şükela:  tümü | bugün
  • ii. dünya savaşı'nın doğu cephesi'nde başarılı bir kızıl ordu taarruzudur. taarruz harektı 12 ocak - 2 şubat 1945 tarihleri arasında icra edilmiştir. bu taarruzla sovyet kuvvetleri, doğu polonya'da vistül nehri üzerindeki taarruz çıkış hatlarından alman toprakları içlerine kadar ilerlediler. ulaştıkları hat, alman başkenti berlin'e 70 km. mesafede olan oder nehri kıyılarıydı.

    başarılı bagration harekatı sonunda sovyet 1. ukrayna cephesi kuvvetleri, 27 temmuz - 4 ağustos tarihleri arasında vistül batısında köprübaşları oluşturmayı başarmışlardı. varşova ayaklanması, 1 ağustos 1944 günü başladığında, sovyet birliklerinin cephe hattı bölgeye çok da uzak değildi. sonunda başarısız olan varşova ayaklanması boyunca kızıl ordu birlikleri hareketsiz kaldılar. varşova ayaklanması, 1 ağustos 1944 günü başladığında, sovyet birliklerinin cephe hattı bölgeye çok da uzak değildi. 1. ukrayna cephesi kuvvetleri, alman kayıtlarında baranow köprübaşı olarak geçen geniş bir köprübaşını da lvov-sandomierz taarruzu sırasında ele geçirmişti.

    taarruzdan önce kızıl ordu üç köprübaşını, büyük miktarda malzeme ve askerle takviye etti. böylelikle kızıl ordu, karşısındaki alman kuvvetlerine göre, piyade, topçu ve zırhlı araçlar yönünden büyük bir sayısal üstünlüğe sahip olmuştu. tüm bunlar alman istihbaratı tarafıdan biliniyordu. alman doğu orduları (ostheer) komutanı general reinhard gehlen, değerlendirmelerini general heinz guderian'a aktarmıştı. general guderian bu istihbarat bilgilerini hitler'e sundu. ancak hitler, apaçık görünen sovyet gücünü inkar ederek bu bilgilere inanmadı, kızıl ordu'nun gücünü fazla göstermek için giriştiği savaş aldatmaları olarak niteledi ve "cengiz han'dan beri en büyük savaş hilesi" olarak tanımladı. guderian, kurlandiya kuşatması'nda kuzey ordular grubu'na bağlı olan, tuzağa düşmüş durumdaki tümenleri tahliye etmeyi önerdi. öneriye göre, bu birlikler baltık denizi üzerinden almanya'ya taşınacaktı ve savunma için gereken insan gücünü takviye edecekti. ancak hitler bunu da yasakladı. dahası hitler, operatif ihtiyat durumunda olan general josef dietrich komutasındaki 6. ss panzer ordusu'na macaristan'da planlanan operation frühlingserwachen'nu desteklemek için bölgeye hareket etmesi emri verdi.

    kızıl ordu
    harekata, kızıl ordu'nun iki cephesine bağlı kuvvetler katılmıştır. 1. beyaz rusya cephesi, mareşal georgi jukov komutasında, varşova civarını ve varşova'nın güneyindeki iki köprübaşını tutmaktadır. mareşal ıvan konev emrindeki 1. ukrayna cephesi ise sandomierz (baranov) köprübaşındadır.

    wehrmacht
    bu bölgedeki sovyet kuvvetlerinin karşısındaki alman mevzilerini a ordular grubu savunmadaydı. ordular grubu'nun cephesi, varşova'nın doğusundan vistül nehri boyunca güneye uzanıyordu. hemen hemen san nehriyle birleştiği bölgeye kadar. bu noktada vistül üzerinde baranow civarında sovyet kuvvetleri kontrolünde büyük bir köprübaşı vardır.

    alman kuvvetleri üç ordudan oluşmaktadır. 9. ordu, varşova civarında, 4. panzer ordusu vistül kıyısındaki baranow kesiminde -ki baranov köprübaşı alman hatlarında bir girinti oluşturmaktadır- ve 17. ordu daha güney kesimde mevzilenmiş durumdadır. bu üç ordunun toplam mevcudu 400 bin kişi olup 4.100 parça top ve 1.150 tanklık bir kuvvettir. a ordular grubu, general josef harpe'nin komutasındadır. general, taarruz başladıktan sonra 20 ocak 1945 tarihinde görevden alınmış, yerine general ferdinand schörner atanmıştır.

