şükela:  tümü | bugün
  • (bkz: türki diller)
  • özbekçe, uygurca, kazakça, kırgızca, kazan tatarcası, kırım tatarcası, azerbaycan dili ve daha pek çok ağız-şive-lehçe'nin uzun yıllar ve bir takım siyasi kararlar dahilinde hepsi olmasa da bir kısmının dil'e evrilmeleriyle oluşan kargaşada, akademisyenler'in kullandığı kapsayıcı tanım, şemsiye. türk halkları'nın konuştuğu diller diye genellersek yanlışa düşmemiş oluruz.

    türkoloji araştırmalarının sık yapıldığı almanya'da buna turksprachen, macaristan'daki türkoloji enstitülerinde török nyelvek derler. türkiye türkçesi mevzubahis ise, török nyelv kullanılır. macarcada çoğul manası katan ekler sözcüğün sonuna "ek, ok" şeklinde gelir.
    örnek:
    viz = su, vizek = sular
    kard = kılıç, kardok = kılıçlar
    nyelv = dil, nyelvek = diller

    en ciddi türkoloji enstitülerine sahip memleketlerin müderrisleri ve kendi türkologlarımız buna "türk dilleri" diyedursunlar, en basitinden ingilizce wiki okuyan vatandaş turk ve turkic'i gördü ve ardından "türki" terimiyle karşılaştı diye, türkiye türkçesi'nin dışında kalan türk dilleri'ni zihninde türkçe'den çok daha uzakta konumlandırıyor.

    hal böyleyken, türkçe kalem oynatılan sözlükte kalkıp da türk dilleri'ne ısrarla türki diller demekle bilimsel davranmıyorsunuz.
    hayatında türkiye türkçesi dışında başka bir türk dili işitmemiş türk insanı'nın zihninde duvar örüyorsunuz.

    uygurca konuşan bir insana bakıp, onun "uygur türkçesi" konuştuğunu düşünen vatandaşın faşizm uyguladığını düşünen zihin, art niyetlidir.

    hem o kadar türkçe dedim, faşizm uygulamak nedir ?*
  • istanbul türkçesiyle diğerleri arasındaki yakınlık bir yana dursun, çuvaşlı soydaş biraderlerin konuşurken alıp başını gittikleri ailedir. hep beraber şu tembelliği bıraktığımız bir gün belki yine bir araya gelir bu farklılıkları tartışırız. hadi dokuz a tokuz, yada dokkuz, hadi bilemedin toyus diyenler tamam da, taksar ne olum. emdi nece anlaşırız?
  • gecenlerde bu konu ustune yazilmis guzel bir makaleye denk geldim: mutual intelligibility among the turkic languages

    wikipedia makalesi de oldukca zengin. bazi turk dillerindeki [ turkce, azerice, kazakca, uygurca, ozbekce, kirgizca gibi ] cesitli kelimelerin karsilastirilmasi
  • vikipedi'den alıntı:

    türkiye'de türk dilleri ailesinin adlandırılması ve bu dillerin yalnızca bir dil mi yoksa birçok diller mi oldukları hakkında farklı fikirler yaygındır. türk dil kurumu, yayınlarında önceleri "türk lehçeleri" adı benimsenmişken sonraları bu ad yanında "türk dilleri" deyimine de yer verildiği görülmektedir. ankara üniversitesi türk dillerini öteden beri "lehçe" sayar ve "türk dilleri" deyiminden kaçınır. istanbul üniversitesi ise daha aşırı bir tutumla "lehçe" deyimini yalnız çuvaşça ve yakutça gibi öbürlerinden çok farklı iki türk dili için kullanmakta, bu diller dışındaki bütün türk dillerini "lehçe"nin de altında bir konuşma türü saydığı "şive" sözü ile adlandırmaktadır. bu durumda türk dillerinin türkiye'deki adlandırmalarında üç ayrı görüşle karşı karşıyayız demektir:

    türkiye haricinde dünya genelindeki dil biliminin, türk dil kurumunun ve hacettepe üniversitesinde türkolog ve altayist prof. dr. talat tekin'nin görüşü: diller,
    ankara üniversitesi'nin görüşü: lehçeler,
    istanbul üniversitesi'nin görüşü: çuvaşça, yakutça ve halaçça lehçe, diğerleri şive.
  • google tercume;

