şükela:  tümü | bugün
  • sonucun 'windows turkcesi' gibi olmasindan korkulan giri$im.
  • türkçeleştikten sonra sempati kazanabileceğini düşündüğüm için gerçekleşmesini istemediğim vukuat
  • türklerin arap kültür emperyalizminin etkisinden kurtulabilmesi için bir girişim.
  • "sanki almanya'da insanlar incili ingilizce, kuranı arapça okuyorlar!" demeden kendimi alamıyorum.
    hepimizi güya bütünleştirmesi gereken din denen şeyin ne dediğini anlamak, bilmek vs. hoş olmaz mıydı?
    kaldı ki umrumda deil o da ayrı.
  • ezani onemseyip namaz kilanlarin hicbirinin istemedigi,buna kar$ilik onunla alakasi olmayanlarin ortaya attigi* "tanri uludur tanri uludur" $eklindeki ezan.
  • türkçe ezan şu şekildedir:
    tanrı uludur tanrı uludur.
    tanrıdan başka yoktur tapacak.
    şüphesiz bilirim bildiririm, tanrı’nın elçisi ve resuludur muhammed
  • diyanet işleri başkanlığı'ndan istanbul müftülüğü'ne yazılan özel - 636 sayılı yazı ile ezan ve kametin birkaç ay içinde türkçe okunacağı bildirildi. (16 haziran 1950'de, d.p. iktidarı, tck'nın ilgili maddesinde değişiklik yaparak ezanın arapça okunmasına olanak verdi).
  • cumhuriyetin ilk yıllarına kadar, ibadetin yapıldığı camilerde, mescitlerde genellikle arapça hâkimdir. hutbede bile, verilen bilgiler arapçadır. türkçe ifadeler içinde ise sözlerin çoğunu arapça ve farsça kökenli terimler oluşturmaktadır.

    bütün türk toplumunca bu durum açıkça görülmesine rağmen herhangi bir düzenleme yapılmamıştır. bu konuda yazılıp çizilenler uygulamaya konulamamıştır. bu durumu yakından gören m. kemal atatürk, o yıllarda düşüncelerini ortaya koyacak zamanı ve yeri kollamaktadır. bir hareket adamı olan atatürk, o güne kadar cesaretle uygulamaya konamayan ancak sözde kalan bu önemli konuyu, balıkesir'deki ünlü konuşmasıyla ele alır. islâm dininin esaslarını ana dilinde ifade etmenin kapılarını açar. hutbelerin türkçe verilmesi, ezanın türkçe okunması bu yoldaki önemli adımlar olmuştur.
    bu konuyla ilgili olarak atatürk balıkesir'de zağanos paşa camisinde aşağıdaki konuşmayı yapmıştır (kaynak: anadolu ajansı)

    gazi paşa balikesir'de...

    paşa hazretleri balıkesir'de bir camide minbere çıkıp

    değerli bir hutbe okumuşlardır.

    balıkesir: 7 (a.a.) - gazi paşa hazretleri bugün öğle namazını büyük bir cemaatle paşa camii'nde kılmışlardır. namazdan ve şehitlerin ruhuna bağışlanmak üzere okunan mevlitten sonra paşa hazretleri minbere çıkarak şu hutbeyi okumuşlardır:

    "millet! tanrı birdir, şanı büyüktür. tanrı'nın selâmeti, karşılıksız sevgisi ve hayrı üzerinize olsun. peygamber'imiz efendimiz hazretleri, tanrı tarafından insanlara gerçekleri bildirmekle görevlendirilmiş ve elçi olmuştur. (insan yaşayışını düzenleyen) temel kurallar hepinizce bilindiği üzere yüce kur'an'daki yazılı buyruklardır. insanlara doğruluğun özünü vermiş olan dinimiz son dindir. kusursuz ve en mükemmel dindir. çünkü dinimiz akla, mantığa, gerçeklere bütünüyle uyar ve uygun düşer. eğer akla mantığa ve gerçeklere uygun düşmemiş olsaydı, bununla diğer tabiat kanunları arasında çelişki olması gerekirdi. çünkü bütün bu mevcut kanunları yapan tanrı'dır.