    alman istihbaratı sovyet güçlerinin, karşılarındaki alman kuvvetlerinin üç katı bir sayısal üstünlüğe sahip olduğunu düşünüyordu, gerçekte bu oran beş katıdır. geniş baranow - sandomierz köprübaşında 4. panzer ordusu, kesintisiz bir savunma hattı için yeterli piyadesi olmadığından, bazı bölgeleri direnek noktalarından savunmak durumundaydı. alman savunmasının bir başka zaafı da hitler'in emriyle yaratılmış oldu. iki alman savunma hattı birbirine çok yakın olarak düzenlendi ve ana savunma, sovyet topçusunun atış menzili içinde kalmış oldu.

    sovyet taarruzu
    taarruz, 12 ocak günü saat 04:35'de baranov köprübaşından, 1. ukrayna cephesi topçusunun, 4. panzer ordusu cephesini hedef alan yoğun bombardımanıyla başladı. baranov köprübaşının karşısında konuşlanmış bulunan 48. panzer kolordusu'nun tümenlerinin, sovyet taarruzuna etkili biçimde karşı koyma kapasitesi bu bombardımanla önemli ölçüde imha oldu. alman 68. piyade tümeni'nden bir tabur komutanı durumunu şu şekilde anlatmıştır. "gücünün altında bir taburla harekata başladım… sovyet hazırlık ateşinin dumanı dağıldıktan sonra … elimde sadece bir müfreze kalmıştı."

    ilk hazırlık ateşini bir yoklama taarruzu izledi. ardından saat 10:00'da ağır bir bombardıman başladı. 3. muhafız tank ordusu ve 4. tank ordusu'nun zırhlı cevik kuvvetleri dört saat sonra ileri harekete başladıklarında 4. panzer ordusu zaten topçusunun üçte ikisini ve piyade unsurlarının dörtte birini kaybetmişti.

    hızlı gelişen sovyet taarruzu kielce yönünde ilerledi. 4. panzer ordusu'nun merkezdeki ihtiyat kuvveti olan 24. panzer kolordusu muharebeye sokuldu. fakat kielce'ye ulaştıklarında bu birlik ağır hasar görmüştü ve zaten sovyet zırhlıları tarafından kanat açıkları sarılmaya başlamıştı. güney kanattaki 48. panzer kolordusu, kuzey kanattaki 62. kolordu'nun büyük bölümüyle birlikte muharebe dışı kalmıştı. 1. ukrayna cephesi kuvvetleri 14 ocak'ta nida nehri geçişlerini ele geçirdi ve radomsko ve warthe yönünde ilerlemeye başladı. henüz dağılmamış tek birlik olan 24. panzer kolordusu, 16 ocak gününe kadar kielce'de tutunmayı başardı ve aynı günün akşamı general nehring, çekilmeye karar verdi.

    mareşal konev'in 1. ukrayna cephesi'nin kuzeyinde mareşal jukov'un 1. beyaz rusya cephesi, 14 ocak günü saat 08:30'da pulawi ve magnuszew köprübaşlarından alman 9. ordu'su mevzilerine taarruza başladı. magnuszew köprübaşından 5. şok ordusu ile 8. muhafız ordusu, pulawi köprübaşından ise, 30 km.lik bir derinliğe ulaşan 33. ve 69 ordular taarruz ettiler. oluşan gedikleri genişletmek için 1. ve 2. muhafız tank orduları da muharebeye sokuldu. pulawi köprübaşından taarruza başlayan 69. ordu'nun harekâtı özellikle başarılı gelişti ve 55. panzer kolordusu savunması yarıldı. panzer kolordusu önce çekilmeye başladı, ardından da dağıldı. alman 9. ordu'su bazı bölgesel karşı taarruzlara giriştiyse de tümünde geri atıldılar. sovyet 69. ordu'su, alman savunmasının son hattını da kırıp radom'u ele geçirdi. bu arada 2. muhafız tank ordusu soçaczew'e ilerlerken 1. muhafız tank ordusu da pilica nehri üzerinde köprübaşları elde etme ve lódz yönünde ilerleme emri aldı. bu arada 47. ordu, vistül nehrini geçip kuzeyden varşova'ya ilerken 61. ordu ile 1. polonya ordusu kenti güneyden çevirdi.

