şükela:  tümü | bugün
  • marcel proust'un ırmak romanı "kayıp zamanın izinde"de* adı geçen düşsel besteci... vinteuil'ün bestelediği bir sonatın andante bölümü, iki sevgilinin "aşklarının bir milli marşı haline" gelir. leyla erbil de çok sevdiği bu romanda adı geçen vinteuil'ün yapıtlarını, özellikle de söz konusu sonatı, yıllar boyunca gittiği bütün ülkelerdeki nota satıcılarında arar, bulamayacağını bile bile her birine tek tek sorar. bu bir tür oyuna dönüşmüştür onun için. sonra, 1993 yılı baharında, fıransız kültür bakanlığının çağrılısı olarak kendisinden başka on türk yazarla birlikte paris'e gider bn. erbil. bilge karasu da çağrılıların arasındadır. bu iki değerli yazarın konuşmalarından besteci vinteuil'le ilgili bölümü leyla erbil'in "zihin kuşları" adlı kitabından okuyalım (iş bankası yayınları, 2010; s. 38-39) :

    //(...) paris'e vardığımızda vinteuil illetim gene depreşmişti. bir toplantıya katılmak üzere kaldığımız raspail oteli'nin lobisinde arkadaşlarla otobüs beklerken gözlerim bilge karasu'ya ilişti. sarı şeritli kara montunun fermuarıyla cebelleşiyordu. (...) oturduğu yere birkaç notayı gelişigüzel bırakmış olduğunu görünce heyecanlanarak sordum. hemen şurada otelin yan sokağından girince sağda bir dükkân varmış. artık buldum diye geçirdim içimden.

    - ne arıyorsun? dedi fermuarı bırakmadan.
    - vinteuil?! merakla yüzüne diktim gözlerimi! yanakları karıncalaşır gibi oldu.
    - bulamazsın! dedi. fermuarı yukarı çenesine kadar çekti.
    - ...
    - bulamazsın!
    - neden?
    - takma ad o! öyle biri yok, bir vakitler ben de aramıştım!
    - yalan söylemesine ne gerek vardı? dedim aptal aptal!
    - vinteuil sanıyorum saint-saens, debussy ya da fauré gibi biridir, empresyonistlerden biridir!

    canım sıkılmıştı. yapacak bir şey yok dercesine gülümseyerek avuçlarını bana doğru çevirip kollarını yukarı kaldırdı bilge. otobüs gelmişti, ilerledik.//
  • bir hayâl; lakin, jorge arriagada, vinteuil sonatı olarak şöyle bir şey yapmış.

    her dinlediğimde bana bir haller geliyor, üşüyoruz swann reyiz. her yer odette her yer acı.
  • (bkz: cümlecik)
  • edebiyat uyarlaması filmlerde kitap-film, film-kitap peşpeşe yapma güdülenmem yok artıkın, kendime dayatmayı bıraktım. aralıklı da olsa ikisine de baktığımda tamam. satantango dahil öyle yürümeye başladı. ha, tam tamına karşılaştırma yapmak istenirse döne döne bakmak gerekir. a clockwork orange filmi (ama özellikle kitap) aynı zamanda bir müzik göndermeleri kütüphanesi. bir de uyduruk/hayali besteciler ve şarkılar külliyatı var. fakebands.com'un yarısını doldurur. o uyduruk beste-grup olayıyla ilk kayıp zamanın izinde'de karşılaşmıştım. vinteuil sonatı'nı kesin biliyorum sanki. dilimin de ucunda, bulucam diye göbeğim çatladıydı!

    "proust'un yaratttığı kurmaca besteci ve piyanist (1820-1896'ya doğru). (...) proust'un yarattığı birçok adın temel özelliği, fransız dilinin fonetiğiyle uyum içinde olması, "fransız kokması"dır. vinteuil seslendirmesi ("ventöy") de bunu en iyi biçimde yansıtır. bu arada proust'un doğduğu yerin, paris'in banliyösü auteuil ("otöy") olduğunu da anımsatalım. (...) anlatıcı, edebiyat alanındaki yaratım yoluna, vinteuil'ün yedili'sini dinledikten sonra koyulacaktır. vinteuil'in şaheserinin bir yedili olduğu, proust'un şaheserinin de yedi ciltten oluştuğu unutulmamalıdır." mehmet rifat - ruhların iletişimi proust ve müzik

    "* combray yakınlarındaki mountjuvain'de yaşayan silik bir piyano hocasıdır ama paris'te dahi bir besteci olarak kabul edilir. böylece yaşamdami toplumsal benliğin silikliği karşısında yaratıcı benliğin başarısı ortaya konmuş olur. (...) vinteuil'in müziğinin (özellikle de "müzik cümleciği"nin*), proust'un açıklamalarına da dayanarak saint-saens, wagner, cesar franck, beethoven, schubert, emmanuel chabrier, ve gabriel faure'den esinlendiği ileri sürülür." mehmet rifat - marcel proust ya da bir roman yaratmak

    "proust, beethoven'in bestelerinde, özellikle de yukarıda adı geçen dörtlülerde* bulduğu felsefi sorgulamayı ve ilahi nitelikli içe işleyen mistisizmi, yaratacağı müzisyen karakteri vinteuil'e, onun bestelerine (septuor'una) uygulayacaktır." mehmet rifat - ruhların iletişimi proust ve müzik

    "vinteuilyumuşak başlı, utangaç biri olarak gösterirken, sonat'ıyla ilgili yorumlarını genişletecek ve yine franck'ın son yapıtlarından esinlenerek vinteuil'ün ölümünden sonra bir septuor'unun (yedili'sinin) ortaya çıkarıldığını anlatacaktır. bu aslında proust'un sık sık dinlediği franck'ın quatuor'udur (dörtlü'südür)." agy

    "proust, vinteuil'ün yapıtlarının modeli olarak özellikle 1911 yılından başlayarak saint-saens'ın besteleri yerine o dönemde çok daha yakından bağlandığı ve kendine sık sık dinleme fırsatı yarattığı franck, wagner, ve beethoven'in bestelerini koyacaktır." mehmet rifat - ruhların iletişimi proust ve müzik

    (ilk giri tarihi: 4.2.2017)

    (bkz: un amour de swann/@ibisile)
    (bkz: bergotte/@ibisile), elstir/@ibisile, berma/@ibisile
    (bkz: özgüven/@ibisile)
  • marcel proust'un düşsel bestecisi. yazar, olağanüstü betimlemeleri ile okuyucuyu öylesine inandırır ki derin araştırmalara yönlendirir. meşhur sonatı düşsel olarak zihinlerdedir. melodisi bile dilimizin ucunda gibi hissettirir. bende öyle olmuştu. gerçekliğinden o kadar emindim ki!

    proust bence çok yönlü sanatçı kişiliği, sanat aşkı ile zihninde sonatı bestelemiş ama notaya dökememiş olmalı.
    en güzel beste, henüz bestelenmemiş olandır : düşsel aşkların düşsel sonatı.
  • bugün itibariyle hemşehri olduğumuzu öğrendiğim ve yazdıklarını büyük bir zevkle okuduğum canım yazar. uzun zamandır takip ediyorum bugün mü söylenir bu :) kalemine yüreğine sağlık.