler.
  • bir çok finansal krizin çıkmasında dolaylı da olsa önemli bir rol oynayan bir faktördür.

    öncelikli olarak türev ürünler en nihayetinde bir yatırım aracıdır. bir yatırım aracının safi olarak finansal piyasalara zarar verdiğini öne sürmek doğru olmamakla beraber çeşitli nedenlerden ötürü "doğru" olarak kullanılmayan bir finansal aracın piyasa dengelerini olumsuz yönde etkileyerek insanları "yanlış" yatırıma sürükleyebileceği gerçeği de yadsınamaz bir gerçektir.

    dünya finansal piyasalarının özellikle 1970'lerden itibaren, dünyada esen liberalleşme rüzgarına kapıldığının altını çizmek gerekir. finansal piyasalardaki bu serbestlik akımı öncelikli olarak yatırımcılara kendi ülkeleri dışında diğer ülkelerin finansal araçlarına daha kolay bir şekilde yatırım yapabilmelerini sağlarken, aynı zamanda bir çok yatırımcının da aracı firmalarının hizmetlerini kullanmadan direk kendi namlarına işlem yapabilmelerine olanak sağlamıştır.

    bu bağlamda finansal piyasalar ile ilgisi üst düzeyde ancak bilgisi sınırlı yatırımcılar mantar gibi çoğalan finansal danışmanık şirketlerinin de üstün pazarlama çabalarıyla beraber finansal piyasalarda yatırımlarını arttırmışlardır. bu gelişmeler ilk aşamalarda finansal kaynak arayan kurumlara ucuz kredi sağlanması olarak görülüp çeşitli çevrelerce alkışlansa da, finansal piyasalar için çok kritik olan getiri/risk eğrisinde kırılmalara sebep olmuştur.

    bu bireysel yatırımcılar aldıkları riskleri tam olarak değerlendirebilecek bilgiden ve uzmanlıktan yoksun olmakla beraber, aynı zamanda yatırım danışmanlığı yapan bazı kurumların görevlerini, yatırımcıya yaptıkları yatırımlarla ilgili doğru ve tarafsız bilgiyi vermek, tam olarak yerine getiremeyerek en safiyane tabirle yatırımcıları yanlış yönlendirmişlerdir.

    bu yanlış yönlendirmeler ile bazı odaklar tarafından en çok teşvik edilen ürünler kaldıraçlı finansal ürünler ile türev ürünler olmuştur. bu kaldıraçlı ürünler, minimum yatırım ile oldukça yüksek riskli işlemler yapma imkanı verdiklerinden dolayı konusunda en uzman yatırımcılar tarafından kullanılması gerekirken, aşırı yüksek getiri vaatleri ile bireysel yatırımcıları cezbetmiş ve onların büyük paralar kaybetmesine neden olmuştur.

    türev araçlar ise değerleri altında yatan başka bir değere bağlı olarak değişen finansal yatırım ürünleridir. bu türev ürünlerin en çok bilinenleri (forward, swap vs) ticari kuruşları tarafından kur riski gibi riskleri "hedge etmek" için amacına uygun olarak kullanılmasına rağmen, çok kısa bir sürede altında yatan varlıkları oldukça karışık olan "egzotik" türev araçları mantar gibi çoğalmış ve bireysel yatırımcılar bu ürünlere talep göstermiştir.

    finansal piyasaların ana amacı elinde kaynak fazlası bulunan yatırımcılar ile elinde gerçekleştirebilecekleri pozitif yatırım imkanları mevcut olup bunları gerçekleştirecek kaynağa ihtiyaç duyan kuruluşları bir araya getirerek arz-talep dengesini sağlamaktır. ancak bu amaç ile kurulan finansal piyasalar gittikçe daha fazla spekülatif finansal yatırımların konusu olmuş ve bir çeşit kumar veya şans oyunu gibi lanse edilerek bir çok yatırımcının kendini "zengin etme" hayallerinde hüsran olmasına sebep olmuştur.