    arkadaşlar; peygamber çalışmalarında iki yere, iki eve sahip bulunuyordu. biri kendi evi, diğeri tanrı'nın eviydi. millet işlerini tanrı'nın evinde yapardı. hazretipeygamber'in kutlu yolunu izleyerek bu dakikada milletimize, milletimizin bugününe ve geleceğine dönük hususları görüşmek maksadıyla bu kutsal yerde tanrı'nın katında bulunuyoruz. beni buna kavuşturan balıkesir'in inançlı ve kahraman insanlarıdır. bundan dolayı çok memnunum. bu vesile ile büyük bir sevaba ereceğimi umuyorum. efendiler, camiler birbirimizin yüzüne bakmaksızın yatıp kalkmak için yapılmamıştır. camiler, kurallara uyma ve tanrı'ya ibadet etmekle birlikte din ve dünya için neler yapılması gerektiğini düşünmek yani karşılıklı görüşmek ve danışmak üzere yapılmıştır. millet işlerinde her kişinin zihni başlı başına işler durumda olmak zorundadır. işte biz de burada din ve dünya için, geleceğimiz ve bağımsızlığımız için, özellikle egemenliğimiz için neler düşündüğümüzü ortaya koyalım. ben yalnız kendi düşüncemi söylemek istemiyorum. hepinizin düşündüklerini anlamak istiyorum. millet işleri, milletin temel düşüncesi yalnız bir kişinin düşüncesinden oluşmuş değil, bütün millet fertlerinin arzularının, emellerinin özünden ibarettir. buna dayanarak benden ne öğrenmek, ne sormak istiyorsanız serbestçe sormanızı rica ederim."

    adı geçen şahsiyet sonra minberden aşağı inmişler ve çeşitli kişiler tarafından sunulan yirmiyi aşkın soruyu tespit ettikten sonra cevaplarını vermişlerdir. hutbeler hakkındaki ilk soruya cevap olarak demişlerdir ki:

    "hutbeler hakkında yöneltilen sorulardan anlıyorum ki bugünkü hutbelerin sunuş biçimi, milletimizin duygu ve düşünceleri ve diliyle, medenî ihtiyaçlarıyla bağdaşmamaktadır. efendiler, hutbe demek, halka hitap etmek yani söz söylemek demektir. hutbenin anlamı budur. hutbe denildiği zaman bundan birtakım kavram ve anlamlar çıkarılmalıdır. hutbeyi okuyan hatiptir. yani söz söyleyen demektir. biliyoruz ki, hazretipeygam-ber yaşadığı yıllarda hutbeyi kendisi okurdu. gerek peygamber efendimiz ve gerek hulefayıraşidin'in hutbelerini okuyacak olursanız görürsünüz ki, gerek peygamber'in, gerek hulefayıraşidin'in söylediği şeyler o günün meseleleridir, o günün askerî, idarî, siyasî, toplumsal konularıdır.

    islâm ümmeti çoğalınca ve islâm ülkeleri genişlemeye başlayınca, yüce peygamber'in ve hulefayıraşidin'in hutbeyi her yerde bizzat kendilerinin okumalarına imkân olmadığından halka söylemek istedikleri şeyleri sunmak için birtakım kişiler görevlendirilmiştir. bunlar her hâlde en büyük devlet adamları idi. onlar camide ve meydanlarda ortaya çıkar, halkı aydınlatmak ve doğru yola getirmek için ne söylemek gerekirse söylerlerdi. bu yöntemin devam edebilmesi için bir şart gerekliydi. o da milletin lideri olan kişinin halka doğruyu söylemesi, halkı dinlemesi ve halkı aldatmaması! halkı güncel konulardan haberdar etmek son derece önemliydi. çünkü her şey açık söylendiği zaman halkın düşünce mekanizması çalışır durumda bulunacak, iyi şeyleri yapacak ve milletin zararına olan şeyleri reddederek şunun veya bunun arkasından gitmeyecektir. ancak millete ait olan işleri milletten gizlediler. hutbelerin halkın anlamayacağı bir dilde olması ve onların da bugünkü ihtiyaçlarımıza değinmemesi, halife ve padişah adını taşıyan despotların arkasından köle gibi gitmeye mecbur etmek içindi. hutbeden amaç halkın aydınlanması ve doğruyu bulmasıdır, başka şey değildir. yüz, iki yüz, hatta bin sene evvelki hutbeleri okumak, insanları bilgisizlik ve uyuşukluk içinde bırakmak demektir. hatiplerin her hâlde halkın kullandığı dille anlatması gerekmektedir. geçen sene millet meclisinde okuduğum bir nutukta demiştim ki, 'minberler halkın beyinleri, vicdanları için bir iyilik ve doğruluk kaynağı, bir aydınlanma kaynağı olmuştur.' böyle olabilmek için minberlerden yankılanacak olan sözlerin bilinmesi, anlaşılması ve sanat ve ilmin gerçeklerine uygun olması gerekmektedir. değerli hatiplerin siyasî ve toplumsal olayları ve medenî durumları ve gelişmeleri her gün izlemeleri zorunludur. bunlar bilinmediği takdirde halka yanlış bilgiler verilmiş olur. bundan dolayı hutbeler tamamen türkçe ve çağın gereklerine uygun olmalıdır. ve olacaktır."