    "türk dilleri doğu avrupa, orta doğu, orta asya ve sibirya'da konuşulan bir dil grubudur. türk dilleri yaklaşık 170 milyon insan tarafından ana dil olarak konuşulmaktadır. aşağıdaki, alt ailelerin söz konusu dillerin bir listesidir:

    türk dillerinin coğrafi dağılışı. koyu mavi: kuzeydoğu ortak türkçesi (sibirya türkçesi dilleri); yeşil: güneydoğu ortak türkçesi (karluk dilleri); turuncu: kuzeybatı ortak türkçesi (kıpçakça dilleri); kırmızı: güneybatı ortak türkçesi (oğuz dilleri); mor: oghur dilleri; (bkz: https://upload.wikimedia.org/…turkiclanguagemap.png)

    proto-türk
    ortak türki (shaz turkic / z turkic)

    karluk dilleri. yeşil: doğu karluk; kırmızı: batı karluk

    turuncu: güney kıpçak (aralo-hazar); kırmızı: kuzey kıpçak (uralo-hazar); yeşil: batı kıpçak (ponto-hazar)

    portakal: doğu oğuz; yeşil; azerbaycanlı; kırmızı: türkçe; mor: gagavuz; açık mavi: qashqai; yeşilimsi mavi: salar
    proto-ortak türk
    kuzeydoğu ortak türkçesi (sibirya türkçesi)
    güney sibirya
    altay türkçesi
    kuzey altay (altay tili)
    tuba
    kumandy / qumanda
    turachak
    solton
    starobardinian
    chalkan (kuu / qu, lebedin)
    chulym türkçesi
    chulym (ös tili)
    aşağı chulym (küerik) (şimdi soyu tükenmiş olduğuna inanılıyor)
    orta chulym
    üst chulym
    sayan türkçesi (lehçe sürekliliği)
    tofa (tòfa dıl)
    tuha
    tsengel tuvan
    tuvan (tıwa dıl)
    western / khemchik nehri (altay dilinden etkilenir)
    merkez (bu lehçenin coğrafi merkezliği, aynı olsa da olmasa da, çoğu tuvans tarafından konuşulan dile benziyordu). standart ve edebi dilin temelini oluşturur ve şunları içerir:
    ovyur
    bii-khem
    northeastern / todzhi (bii-khem nehri'nin üst kısmının yakınında tozhu tuvans tarafından konuşulmaktadır. bu lehçenin konuşmacıları nazallaştırmayı kullanır. diğer lehçelerde bulunmayan avcılık ve ren geyiği yetiştiriciliği ile ilgili geniş bir kelime hazinesi içerir).
    güneydoğu (moğol dilinden en fazla etkiyi gösterir).
    tayga
    dukha / dukhan / tsaatan (tuha tıl) - khövsgöl ilindeki tsagaan-nuur ilçesindeki dukha (tsaatan) halkı tarafından konuşuldu (neredeyse soyu tükenmiş)
    soyot (buryatia cumhuriyeti'ndeki okinsky bölgesi'nde veya rayon'da konuşulan soyot'un eski dili; şimdi buryat dilini konuşuyorlar) (samoyedik uralik substrat; insanlar önce bir türk diline ve moğolca - buryat'a kaymış) )
    eski türk / orkhon türk / eski uygur (soyu tükenmiş) (uygur'un doğrudan bir atası değil, karluk'tan geliyor) (proto-türk ile eş anlamlı değil)
    yenisey türkçesi
    khakas (xakas tili)
    sagay / saghay
    kacha / qaça
    koybal (turkish koybal) (samoyedic uralic substrat; insanlar bir türk diline kaydırıldı)
    beltir
    kızıl / qizil
    fuyu kırgızları (khakas lehçesi olabilir)
    shor (šili tili)
    mrassu (edebi ve standart shor temeli)
    üst mrassu
    kondoma
    üst kondoma
    batı yugur / sarı uygur (neo-uygur) (yaşınız) (eski uygur veya eski türk dili olarak adlandırılan dilin doğrudan soyundan)
    kuzey sibirya
    saka (yakut) (saxa tıla)
    merkezi
    batı lena
    doğu lena
    aldan
    periferik
    kuzeybatı
    kuzeydoğu
    dolgan (dulğan / haka) (samoyed uralic ve evenki tungus substratları)
    doğu - khatanga
    merkez - avam
    batı - yenisey, norilsk
    güneydoğu ortak türkçesi (karluk) - tarihsel olarak orta asya'da, sart veya taranchi adı verilen sedanter ve göçmen halkları (etnik grup ve dilden bağımsız olarak) arasında bir ayrım vardı. çoğu zaman kafa karıştırıcı bir şekilde kullanıldı, çünkü birkaç halk ve onların dilleri için jenerik bir kelimedi (özellikle iranlılar ya da türkler) ve aynı zamanda farklı tarihsel zamanlarda farklı anlamlara sahipti (yüzyıllar boyunca değişen anlamlara sahipti). kesinlikle, etnik veya dilsel bir tanım değil, bir yaşam tarzından biriydi. (güçlü iran substratı)
    chagatai / turki (jağatay) (orta asya'nın çoğunda ortaçağ altınordu'nun edebi dili) (nesli tükenmiş)
    klasik öncesi çağatay (1400–1465)
    klasik çağatay (1465–1600)
    klasik sonrası çağatay (1600–1921)
    türk horezmi (orta asya’nın orta çağ altın ordusunun ve doğu avrupa’nın edebi bir diliydi) (soyu tükenmiş)
    doğu
    uygur (uygur tili) (eski uygur adı verilen dilin doğrudan soyundan değil)
    doğu: qarkilik'ten kuzeye, qongköl'e uzanan bir alanda konuşuldu
    merkez: kumul'dan güneye doğru yarkand'a uzanan bir alanda konuşuldu
    güney: guma'dan doğuya doğru kaçaklık'a uzanan bir alanda konuşuldu
    lop (veya télé) (ayrı bir dil olabilir)
    ıli turki (kıpçak substratı) (nesli tükenmiş)
    batı
    özbek (karluk özbek, sart özbek - sedanter ve kentsel özbek, “modern özbek”) (iranlı ve farsça kökenli güçlü iranlı substrat)
    kuzey özbek (özbekçi / özbek tili)
    ferghana özbek (kıpçak özbek ile aynı değil)
    taşkent özbek
    chimkent / shymkent-turkestan özbek
    surkhandarya özbek
    khorezm özbek
    güney özbek / afgan özbek (bactrian'ın güçlü iranlı substratı ve ağır farsçalaştırılmış) (birçoğu dari / dari farsça / doğu fars / afgan farsçalarında iki dillidir)
    kuzeybatı ortak türkçesi (kıpçak)
    kıpçak (soyu tükenmiş)
    güney kıpçak (arap-hazar türkçesi)
    kıpçak-nogay
    fergana kipchak / kipchak