    tek büyük alman tepkisi, 15 ocak'ta gerçekleşti. hitler, guderian'ın önerisine karşın, 4. panzer ordusu cephesinde açılan gediği kapatmak için general dietrich von saucken komutasındaki grossdeutschland kolordusu'nun doğu prusya'dan hareket etmesi emri verdi. fakat mareşal jukov'un kuvvetlerinin hızla ilerlemesi, bu birlik kuvvetlerinin hedefine ulaşmadan lódz'da trenden indirilmesine neden oldu. birlik, 9. ordu'nun çekilmesini örttükten sonra warthe nehrinin güneybatısı yönünde çekilmek zorunda kaldı.

    mareşal konev, 17 ocak'ta yeni hedefler belirledi. mekanize kuvvetlerini kullanarak wroclaw yönünde ilerleyecek ve 60. ve 59. orduların karma kuvvetleriyle de güney kanattan kraków üzerinden yukarı slezya'nın sanayi bölgesine yönelik bir taarruz başlatacaktı. krakow 19 ocak 1945 tarihinde 59. ve 60. ordular ile 4. muhafız tank kolordusu tarafından kuşatılarak hasarsız olarak ele geçirildi. alman savunması hızla bölgeden çekildi.

    1. ukrayna cephesi hedeflerinin ikinci evresi oldukça karmaşıktı. yukarı silezya'nın tüm sanayi bölgesini kuşatıp almaları gerekiyordu. bölge, general schulz'un 17. ordu'su tarafından korunmaktadır. mareşal konev, 21. ordu bölgeyi kuzeyden kuşatırken 59. ve 60. orduların cepheden ilerlemeleri emrini verdi. daha sonra general rybalko'nun 3. muhafız tank ordusu'na, breslau'a hareket etmesini ve 20 ocak'tan itibaren oder'in yukarı kısımları boyunca güney yönünde çark ederek alman 17. ordu'sunun geri çekilme hatlarını kesmesini emretti.

    bu sıralarda 4. panzer ordusu'nun dağılan kalıntıları hala alman hatlarına ulaşabilme çabasındadırlar. general nehring'in 24. panzer kolordusu, 18 ocak'ta ilerlemeyi planladıkları rotanın sovyet kuvvetlerince tutulmuş olduğunu gördüler. geri çekilirken 62. kolordu'nun kuşatmadan çekilebilen unsurları da onlara katıldı. bu kolordunun büyük kısmı, pzysuça civarında kuşatıldıktan sonra imha edilmişti. yoğun sisin de yardımıyla 24. panzer kolordusu'nun öncü unsurları warta nehrine 22 ocak'ta ulaştılar ve grossdeutschland panzer kolordusu ile bağlantı sağladılar. sonuçta, sovyet saldırısı başladığında bulundukları pozisyondan 350 km. geriye çekilerek oder'i geçmeyi başardılar.

    sovyet birliklerince sarılma tehlikesi ortaya çıkınca grossdeutschland panzer kolordusu komutanı general schulz, 25 ocak'ta emrindeki 100 bin kişilik birlikleri geri çekme izni istedi. bu talep geri çevrildi fakat 26 ocak'ta yeniden geri çekilmeye izin verilmesi istendi. a ordular grubu komutanı general ferdinand schoerner, sonunda 27 ocak tarihinde geri çekilmeye onay verdi. aslında mareşal konev, bölgeyi hasarsız olarak alabilmek için 17. ordu'nun ciddi bir direnç göstermeden geri çekilmesi için yeterince alan bırakmıştı.

    mareşal konev'in kuzey kanadı, 4. tank ordusu oder'e ilerleyerek steinau'da oldukça geniş bir köprübaşı oluşturdu. nehrin daha yukarı kısımında ikinci bir köprübaşı, 5. muhafız ordusu tarafından oluşturuldu.

    sovyet taarruzunun kuzey kanadında mareşal jukov'un 1. beyaz rusya cephesi de, alman 9. ordu'sunun uzun süre direnememesiyle hızlı bir ilerleme sağladı. 9. ordu'ya bağlı 36. panzer kolordusu, varşova gerisinde mevzilenmişti ve vistül üzerinden 2. ordu mevzilerine geri atıldı. varşova 17 ocak'ta, alman a ordular grubu emriyle tahliye edilmesi ardından sovyet kuvvetlerinin eline geçti. alman a ordular grubu karargahı, kentin boşaltılması emrini vermişti. sovyet 2. muhafız ordusu ve 3. şok ordusu birliklerinin kente girişinde kentin, varşova ayaklanması sırasında alman kuvvetlerince büyük ölçüde yıkıma uğratıldığı görüldü. diğer tarafta hitler, kentin tahliye edilmesine öfkelidir. alman kara kuvvetleri genel komutanlığı (okh), harekât dairesi başkanı albay bogislaw von bonin'in tutuklanmasını, 9. ordu komutanı general smilo freiherr ve 36. panzer kolordusu komutanı general walter fries'in de görevden alınmasını emretmiştir.

