şükela:  tümü | bugün
  • ya da vartavar. ermenilerin büyük tufan'ın sona erişini kutladıkları bayram. tufan bittiğinde son kez bir yağmur yağmış haificecik, nuh peygamber de bir kurban kesmiş ve bir güvercin uçurmuş rivayete göre. ermeniler de bu bayramda birbirlerini şakalar yaparak ıslatır, kurban keser ve güvercinler uçururlarmış*. bu yortuda tüm kiliseler güllerle donatıldığı için adı vartavar'dır, vart ermenice'de gül demekmiş çünkü.
  • inanışa göre, tufan sonrasında nuh gemiden iner, son kez hafif bir yağmur yağar, yaşam yeniden başlar. ermeniler'in hıristiyanlık öncesinden beri kutladıkları bayram, hıristiyanlıkla birlikte, baydzaragerbutyun diarn yortusu'yla (isa mesih'in suret değiştirmesi) birleşmiştir (2003'te 27 temmuz). çıktığı yüksek dağda, üç öğrencisinin önünde isa'nın yüzü güneş gibi aydınlanmış, giysileri göz kamaştırıcı bir beyazlığa bürünmüş, yanında musa ve ilyas peygamberler belirmiş, etrafı saran bir buluttan tanrı'nın sesi yükselmiştir: "sevgili oğlum budur. ondan razıyım...". vartavar, "vart" (gül) ve "var"dan (ışık saçan) türemiştir. bu günde ibadet yerlerini ve çevreyi güllerle süsleme geleneği vardır. bazı kürt toplulukları da bu bayramı, kuzuların sütten kesilme zamanına rastlayan başka bir tarihte (7 ağustos), "vartivar" adı altında kutlar.
  • (bkz: didi)
  • 2013 yılında bugüne denk gelen bayram.

    agos'tan aren dadıroğlu bir yazı hazırlamış bu hafta, episkopos sahak maşalyan'dan aktarımı ile:

    "isa mesih’in insanlığının içinde gizlenmiş tanrısallık

    vartavar, ermenilerin beş önemli yortusundan biri. isa mesih’in hayatında çok önemli bir olayı anlatıyor. mesih çarmıha gerilmeden birkaç hafta önce üç öğrencisini yanına alır ve galile yakınlarındaki tabor dağı’na dua etmeye çıkar. isa mesih onların gözünün önünde biçim değiştirir, ışık saçmaya başlar ve birden bire öğrencileri görür ki, bir yanında musa, diğer yanında ilya var. petrus bunun üzerine “buraya üç tane çardak yapalım. biri sana, biri musa’ya, biri ilya’ya” der. tam o sırada, vaftizindeki gibi, gökyüzünü ışıktan bir bulut kaplar ve bir ses “benim sevgili oğlum budur, ondan razıyım” der. isa mesih’in insanlığının içinde gizlenmiş tanrısallığın ortaya çıkmasını temsil eden bu yortunun resmi adı ‘aylagerbutyun’ (biçim değiştirme) ya da ‘baydzaragerbutyun’dur (tecelli). ikincisini yalnızca ermeni apostolik kilisesi kullanır. aslında bu bayramın iki anlamı var; biri isa’da tanrılığın açılması, diğeri isa’da insanlığın açılması.

    hac yeri surp garabet manastırı’ydı

    vartavar, nuh tufanı’yla ilgili, dört-beş bin senedir kutlanan bir bayram. bu bayramda rastlanan su serpme geleneği aslında nuh tufanı’nı anlatır. nuh, tufandan sonra gemiden güvercinler uçurdu. helenistik zamanda ise asdğig (yıldız tanrıçası) dediğimiz tanrıça, nuh’un kızıdır.

    bu bayramda bütün mabetler güllerle donatılır; vartavar’ın adı oradan gelir (‘vart’, ermenicede ‘gül’ demektir). bu bayram hıristiyanlık öncesinde de vardı. aziz krikor lusavoriç, kayseri’den episkopos olarak muş’a giderken yanına surp garabet’in (hovannes mıgırdiç) kemiklerini alır, oradaki manastıra bırakarak vartavar yortusu’nu tesis eder. eskiden vartavar günü binlerce insan surp garabet manastırı’na hacca giderdi.

    su bayramı

    vartavar’a ‘su bayramı’ da denir. vartavar günü güvercinler uçurulur, güller saçılır. eskiden gül yaprakları dağıtılır, insanlar birbirini gül suyu ile ıslatırdı. isa mesih insanlara “çocuklar gibi olmanız gerek” diyordu. insanlar da bu bayramda çocuk gibi oluyor, eğleniyor. ermenistan’da vartavar günü sokaklarda herkes birbirini ıslatır; yolda yürürken ansızın üstünüze bir kova su boşaltılabilir. eskiden atlarla derelere girilir, insanlar birbirlerini atın sırtından suya düşürmeye çalışır, atın sırtında en uzun süre kalan kişiye ödül verilirdi."

    yazının linki.

    sözlükte vartavar vartivar başlığı açılmış, aynı şekilde bazı kürt toplumlarının da "vartivar" adı ile bu bayramı kutladığı aktarılmış, agos'ta ise "vartavar" olarak adlandırılmış. doğrusu nedir, merak ettim. araştırmak başa düştü.