    şu an günümüzde baktığımız zaman finansal piyasaların ticari kuruluşlar tarafından "doğru" amaçlar ile kullanıldığını görmekle beraber, küçük bireysel yatırımcıların kendilerini spekülatif beklentilerin esiri haline getirdiklerini gözlemlemekteyiz. finansal serbestlik ile ortaya çıkan bu durum, kendini sürekli tekrarlanan finansal krizlerde göstermektedir. tabi ki de finansal krizlerin ortaya çıkışının sadece bu finansal yatırım serbestliği ile açıklamak doğru olmamakla beraber, globalleşen finansal piyasalar ile birlikte yatırım serbestisinin artışının bu krizlerin boyutlarını arttırdığı kesindir.

    eski dönemlerde gerçekleşen finansal krizler, globalleşmeden önce lokal finansal krizler şeklinde kendini gösterirken, bu krizlerden etkilenmeyen ülkelerin de katkılarıyla finansal kriz geniş çaplı bir ekonomik krize dönüşmeden etkilerini azaltılabiliyordu. aynı zamanda küçük bireysel yatırımcının finansal piyasalarda ağırlığını arttırması, çok riskli finansal yatırım araçlarına bilinçsizce yatırım yapılmasına, böylelikle arz-talep dengesinin bozulmasına, bunun nihayetinde finansal balonların ortaya çıkmasına ve en sonunda bu finansal balonun patlamasıyla oluşan finansal kaybın çok daha geniş bir tabana kayması ile finansal krizin ekonomik krize yol açmasına neden olmaktadır.

    bu yukarıda çizilen tabloda suçu küçük yatırımcı veya altındaki varlığın çoğu yatırımcı tarafından bilinmeyen türev araçlara yüklemek doğru olmaz. bu eserin oluşmasındaki en büyük etken finansal piyasalarda kanun koyucu pozisyondaki insanlarda ve bu insanları kendi çıkarları doğrultusunda yönlendiren bazı büyük "wall street simsarlarında" aramak gerekir.

    günümüzde hala etkisini ortaya ilk çıktığı zamanlardaki kadar yoğun hissettiren global kriz yine yukarıda anlatılan çarpık düzeyin bir meyvesidir. amerika birleşik devletlerinin hala yürürlükte olan "toksik varlık alımı projesi" bu gerçeğin en somut göstergesidir. bu proje kapsamında bankaların ve çeşitli finansal kuruluşların elinde bulunan milyarlarca dolarlık toksik varlıklar amerika birleşik devletleri tarafından satın alınarak bir çok finansal kurumun batmasını engellemektedir. en nihayetinde bu "toksik varlık" olarak adlandırılan finansal yatırım araçları, gerçekleşen finansal balon dahilinde kendi "öz değerinden" oldukça yüksek fiyatlarda işlem görmüş ancak daha sonra bu türev araçların altındaki varlıkların değerinin çok daha düşük olduğu finansal piyasalar tarafından "anlaşıldıktan" sonra bir anda fiyatları çakılmış varlıklardır.

    son ekonomik krizde toksik varlığa dönüşen yatırım araçlarının içinde "collaterized debt obligation" adı verilen ve zamanında sıkça "subprime mortgage borçları" üzerinden yaratılmış türev araçlarıdır. bu cdo'lar ekonomik kriz öncesinde bir çok olumsuz kredi notuna sahip kişilere verilmiş mortgage kredilerinin risk gruplarına göre ayrılarak, bölmeler halinde yeniden bir finansal araca çevrilmesiyle oluşmuştur. finansal krizin ortaya çıkışına kadar da, bir çok bireysel yatırımcı ve kurumsal yatırımcı aldıkları riskten habersiz olarak o dönemler wall street simsarları tarafından teşvik edilen bu cdo'lardan yüklü miktarlarda satın almışlardır.

    mortgage krizinin patlak vermesiyle birlikte bir çok mortgage kredisi alacaklısı olan şahıs ve kurumlar ile bu krizin etkisi sınırlı kalacak iken, hazırlanan cdo varlıkları vasıtasıyla birilerinin oldukça kar ettiği bu işlemlerin olumsuz yükü milyonlarca tasarruf sahibi küçük yatırımcının omuzlarına binmiştir. görüldüğü üzere özellikle içinde ihtiva eden riski kimi zamanlar oldukça iyi saklayabilen türev araçlar, tek başlarına bir kriz çıkaracak kadar etkileri olmasa dahi, herhangi bir krizin etkilerinin çok daha geniş bir tabana yayılmasına, böylelikle de çoğu zaman finansal krizlerin ekonomik krizlere dönüşerek bütün makro ekonomik dengeleri "global" ölçekte bile sarsma gücüne sahip olabilmektedirler.
  • hedge gibi önemli fonksiyonları olmasına karşın , kapitalizmin bir maymunluğudur.