    lódz, bölgeye 18 ocak'ta ulaşan 8. muhafız ordusu tarafından 19 ocak 1945 tarihinde alındı. bu arada 2. muhafız tank ordusu oder yönünde ilerlemekteydi. 1. muhafız tank ordusu 25 ocak'ta kenti kuşatmak için poznan yönünde ilerledi. ertesi gün 8. muhafız ordusu kent yakın yaklaşımlarında çatışmalara başladı. kent, kuşatma altında yaşanan uzun ve şiddetli çatışmalardan sonra kızıl ordu kuvvetlerinin eline geçti.

    mareşal jukov'un 1. beyaz rusya cephesi'nin kuzeydoğusunda mareşal rokossovski'nin 2. beyaz rusya cephesi, doğu prusya taarruzu'nu sürdürmektedir. bu kuvvetler, 23 ocak 1945 tarihinde vistül deltasında baltık körfezine ulaşarak alman merkez ordular grubu'nu doğu prusya'da çevirmiş oldular.

    jukov'un oder ileri harekatı
    poznan'ın kuşatılmasından sonra 1. muhafız tank ordusu, obra nehri civarındaki tahkim edilmiş bölgenin derinliğine ilerledi. bu bölgede wehmacht ve volksstrum birlikleri, zayıf bir direnç gösterdiler. ancak küstrin kalesinde daha şiddetli bir direnç gösterildi.

    alman komuta yapısının yeniden düzenlenmesiyle oluşturulan vistül ordular grubu, birkaç ek birliğin savunma için tahsis edilmesini sağladı, iki piyade tümeninden oluşan bir ss dağ kolordusu. bu birlikler, obra nehri boyunca, savaş öncesi sınır tahkimatında mevzi almıştı. ayrıca kurmark mekanize tümeni de bu tahkimatı takviye etmiştir.

    konu hakkında askeri tarihçi earl ziemke, aşağıdaki açıklamaları yapmaktadır.

    "mareşal jukov'un ana kuvvetleri 25 ocak'ta poznan'ı geçip oder üzerindeki küstin'e doğru batıya ilerledi. buradan berlin'e olan mesafe 65 km.dir. sovyet ilerleme hattı, dev bir kar kürüme aracının çalışması gibi görünmektedir. izlenen hat, varşova'dan poznan'a ve berlin'edir. tüm a ordular grubu, oder geçişlerinden ve nehrin batı kıyılarından atılmıştı. alman sağ kanadında ordu grubunun iskeletinden başka bir şey kalmamıştı. bununla birlikte güney kanadın adı vistül ordular grubu olarak değiştirildi.
    hitler, 25 ocak'ta üç ordu grubunu yeniden adlandırdı. kuzey ordular grubu kurland ordular grubu, merkez ordular grubu kuzey ordular grubu ve a ordular grubu ise merkez ordular grubu adını aldı. 2. muhafız tank ordusu ve 5. şok ordusu, hemen hemen hiç direnmeyle karşılaşmadan oder nehrine ulaşıp donmuş nehri geçtiler ve 31 ocak 1945'de kienitz'i aldılar."

    stavka 2 şubat'ta harekatın tamamlandığını bildirdi. mareşal jukov başlangıçta, alman savunması büyük ölçüde çöktüğünden berlin'e ilerlemeyi hesaplıyordu. ancak 1. beyaz rusya cephesi'nin pomeranya'da kuzey kanadının fazlaca ileri çıkmış olması ve cephenin ileri unsurlarına yönelen alman karşı taarruzu solstice harekatı, sovyet komutanlığını endişelendirmekteydi. bu durumda, doğu pomeranya taarruzu ile pomeranya'daki alman kuvvetleri temizlenmeden önce, berlin'e yürünmemesi gerektiğine karar verildi.
    mareşal konev'in 1. ukrayna cephesi kuvvetlerinden 60. ordu'ya bağlı 322. piyade tümeni, 27 ocak 1945 tarihinde auschwitz-birkenau toplama kampına ulaştılar. burada holocost'un açık kanıtlarını buldular.