    fergana, semerkant, buhara ve türkistan) (soyu tükenmiş)
    kazakça (qazaqsha / qazaq tili)
    doğu kazak
    güney kazak
    kuzey kazak
    batı kazak
    karakalpak (qaraqalpaq tili) (kazakça daha yakın)
    kuzeydoğu karakalpak
    güneybatı karakalpak
    fergana vadisi karakalpak?
    nogay
    karanogay-nogai uygun
    dağıstan'da konuşulan karanogay veya kara-nogai (kelimenin tam anlamıyla "kara nogai"; "kuzey nogai")
    merkez nogai veya nogai uygun, stavropol'da
    aqnogai (beyaz veya batı nogai), kuban nehri, karaçay-çerkesya ve mineralnye vody bölgesi'ndeki kolları. aqnogai daha farklı iken kara-nogai ve nogai uygun dilsel olarak çok yakın.
    kırgız-kıpçak
    kırgızlar (kırgızistan / kırgız tili)
    kuzey kırgızlar (standart kırgızistan'ın temeli)
    güney kırgız
    güney altay
    altay uygun
    mapli
    telengit
    tölös
    chuy
    teleütçe
    sibirya tatarı (sıbır tel)
    doğu sibirya tatarı
    tom
    baraba
    batı sibirya tatarı
    tobol-irtiş
    kuzey kıpçak (uralo-hazar / volga-ural türkçesi) (bazı uralik substratlara sahiptir)
    eski tatar / eski başkır (volga turki)
    başkurt (başkortsa / başkort tele)
    güney
    doğu
    kuzeybatı
    tatar (tatarça / tatar tele)
    merkez / orta (kazan) (standart edebi tatar'ın temeli)
    batı (mişär veya mishar)
    batı kıpçak (kıpçak-cuman / ponto-hazar türkçesi)
    cuman (polovtsian / folban / vallany / kun) (nesli tükenmiş)
    karaçay-balkar - kumyk
    karaçay-balkar (karaçay-malqar til / tawlu til)
    karaçay-baksan-chegem (standart dilin temeli)
    balkar (malqar)
    kumyk (“kafkas tatarı”) (qumuq til) (oghur türkçesi alt tabaka - hazar ve bulgar)
    terek
    hasavyurt
    buynaksk
    khaitag
    podgorniy
    kırım tatarı (qırımtatar tili / qırım tili)
    kuzey (bozkır kırım tatarı / nogay bozkır) (kuzey kafkasya ve aşağı volga'daki nogai halkı ile karıştırılmamalıdır)
    orta (daha fazla cuman tipi özellik) (standart kırım tatarının temeli)
    güney / kıyı kırım tatarı (oğuz türkçesi etkisi)
    krymchak (judeo-crimean tatar) (qrımçah tılyı) (karaim'den farklı bir dil, karaim ile karıştırmamak)
    urum (kırım tatarı ile yakından ilgilidir ve güneydoğu ukrayna ve gürcistanca türkçe konuşan yunanlılar tarafından konuşulmaktadır. doğu roma imparatorluğu'nun ismiyle ilişkili olan romence - rûm / urum türkçesinin ismiyle ilgili etimolojik) (yunanca) alt-tabaka)
    kuzey azakça (ukrayna'da)
    tsalka (gürcistan'da)
    karaim (judeo-crimean) (qaray tili / karaj tili) (krymchak'tan farklı bir dil, krymchak ile karıştırılmıyor)
    kırım (kırım'da)
    trakai-vilnius (litvanya'da)
    lutsk-halych (ukrayna'da)
    güneybatı ortak türkçesi (oğuz) (lehçe sürekliliği)
    doğu oğuz (doğu)
    salar (salırça) (karluk ve kıpçak dillerinden ve ayrıca tibetli ve çince gibi türk olmayan dillerden kuvvetli bir şekilde kullanılan bir oğuz dili)
    çinghay (amdo) salar
    ıli salar
    türkmen (türkmençe / türkmen dili)
    teke (tekke) (standart türkmenlerin temeli)
    nohurly
    yomud
    änewli
    hasarly
    nerezim
    göklen
    salyr
    saryk
    ärsary
    çowdur
    trukhmen
    geçiş doğu-batı oğuz
    horasani türkçesi (khorasan türkçesi)
    kuzeyinde
    güney / razavi
    batı
    batı oğuz (batı)
    azerice (azeri türkçesi, batı türkmenleri) (az?rca dili) (eski azeri diline, hint-avrupa dili olan bir iran alt tabakasına sahiptir)
    güney azerbaycan (iran azerbaycan / iran azerbaycan)
    qarapapaq
    shahsavani (shahseven)
    muqaddam
    baharlu (kamesh)
    nafar
    qaragözlü
    pishaqchi
    bayatlu
    kaçar
    tabrizi (standart güney azerbaycan'ın temeli fakat aynı değil)
    ırak türkmenleri (güney türkmenler)
    salçık (soyu tükenmiş) (türk dillerini ve lehçelerini iran ve anadolu'ya getiren selçuklu türklerinden selçuklu ismiyle ilgili etimolojik)