    kaldıraç etkisi nedeniyle de her zaman saatli bombadır.

    risk tercihi traderın ve yatırımcının sorumluluğundadır ancak devletler tarafından konvansiyonel piyasalara göre daha sıkı denetlenmelidir. 2007 krizinde abd'nin asıl hatası budur.
  • türev ürünlerin temel fonksiyonu yatırım değildir. literatürde yatırım araçlarının dönemsel getirilerine sıklıkla atıf yapılır. hisse senedinin dönemsel getirisi temettü, borçlanma araçlarının dönemsel getirisi faiz iken, alternatif yatırım araçlarından olan emlaklar için kira gibi gelirlerden bahsedebiliriz. işte en büyük ayrım burada ortaya çıkıyor. türev araçların dönemsel getirisi olmaz. türev araçlar 3 amaçla kullanılır. bunlardan en sık kullanılanı hedging(riskten korunma) iken, diğerleri arbitraj ve spekülasyondur. spekülasyon da esasen kötü bir şey değildir. türkiye'de genelde manipülasyonla sıklıkla karıştırılır. spekülasyon piyasalardaki likiditeyi artırarak, volatiliteyi minimize eder.

    türev piyasaların olmazsa olmazı kaldıraç ve opsiyon primi gibi kalemlerdir. bireysel yatırımcıların bunlara spekülasyon amacı ile yönelmesi risk faktörlerini artırdığından, yine uyduruk şirketlerin(ne abd'de, ne türkiye'de büyük bir yatırım bankasının, aracı kurumun müşterisinin aleyhine çalıştığını, görmedim, duymadım.) etikdışı hareketleri türev piyasaları tehlikeli bir hale getirmektedir. burada küçük yatırımcının da hatası kendisini kıbrıs'ta poker masasında hissederek, tamamen psikolojik nedenlerle hareket etmesidir. açıkçası ben burada piyasanın bir suçu olmadığını düşünüyorum. küçük yatırımcının hırsı ile komisyon ve fraud peşindeki uyduruk şirketin hırsı birleşince böyle olumsuz sonuçların olması normaldir.

    türev piyasalar hakkında en büyük yanılgı, abd'de krize tek başlarına neden olduklarıdır. 2007 mortgage krizini incelersek, türev araçların karmaşık yapılarından dolayı anında günah keçisi ilan edildiğini görürsünüz. nasıl enron skandalında ihale denetçi kurum arthur andersen'e kalmışsa, bu krizde de ihale türev araçlara kalmıştır.

    2007 krizinde dünyadaki bütün global oyuncuların hataları ve ihmalleri vardır. mevduat bankaları(commercial banking) önüne gelene kredi vererek emlak balonu oluşturmuş, kredi derecelendirme kuruluşları mortgage backed securities dediğimiz ipoteğe dayalı menkul kıymetleri yüksek notlarla derecelendirmiş, sigorta şirketleri bu menkul kıymetleri hatalı şekilde sigortalamış, yatırım bankaları(investment banking) bu ürünleri önüne gelene cdo olarak yüksek getiri vaadi ile satmış, bağımsız denetim şirketleri finansal kurumların mali tablolarını denetlerken, bu kuruluşların aktiflerinde yer alan toksik varlıkları gerçek değerlerinin çok üzerinde değerleme yaparak denetim hatalarına yer vermiştir. yani finansal fonksiyona sahip bütün kurumların kriz öncesinde büyük hataları olmuştur. bu yüzden suçu sadece türev piyasalara yüklemek haksızlık olur. sistemsel buglar yüzünden bu krizin yaşandığını ve bütün dünyaya yayıldığını görüyoruz.

    türev piyasaları açıkçası nükleer enerjiye benzetiyorum. iyi kullanmasını bilenin elinde çok verimli iken, bilgisi ve deneyimi olmayanın elinde çernobil olur ve bir gün patlar.
  • limit sonsuza giderken diye pazarlanır, denklemi sıfıra eşitleyelim diye sonuçlanır.