    vistül-oder taarruzu sovyet birlikleri açısından parlak bir zafer oldu. bu harekata katılan sovyet birlikleri, birkaç gün içinde yüzlerce kilometre ilerlediler, polonya'nın büyük bir bölümünü ele geçirdiler ve reich sınırları içinde derin bir girme sağladılar. öte yandan taarruz, alman a ordular grubu'nu geri atarak alman ordularının direnme kapasitesini önemli ölçüde kırmıştır.
    ancak alman kuvvetlerinin silezya ve pomeranya'daki inatçı direnişi ve doğu prusya'da halen devam etmekte olan çatışmalar, berlin'e yönelik nihai taarruzun birkaç ay gecikeceği anlamına gelmektedir. bu gecikmeyle wehmacht, bu eksen üzerinde bir kez daha önemli kuvvetler yığacaktır.
  • bagration harekatının devamı niteliğinde olan başarılı bir kızıl ordu taarruzu. ikinci dünya savaşının en kanlı şehir çarpışmalarından olan berlin muharebesinin arka planı esasen burada başlar. savaşın sonunda kızıl ordu’nun taarruz çıkış hatları berlin’in dış yerleşimlerine 70 km uzaklıktaydı. bundan sonrası seelow tepeleri muharebesi, bir sonraki ise doğrudan berlin’dir. zaten vistül-oder'den sonra zorlanan alman savunması, topu topu iki ay sonra seelow'da, sovyet topçusunun şiddetine girecek ve ruslar, tarihin gördüğü en büyük topçu taarruzunu berlin kesimine yöneltecekti.

    esasen bu taarruzun önemi, sovyet birliklerinin alman cephesini yarmasının yanı sıra, günde 30-40 km gibi bir hızla ilerleyip berlin'e 70 km uzaklıktaki oder nehrine yaklaşmasıdır.

    müzik

    stalin, batılı müttefiklere, ocak ortasında vistül hattından onların ren hattına tasarladıkları taarruzla (vistül-oder taarruzu başlamadan evvel almanların ardenler karşı taarruzu yüzünden geciken) aynı zamana rastlayacak yeni bir taarruz başlatacağını bildirmişti. batı'daki yüksek çevrelerde rus taarruzuna dair büyük beklentiler yoktu. rusların hava koşullarına ilişkin bazı kuşkuları, rus kuvvetleri hakkında yeterli bilginin esirgenmesinin sürdürülmesi ve rusların temmuz sonunda vistül hattına ulaştıktan bu yana uzun süre hareketsiz kalması, rusların neler yapabileceklerine ilişkin küçümseme eğiliminin canlanmasına katkıda bulunmuştu.

    aralık'ın sonunda önce , savaşın bu umutsuz geç döneminde, wehrmacht'ın kurmay başkanlığına getirilmiş olan heinz guderian, hayra alamet olmayan raporlar almaktaydı. kara kuvvetleri istihbaratı'na bağlı "doğu yabancı orduları" kısmının başkanı olan reinhard gehlen (daha sonra abd tarafından devşirilip cia'nın temellerini atacaktır), baltık denizi ve karpatlar arasındaki cephede taarruza hazır 225 rus piyade tümeni ve 22 zırhlı kolordunun tespit edilmiş olduğunu bildirmişti. istihbarat raporlarını incelerken alman karargahındaki kurmayların şöyle içten bir hassiktir çektiklerini tahmin etmek için çok fazla şeye gerek yok.

    ancak guderian, muazzam rus hazırlıkları hakkındaki bu uğursuz raporları führerine arz ettiğinde hitler, buna inanmayı reddetti. ve rus hazırlıkları için

    "cengiz han'dan bu yana en büyük aldatma! bütün bu zırvalardan kim sorumlu?"

    diye öfkeyle kurmay heyetine bağırdı. hitler, himmler ve ss istihbarat teşkilatı'nın raporlarına güvenmeyi tercih etti. çünkü himmler ve waffen ss, hitler'e duymak istediklerini söylüyordu.

    hitler, ardenler bölgesindeki karşı taarruzu durdurmak ve birlikleri doğu cephesi'ne nakletme fikrini "şu anda batı'da tekrar kazanılmış olan üstünlüğü" muhafaza etmenin çok önemli olduğu gerekçesiyle reddetmişti. fransa üzerinden alman sınırına dayanan general patton, bradley, eisenhower ve montgomery'nin üzerine yönelttiği walter model'ın b ordular grubunun başlattığı ardenler taarruzunun başarılı olacağına çok emindi. ne var ki birbirlerinden nefret eden üç generalin (patton-montgomery ve bradley) alman taarruzunun en kritik anında hasımlıklarını bir kenara bırakması ve montgomery ile bradley'in cephesi yarılırken patton'un 5.kolordusunun hücumu sayesinde hitler'in ütopik bir şekilde planladığı ardenler taarruzu, patton tarafından durdurulmuştu.