    sonra hilafet hakkındaki sorudan söz açarak yalnız türkiye değil, bütün islâm âlemine ait olan bu makama görev ve yetki vermek, türkiye devletinin yetkisi dışında ve üzerinde olduğunu belirttikten sonra demişlerdir ki:

    "dünya yüzünde osmanlı devletinin çöküşünden sonra bir türkiye devleti teşekkül etmiştir. bu devlet iran ve afganistan gibi bağımsız ve müslüman'dır. yeni türkiye devletini, milletin vekillerinden oluşan türkiye büyük millet meclisi yönetir. bu şartlar çerçevesinde halifeye, yalnız türkiye devleti adı ve hesabına özel kanunla verilmiş olduğundan başka, bir hak ve yetki verilmek gerekirse milletin egemenliği kayıt altına alınmış ve sonunda bu egemenlik bölünmeye uğratılmış olur ki, bu eski durumun yeniden geriye dönmesinden başka bir şey olamaz."

    bunun ardından lozan konferansı hakkında yöneltilen bir soruya geçerek şu sözleri söylemişlerdir:

    "üzüntüyle belirtmeliyim ki, adlî, malî kapitülâsyonlar konularında muhataplarımız eski zihniyetlerini değiştirmemişlerdir. bu konuda da italyanlar özellikle fransızlar sorun çıkarmışlardır. bu iki sebepten dolayı lozan konferansı'nın önemli çalışmalarına ara verilmiştir. itilaf devletlerinin delegeleri, hükûmetleriyle temasta bulunmak üzere lozan’ dan ayrılmışlardır. bizim delegelerimizin de hükûmet ve büyük millet meclisiyle görüşmek üzere gelmesi istenilmiştir. biliyorsunuz ki lozan'da da itilâf delegeleri aylardan beri süren çalışmalardan sonra bize bir barış projesi vermişlerdir. bu proje kapitülâsyonlar hakkında içerdiği maddelerden dolayı milletimizce kabul edilmesi asla mümkün değildir. kapitülâsyonlar bir devleti elbette yok eder. osmanlı devleti ile hindistan türk ve islâm imparatorlukları bunun en büyük delilidir. efendiler, kanunî haklarımızı ve hayatiyetimizi (varlığımızı) çağdaş dünyaya ve insanlığa kabul ettirmek için çalışıyoruz. bunu kabul ettirmek için gereken her türlü önlemi almaktan geri kalmayacağız. milletin gerçek iradesinin bu merkezde olduğuna inanıyorum."

    (hay hay sesleri)

    sonra düyunumumiyenin türkiye'den ayrılacak bölgelere taksim olunduktan sonra tanınacağından ve rejimin şu veya bu şekilde olmasının her zaman hatırlanması gerektiğinden, ticarete, ziraate ve sanayie son derece önem vermek gerektiğinden, kadınların sosyal hayatımızda erkeklerle aynı derecede hak sahibi olması gerektiğinden söz etmişler ve halk fırkası hakkındaki soruya şu şekilde cevap vermişlerdir:

    "bu milletin siyasî gruplaşmalardan çok canı yanmıştır. şunu belirteyim ki, diğer ülkelerde partiler mutlaka ekonomik amaçlar üzerine kurulmuş ve kurulmaktadır. çünkü o ülkelerde farklı sınıflar vardır. bir sınıfın çıkarlarını korumak için oluşturulan siyasî bir partiye karşı, diğer bir sınıfın çıkarlarını korumak amacıyla bir parti oluşturulur. bu, çok doğaldır. güya bizim memleketimizde ayrı ayrı sınıflar varmış gibi oluşturulan siyasî partiler yüzünden gördüğümüz sonuçlar herkesçe bilinmektedir. hâlbuki, halk fırkası dediğimiz zaman bunun içinde bir bölük değil, bütün millet vardır. bir defa halkımızı gözden geçirelim. biliyorsunuz ki memleketimiz çiftçi memleketidir, o hâlde milletimizin büyük çoğunluğu çiftçi ve çobandır. bu, böyle olunca buna karşı büyük arazi ve çiftlik sahipleri akla gelir. bizde büyük araziye kaç kişi sahiptir? bu arazinin miktarı nedir? araştırılsa görülür ki, ülkemizin genişliğine karşın hiç kimse büyük araziye sahip değildir. bu yüzden bu arazi sahipleri de korunması gereken insanlardır. sonra sanat sahipleri, kasabalarda ticaret eden küçük esnaf gelir. elbette bunların çıkarlarını, bugününü ve yarınını güvence altına almak ve korumak zorundayız. çiftçilerin karşısında olduğunu farz ettiğimiz büyük toprak sahipleri gibi bu ticaret adamlarının karşısında da büyük sermeye sahibi insanlar yoktur. kaç milyonerimiz var? hiç. bundan dolayı biraz parası olanlara da düşman olacak değiliz. bilâkis memleketimizde birçok milyonerin hatta milyarderlerin yetişmesine çalışacağız. sonra işçi gelir. bugün memleketimizde fabrika, imalâthane ve bunun gibi kurumlar sayılıdır. mevcut işçilerimizin sayısı yirmi bini geçmez. hâlbuki memleketi yüceltmek için çok fabrikalara ihtiyacımız vardır. bunun için de işçi gereklidir. bundan dolayı tarlada çalışan çiftçilerden farkı olmayan işçiyi de korumak ve gözetmek gerekir. bundan sonra aydınlar ve bilim adamları denilen kişiler gelir. bu aydınlar ve bilim adamları kendi kendilerine toplanıp halka düşman olabilir mi? bunlara düşen görev halkın içine girerek onları doğruyu bulmaya sevk etmek ve yüceltmek ve onlara gelişmede ve çağdaşlaşmada öncü olmaktır. işte ben milletimizi böyle görüyorum. bundan dolayı değişik meslek sahiplerinin çıkarı başka birine bağlı olduğundan, onları sınıflara ayırmak imkânı yoktur ve bunların bütünü halktan ibarettir.

    halk fırkası halkımıza siyasî eğitim vermek için bir okul olacaktır. beni çok seven ve hayatımı düşünen bazı arkadaşlarım bana böyle bir siyasî parti oluşturmamam gerektiğini önermişlerdir. gerçekte millî görevin sonucunda köşeye çekilerek dinlenmem benim için bir menfaattir. bunu yapabilmek için şimdiye kadar meydana gelen gelişmelerin belirlendiği gibi devam edeceğine güvenmek gerekir. fakat bu hususta şu anda endişesiz olamam. hiçbirinizin endişesiz olmamanızı öneririm. şimdiye kadar elde ettiğimiz başarılar üç dört seneye çıkmayacak kadar çoktur. her tarafta olduğu gibi bizde de yeni hareketler ve akımlar karşısında onu sindiremeyen kuvvetler ortaya çıkabilir.

    üzülerek söylüyorum ki, bu sürekli vardır. nitekim bu konuda dinî kurallara uygun olmayan ve maalesef mecliste üye olan bir kişi tarafından risale (kitapçık) yazılmıştır. bu girişim, eski osmanlı devletini geri getirmekten başka bir şey değildir. bunu yapan o kişi, hükûmet ve millet gözünde gericidir. efendiler, şunu kesinlikle bilmek gerekir ki, kazanılan şey hayat ve namustur. buna saldırmak, hayat ve namusa saldırmaktır. her kişinin bu gibi hareketlere dikkat etmesi ve onlara karşı son derece uyanık olması gerekir. işte bu görüş açısından milletin içinde bir fert olarak ve tekrar millet tarafından seçilirsem, türkiye büyük millet meclisinde üye sıfatıyla çalışmayı görev telâkki ediyorum.

    efendiler, ne ben ve ne siz, şahıslarımız üzerinde durumlar çıkarmaya kalkışmayalım. biz hepimiz o suretle çalışalım ki, kuracağımız şey millî bir kurum olsun. bu da millete siyasî eğitim vermekle olur.

