1. ubıhça; ubıh* adlı halkın dili. "ubikçe" de denir. artık yalnızca zamanında tevfik esenç'e yaptırılan ses kayıtlarında yaşıyor.

    bu dilde 80 civarında sessiz harf ve yalnızca bir sesli harf varmış. rivayete göre, zamanında merak saran bir osmanlı sultanı dili incelemesi için birini görevli göndermiş; elçi dönüşte bir torba dolusu çakılı mermer döşemeye boşaltarak "işte bu dili bilmeyen birinin konuşmalardan anlayabileceği bu ses" demiş.
  2. ölü bir dil.ubihca bilen son kişi (tevfik esenç) türkiyede yaşayan bir ubih'tı.hakkında "son sesler" adlı belgesel çekildi.ölene kadar ubihca için çalıştı.fransa sorbounne üniversitesinde bu dille ilgili dersler verdi.sadece iki tane sesli harf bulunur.dünyada; dogadaki seslerin en yakın taklit edildiği dil olarak bilinir.
  3. türkiye'de çerkes olarak anılan ırklardan biri de ubıhlardır. ubıhça da haliyle ubıhların ana dilidir.

    karadeniz kıyılarında binlerce yıl önce doğmuş, insanlık tarihinin en eski dillerinden biridir. bu dil sadece eski sovyetler birliği'nin yazları oturulan yüksek yerleşim alanı soçi bölgesinde konuşulurdu.

    bükümlü diller ailesindendir; yani sözcüklerin her küçük parçası bir anlam taşır. sessiz harfler açısından dünyanın en zengin dilidir. 80 sessiz harf ve 2 sesli harften oluşan ubıhçayı dil bilimci george dumezil, doğadaki seslerin en yakın taklit edildiği dil olarak tanımlar. bu dilde aşağı yukarı 3000 civarında da sözcük vardır, bu sayı yazılı belgesi bulunmayan bir dil için fazla sayılabilir.

    georges charachidze ve george dumezilbirlikte bir ubıhça sözlük yazmış ve ubıhçayı ölmekten kurtarmıştır. bugün tevfik esenç'in ölümüyle ubıhça konuşan kalmamıştır ama ubıhça dumezil ve charachidze sayesinde artık yazılı bir dildir.

    ayrıca dumezil tevfik esenç'i bulduğunda esenç'in köyünde isimleri geçmese de en genci 60 yaşlarında, ubıhça konuşan 10 kişi daha vardır.
  4. manyas'ın hacı osmanlar köyünde hâlâ yaşayan kafkasya kökenli lisan. muhtar tevfik esenç ve fransız dil bilimci dumezil, 30 yıl süren bir çalışma neticesinde "ubıhça'nın fiilleri" isimli eseri miras bıraktılar. dumezil, ubıhça dahil 40 lisanı anadili gibi konuşabilmekteydi. 82 sessiz, 3 sesli toplam 85 harf bulunan ubıhçanın fonem bakımından dünyanın en zengin ve en zor dili olduğu söylenmektedir. tevfik esenç, vefat etmeden önce, ubıhçayı dünyaca ünlü kafkasolog georges charachidzé'e de öğretmiş. norveçli dil bilimci hans voght da esenç yardımıyla bir sözlük hazırlamış. ayrıca doksanlı yılların başında boğaziçi üniversitesi'nde hocalık yapan dil bilimci sumru özsoy'un da bu dili tevfik esenç'ten öğrendiği söylenmektedir.
  5. her iki entry'de bir sesli sayısının bir arttığı bir dildir kendisi..
  6. ubihcadaki 80 sessiz harfin günlük kullanımda 3 farklı uzantı kazanması ise bu dilin niye bu kadar tezcanlı olduğuna ışık tutuyor bir yerde;

    örn: (k) -> hk -> xk -> *x... böylece en asgari; 80 x 3 = 240 opsiyonel sessiz harf.

    sonuç; dilimi kullanamıyorum *
  7. ubıhça'da kadın ve sabah yıldızı eşanlamlı kelimelerdir. bu da ubıhların kadınlara verdiği değeri gösterir.

    ubıhça öğrenmesi oldukça zor olan bir dildir, dili son konuşan manyas hacıosman'lı tevfik esenç, dilinin devamlılığını sağlamak için inanılmaz bir çaba sarfetmiştir. dünyanın farklı yerlerinden dil profesörleriyle iletişime geçmiş, ubıhçadan bir kelimeyi daha dünyaya bırakmak için elinden geleni yapmıştır. tevfik esenç dil profesörü dumezil ile yaklaşık 30 yıl çalışmıştır, hazırlamış oldukları ubıhça-fransızca sözlük fransa'nın sorbourne üniversitesindedir. bunun dışında norveçli hans voght ile ubıh dili üzerine çalışmaları olmuştur. tevfik esenç yaşamının son yıllarında kafkasolog georges charachidze ile çalışmıştır. tüm çabalarına rağmen tevfik esenç'in ölümüyle dil tarihe karışmıştır. an itibariyle dünyada ubıhçayı en iyi konuşan insan tevfik esenç'in oğlu rahmi esenç'tir.ubıhça ile ilgili son sesler isimli belgesel mutlaka izlenmesi gereken bir yapıttır.

    bir kaç ubıhça sözcük örneği vermek gerekirse,

    feşebs-günaydın
    sıb-baba
    lelevuike-gel buraya
    vupes-otur
    apkheduk-kız
    sıpkheduk-benim kızım
    khoa-oğlan
    bzi-su
    lakhhoşa-büyük beyaz tavşan(manyas'ın hacıosman köyünün ubıhça adıdır)
    süvenje-denizin ötesindeki şehir(istanbul'un ubıhça adıdır)
  8. bugün herhangi bir çerkes derneğinde adigece, kabardeyce ya da abhazca rahatlıkla öğrenilebilirken, öğrenebilmek için sorbonne üniversitesi'ne gitmeniz gereken ve orada muhtemelen sayfalarına bile dokunamayacağınız bir sözlüğün içinde hapsolmuş olan bir dildir. bu dilde yakılmış bir ağıt ya da bir şarkı dinleyebilmeyi çok isterdim.. imkansız gibi gözükse de bir gün öğrenmesi çok keyifli olacak olan güzel dil.. ata dilim..

    (bkz: ubihlar)

    düzeltme: sevgili kaybolan palya sayesinde bir hayali gerçekleştirme şansına sahip oldum, ata dilimde bir şarkı dinledim, son sesleri duydum, kendisine buradan bir kez daha çok teşekkür ederim.

ubıhça hakkında bilgi verin