    hitler aynı zamanda, guderian'ın, şu anda baltık devletleri'nde tecrit edilmiş durumda bulunan 26 tümenden oluşan ordular grubunun denizden tahliye edilmesi ve almanya girişlerini takviye etmek için geri getirilmesi gerektiğine ilişkin tekrarladığı talebini de reddetmişti. hitler'in stalin ile benzer olarak anlayamadığı şey, ikinci dünya savaşında amacın boş toprak parçalarını savunmak değil, muharip birlikleri korumak olduğuydu. hitler'in aktif savunma anlayışını reddedip "bir adım geri çekilmek yok!" emirleri önce stalingrad'da paulus komutasındaki 6. ordu'nun ruslar tarafından imhasına, sonra rommel'in libya'da çıkmaza girmesine ve şimdide kuzeyde 26 tümenlik devasa bir kuvvetin tamamen hitler'in sanrılarına kurban gitmesine sebep oluyordu.

    burada biraz daha açalım, hitler neden 26 tümen askeri rusların insafına terk etti?

    kartacalı hannibal'in cannae'de ; zhukov'un vistül-oder taarruzundan 2 sene önce kursk'da ve japonlar ile amerikalıların saipan, okinawa ve tarawa'da başarıyla uyguladıkları bir anlayış vardır, biz buna "defence in depth" veya "elastic defence", türkçe adıyla esnek savunma veya derinlemesine savunma anlayışı diyoruz.

    en basit haliyle ifade etmemiz gerekirse,

    esnek savunma zaman kazanmak için yapılır. güçlü düşman karşısında arazi terk edilebilir ama eldeki kuvvetler daha elzem bir durumda yapılacak karşı taarruzlar için elde tutulur. bir arazinin her ne pahasına olursa olsun savunulması amacıyla birliklerin kuşatılıp imhasına müsaade edilmez. derinlemesine savunma, aktif savunma anlayışı içerisinde daha başarılı olur. böylece ricat halinde dahi etkili bir yıpratma savaşı başarıyla icra edilebilir. hitler'in anlamadığı da bu idi işte. ikinci dünya savaşı gibi bir savaşta, hitler'in salt ideolojik bir bakış açısıyla verdiği bu emirler, milyonlarca alman askerinin esir düşmesine ve ölümüne yol açmıştır. zira hitler, "bütün mevziler her ne koşulda olursa olsun elde tutulmalıdır" diyordu. benzer şekilde stalin de 1941'de amerikalı danışmanlara "sovyet ordusunda geri gitmek, ileri gitmekten daha çok cesaret ister." diyordu. hitler bu anlayışı reddetmekle almanya'nın yenilgisini hızlandırmaktan başka bir amaca hizmet etmemişti. stalin de askerlerini boşu boşuna kaybetmekten başka bir amaca hizmet etmemişti...

    hepsi de liderlerinin göz göre göre yaptıkları hatalara kurban gitmişti bu zavallı askerlerin.

    guderian karargahına döndüğünde, nihai darbe olarak hitler'in kendisi teftişteyken yokluğundan istifade etmiş ve polonya'daki iki panzer tümenine budapeşte'ye yardım etmek için güneye macaristan'a gitmesini emretmiş olduğunu görmüştü. bu durum 1100 km uzunluğundaki ana cepheyi tutmak için yayılmış 50 zayıf alman piyade tümenini desteklemek için guderian'a sadece 12 seyyar ihtiyat tümeni bırakmıştı. burada bir ekleme daha yapalım, hitler, özellikle 20 temmuz suikast ve darbe girişiminden sonra wehrmacht'a güvenmiyordu. gehlen'in rus taarruzuyla alakalı istihbarat raporlarına güvenmemesinin de, guderian ve manstein gibi çok değerli kurmaylarının tavsiyelerini dinlememesinin de bunda etkisi vardır. dahası, waffen-ss ile wehrmacht askerleri arasında da derin bir uçurum şimdiden oluşmaya başlamıştı. hitler 20 temmuz 1944 sonrasında iyice artan paranoyası yüzünden rommel'i bile intihara zorlamış, daha sonra onun adına bir de askeri tören düzenlemişti.