    çağın bize verdiği dersten milletimizin gerektiğince uyandığını görüyorum. milletimizin kendine has özellikleri her işimizde başarılı olmamızın zamanı olduğunu göstermektedir. başarımız elbette birlikte olacaktır. eğer millet, ortak amaca birlikte çalışarak yürürse, mutlaka başarılı olacaktır. işte bunları düşünerek gelecekte olan çalışmalarımızda da başarılı olacağımıza inanıyorum."

    paşa hazretleri görüşmelere şu biçimde son vermişlerdir:

    "arkadaşlar, buraya gelinceye kadar birçok yerlere uğradım. o yerlerin halkıyla yani kardeşleriniz, dindaşlarınız ve hemdertlerinizle aynı şekilde görüşmelerde bulundum ve onların da sizin gibi memleketin bugünü ve geleceğiyle son derece ilgili olduklarını gördüm. sonra yine bu seyahatim esnasında ordumuzu gördüm. askerler, subaylar ve komutanlarımızla karşılaştım.

    inceleme ve araştırmaya göre gözlemim bizi gururlandıracak bir durumdadır. çünkü durumumuz pek kuvvetlidir, memleketimiz halkında ve ordusunda gördüğüm güç ve kabiliyet, özellikle azim ve kahramanlık hakkımızı mutlaka elde etmeye yeterli ve güvencedir."

    atatürk'ün zağanos paşa camii'nde yaptığı konuşma burada bitiyor. bir hutbe örneği olan bu konuşmada görüldüğü gibi yalnızca ahiretle ilgili açıklamalarda bulunulmuyor. toplumun geleceği, bağımsızlığı, egemenliği hakkında da bilgi veriliyor. her konuda, kendisine serbestçe soru sorulmasını isteyen atatürk, cami hocalarına da bu yolla bir mesaj vermekte; onların çok okuyan, araştıran, bilgili, çağdaş olmalarını istemekte; toplumun ve ülkenin içinde bulunduğu durumu objektif bir biçimde değerlendirip halka sunmalarını beklemektedir.

    ibadet dilinin türkçe olması üzerinde ısrarla duran atatürk, aydınlatmanın, bilgilendirmenin ancak bu yolla mümkün olabileceğini ifade ediyor.

    dinî konularda aydınlatmanın, bilgilendirmenin dayandığı kaynak kur'an'dır. bunun için öncelikle kur'an'ın günümüzün türkçesine uygun, açık, anlaşılır bir dille çevrilmiş örneklerini diyanet işleri başkanlığının ortaya koyması gerekir. yalnızca bir kişinin söz varlığına, bilgi seviyesine bağlı kalınmamalı. diyanet işlerinin çatısı altında dilcilerin, edebiyatçıların da içinde bulunduğu din bilginlerince hazırlanacak bir kur'an çevirisi amaca çok daha iyi hizmet eder.

    kutsal kitabını ana dilinde okuyup anlayan herkes, görecektir ki islâm dini korkutucu, ürpertici, her an cezalandırmaya hazır bir din değildir.
  • macar halk edebiyatı bilgini ignaz kunoş, 1885'te istanbul'u ziyaret eder ve şehzadebaşı'nda dolaşır. o tarihte yazdığı bir yazıda ise şunları söylemektedir.

    " şehzadebaşı'ndaki sakin kahveler. direklerarasındaki kıraathaneler... . akşlam vakti mumlar şamdanlara dikildi. şerefeye çıkmış müezzinler, kıble tarafına dönüp ellerini yüzlerine örtüp ince ince ezan okumaya başladılar: yoktur tapacak / çalabdır ancak."

    demek ki ezanın türkçe okunması da atatürk devrinin icadı değilmiş. daha 1880'lerde şehzadebaşı'nda ezanı, hem de 13. yüzyıl türkçesinden alınan sözcüklerle, türkçe okuyan müezzinler varmış

    kaynak: http://www.milliyet.com/…999/10/29/entel/entel.html
  • 7 subat 1933 tarihinde uygulamaya konan ve 16 haziran 1950'de kaldırılan atraksiyon