    kuzey azerbaycan (kafkas azerbaycan / kafkasya azerbaycan)
    salyan
    lenkaran
    kazah
    airym
    borcala
    terekeme
    qyzylbash
    nukha
    zaqatala (mugaly)
    gebele
    erivan
    ordubad
    gence
    şuşa (karabağ)
    karapapak
    şirvan lehçesi
    bakü lehçesi (standart kuzey azerbaycan'ın temeli fakat aynı değil)
    şamahı
    guba
    derbend
    nahçıvan
    geçici azerbaycan-türk
    doğu anadolu türkçesi (doğu anadolu ağızları)
    halk türkçesi
    hemshen türkçesi
    doğu anadolu türkçesi uygun (kars, erzurum, diğer bölgeler)
    zaza turkish (zazalar tarafından konuşulan türkçe, iran dili olan zaza ile zazaya karışmaz)
    kürtçe türkçe (kürtçe konuşulan türkçe, iran dili olan kürtçe olan kürtçe ile karışmaz)
    kuzeydoğu anadolu türkçesi (kuzeydoğu anadolu ağızları)
    laz türkçe (lazca konuşulan türkçe, kartvel dili olan laz ile karıştırılmaz)
    trebizond (trabzon) türkçe
    eski anadolu türkçesi (nesli tükenmiş)
    türkçe (anadolu türkçesi / türkiye türkçesi / istanbul türkçesi) (türkçe / türk dili)
    anadolu ağızları (anadolu ağızları)
    batı anadolu (batı anadolu ağızları)
    merkez (orta anadolu)
    doğu merkez
    batı merkez
    akdeniz (akdeniz) / güney (güney)
    güneybatı (güneybatı)
    güneydoğu (güneydoğu)
    karadeniz (karadeniz) / kuzey (kuzey)
    çorum, çankırı
    doğu karadeniz kıyısı
    batı karadeniz kıyısı
    sakarya-izmit
    ege (ege) / batı (batı)
    yörük (göçebe anadolu türkçesi)
    istanbul dialec
    suriye türkmenleri (suriye türkçesi)
    kıbrıs türkçesi
    balkan / rumeli / tuna
    doğu balkan / doğu rumel / doğu danubya
    edirne
    batı balkan / batı rumel / batı danubya
    karamanlı türkçesi (karamanlıların türkçesi, türkçe konuşan yunanlılar, yunanca alt tabakası, kapadokyalı yunanca ile karıştırılmamış, karışık bir dil ya da kapadokyalı yunanlılar birbirine karışmış olsa da) (neredeyse tükenmiş)
    balkan gagavuz türkçesi (balkan türkçesi) (rumeli türkçesi)
    gajal
    gerlovo turk
    karamanlı
    kyzylbash
    surguch
    tozluk türk
    yörük
    makedon gagavuz
    gagavuz (gagavuz dili / gagavuzça)
    bulgar gagası
    deniz gagauzi
    osmanlıca (lisân-ı osmadi / osmanlı türkçesi / osmanlıca) (soyu tükenmiş) (anadolu türkçesi'nin doğrudan atası değil, ağır bir farslaştırılmış ve araplaştırılmış türk dili)
    fasih türkçe (eloquent türkçe): şiir ve idare dili, tam anlamıyla osmanlı türkçesi
    orta türkçe (orta türkçe): üst sınıf ve ticaret dili
    kaba türkçe (kaba türkçe): alt sınıfların dili.
    güney oğuz
    afşar (beşar türkcksi) (güney azerbaycan dili lehçesi olabilir)
    aynallu (güney azerbaycan dili lehçesi olabilir)
    qashqai (turki) (kaşqay dili) (azerice / batı türkmenlerle yakından ilgilidir)
    sonqori (güney azerbaycan dilinin lehçesi olabilir)
    peçenek
    peçenek (peçenek) (soyu tükenmiş)
    arghu
    khalaj (ortak türk dillerinin farklı bir üyesi, oğuz dili değil) (ağır farsça) (birçoğu farsça / iranlı farsça / batı farsça)
    kuzey
    güney
    ogur (lir türkçesi / r türkçesi)
    proto-oghur
    bulgarca / bolgar (soyu tükenmiş) (uralik bir alt tabakası vardı)
    volga bulgarca (nesli tükenmiş)
    chuvash (cavašla / çovaşla)
    anatri veya alt
    viryal veya üst
    danube bulgar (ms 10. yüzyılda tükenmiş, eski slav kilisesi'ne yakın olan slav kabilelerinin slav dili tarafından asimile edilmiş, slavonik eski kilise'ye yakındı, ancak bulgarca adını etnik köken olarak ve aynı zamanda birçok kökenleri nedeniyle seçtiler. egemen sınıfları ya da türk olan siyasal seçkinleri)
    hazar (soyu tükenmiş) (hazarların dili)
    muhtemel türk dilleri (hepsi tükenmiş)
    türk dili veya diğer dil ailelerinin üyesi olabilecek sınıflandırılmamış diller