    batılıların, rusların kapasitelerine dair kuşkuları almanların budapeşte'ye yaptıkları karşı taarruz haberiyle arttı. batılı müttefiklerin son karşı taarruzda maruz kaldıkları şok sonucunda almanların budapeşte'ye düzenledikleri karşı taarruzun gücünün yüksek olduğunu düşündüler. kuşatılmış durumdaki budapeşte'ye karşı girişilen karşı taarruz birkaç gün kaygı verici bir ilerleme kaydetti. kentin 65 km batısında komorn yakınlarında başlayan karşı taarruz, kuşatma altındaki garnizona olan mesafenin yarısından fazlasını kat etti. ne var ki daha sonra şiddetli mukavemet karşısındaki taarruzu sürdürme ısrarı ağır zayiata neden olan bir başarısızlığa dönüştü.

    dolaylı olarak maruz kalınan bedel daha ağırdı. bu yeni müstahkem mevki savunma sisteminin (hedgehog) mukavemet gücü hitler'in muharebede çok uzun süre ısrar etme konusundaki karakteristik eğilimini cesaretlendirmişti. sonuçta oradaki birlikler kuşatılınca, ikinci bir stalingrad'dan kaçınma endişesi onu daha derin sorunlara yol açan bir adımı atmaya sevk etti, zira her ne kadar rusların beklenen kış taarruzunu karşılamak için polonya'da hazır bekletilen iki değerli panzer tümeni budapeşte'ye yardım teşebbüsünde öncü birliği teşkil etmesi amacıyla yılbaşı arifesinde alınmış olmakla birlikte, hitler yine de rusların taarruzundan evvel vistül hattından bunu telafi edecek herhangi bir geri çekilmeye izin vermeyecekti. bu zayıflayan hat, zamanında geri çekilmek suretiyle taarruzun şiddetini azaltarak kontrol altına lamak yerine, taarruzun bütün gücüne dayanmak zorunda bırakıldı. hitler ders çıkarmayı reddederek, bir kez daha "ne pahasına olursa olsun" bulunduğu hatta tutunmaya" ilişkin saçma sapan bir hareket tarzının ve derinlemesine savunma anlayışının amına koymakla psikolojik değerleri stratejik önemine mağlup etti ve bu durum, almanların bir kez daha iflasına yol açtı.

    rus yüksek komutanlığı (stavka), almanların vaziyetinin temel zayıflığından yararlanmak için iyi hazırlanmıştı. harekatın ivmesinin devam ettirilmesinin belirleyici öneini ve çok büyük bir alana yayılan ulaşım ve lojistik tesislerin meydana getirdiği olumsuzlukların tam anlamıyla farkına varan rus yüksek komutanlığı, yeni cephenin gerisindeki demiryolları onarılana ve kıta avrupa'sının dar hattından kendisinin geniş hattına dönüştürülene kadar karşı taarruzu erteledi. demiryolu indirme (dağıtım) istasyonlarında bol miktarda ikmal malzemesi toplanmıştı. asıl hedef, hala zarar görmemiş ve müttefik bombardımanlarından korunmuş,önemli bir alman endüstri bölgesi olan, yukarı silezya'nın ele geçirilmesiydi. bu hedefin ele geçirilmesi güney polonya'da vistül nehri üzerindeki baranov köprübaşından neredeuse 160km'yi aşan bir ilerlemeyi gerektiriyordu. fakat, stalin ve kurmay başkanı aleksandr vasilievskiy'nin çerçevesini çizmiş oldukları büyük planda daha büyük ve derin hedefler vardı. gözlerini oder nehri'ne ve 500 km mesafede bulunan berlin'e dikmişlerdi. taarruzlarının çapını genişleterek, geniş manevra alanının verdiği imkandan yararlanacaklardı. rusların almanlar karşısındaki yaklaşık 1'e karşı 5 sayısal üstünlüklerinden daha da önemlisi artan manevra kabiliyetleriydi. amerikan kamyonlarıyla artan ikmal akışı ruslara artık piyade tugaylarının çok daha fazla bir bölümünü motorize hale getirme ve böylece kendi tanklarının üretimlerinin artmasıyla birlikte yarma harekatındaki başarıyı genişletmek için zırhlı ve seyyar kolordularının miktarını çoğaltma imkanı vermişti. aynı zamanda sayıları artan stalin tankları, rusların vurucu güçlerini artırdı. bu canavarların üzerinde, almanların tiger tanklarında bulunan 88'lik toplarla mukayese edildiğinde 122'lik toplar monteliydi. ayrıca, stalin tanklarının (js ağır tank) zırhları gerçi "king tiger" tanklarının zırhları kadar kalın olmamakla beraber, "tiger" tanklarından daha kalındı.