    hunnic / hunnish - hunların dili veya dilleri (dilleri hakkında birkaç hipotez vardır)
    keraite - (bugünkü orta moğolistan'da) keraitlerin dili veya dilleri (13. yüzyılda fethedilen, cengiz han olarak adlandırılan temüjin'den sonra moğollaştırılmış) (13. yüzyılda fetihler olan) kırgızlar ve birçok torghut onlardan gelebilir) (dilleri hakkında birkaç hipotez vardır)
    eski naiman - eski naimans'ın dili veya dilleri (bugünün batı ve güneybatı moğolistan'ında) (13. yüzyılda fethedilen, çuha hanı denilen temüjin'den sonra moğollaştırılmış) (naiman, sekiz rakamı için moğol ismidir) dilleri hakkında birkaç hipotez vardır)
    pannonian avar - pannonian avarların dili veya dilleri (dilleriyle ilgili birkaç hipotez vardır)
    xiongnu - xiongnu'nun dili veya dilleri (hunnic diliyle aynı olabilir, yakından ilişkili bir dil olabilir veya hiç ilgisi yoktur) (dilleri hakkında birkaç hipotez vardır)
    muhtemel karışık türk-iran dili
    äynu / aini (äynú) (karışık bir dil olabilir) (uygur'dan farklı bir kişi olan äynu halkı tarafından konuşulan ve esas olarak iranca kelime hazinesi ve türkçenin gramerini olan türk kriptoları)"

    (bkz: https://www.revolvy.com/…t-of-turkic-languages?cr=1)