    yeni sefer başlamadan evvel cephe komutanlıkları yeniden düzenlendi ve rusya'nın üç olağanüstü taarruz lideri ana harekatı komuta etmekle görevlendirildiler. ivan konev, güney polonya'daki 1.ukrayna cephesi komutanlığında kalırken, , zhukov merkez bölgede bulunan 1.beyaz rusya cephesi komutanlığını, varşova'nın kuzeyinde narev'de bulunan 2.beyaz rusya cephesi komutanlığına atanan konstantin rokossovsky'den devir ve teslim aldı.

    rus taarruzu konev'in kuvvetleri tarafından 12 ocak 1945 günü saat 10:00'da, yaklaşık 50 km genişliğinde ve derinliğindeki baranov köprübaşından başlatıldı. taarruza ikisi tank ordusu olmak üzere, iki hava ordusu tarafından desteklenen yaklaşık 70 tümenden oluşan toplamda 10 ordu katıldı.

    başlangıçta, taarruzun yarma hızı, muharebe alanının üzerindeki sis nedeniyle sovyet hava kuvvetleri'nin uçuş yapamaması yüzünden engellendi. ancak, sis taarruz eden birliklerin gizlenmesine de yardımcı oldu. çok iyi sevk ve idare edilen büyük topçu birlikleri savunmayı çok şiddetli bir şekilde, muntazaman dövdü. böylece üçüncü gün, taarruz çıkış hattından 30 km ileride bulunan pinczow'a girilmişti, geniş bir cepheden nida nehri geçildi ve daha sonra başarıyı genişletme safhası başladı. alman cephesinde açılan gedikten içeri dalan zırhlı kolordular, taşkın bir sel gibi polonya düzlüğüne yayıldılar. o an için gediğin genişletilmesi, derinleştirilmesinden daha önemliydi.kielce 15 ocak'ta, kuzeybatı istikametinde lysa gora tepelerinin eteklerine doğru ilerleyen bir kol tarafından ele geçirildi ve böylece zhukov'un cephesinin karşısındaki alman kuvvetlerinin geri cephesi tehdit altına girdi.

    zhukov, taarruzunu 14 ocak'ta magnuszev ve pulawy civarındaki köprübaşlarından başlattı. sağ kanadı, kuzeye varşova'nın arkasına doğru ilerledi, sol kanadı ise 16 ocak'ta radom'u ele geçirdi. o gün, ivan konev'in öncü birlikleri, silezya sınırından sadece 50km mesafede bulunan pilica nehri'ni geçtiler. bu arada rokossovsky'nin birlikleri de 14 ocak'ta narev nehri üzerinde bulunan iki köprübaşından taarruza geçmiş ve doğu prusya güney yaklaşma istikametini örten savunma mevzilerini yarmıştı. gedik 320km genişliğindeydi ve şimdi ihtiyatların dahil olduğu yaklaşık 200 tümen seli hep birlikte yarılmış alman cephesinden batıya doğru akıyordu.

    17 ocak'ta, varşova, her iki kanattan kuşatmış olan zhukov'un kuvvetlerinin eline geçmiş ve zırhlı birlikler batı istikametinde neredeuse lodz'a kadar ilerlemişlerdi. konev'in ileri kuvvetleri silezya sınırına yakın czestochowa kentini ele geçirdiler ve daha güneydeki krakow kentinin yanından geçip gittiler.

    19 ocak'ta, konev'in sağ kanadı silezya sınırına ulaştı, sol kanadı ise krakow'u kuşatma taarruzu ile ele geçirdi. zhukov'un kuvvetleri lodz'u ele geçirdiler ve rokossovsky'nin birlikleri, mlawa yakınlarında, doğu prusya'nın güney girişine ulaştılar. chernyakhovsky'nin ve petrov'un kuvvetleri en dış iki kanattan ilerlemişlerdi. böylece ilk haftanın sonunda, taarruzun derinliği 160 ; cephesinin genişliği ise yaklaşık 640 km'yi bulmuştu.

    silezya yaklaşma istikametlerinin geciken himaye görevini ifa etmek için 7 alman tümeni slovakya cephesinden hızla kuzeye doğru kaydırıldı. aslında slovakya'daki birliklerin komutanı olan alman general gotthard heinrici, taarruz patlak vermeden önce kuvvetlerinin bir kısmını ihtiyat birliği olarak vistül hattına tahsis edebileceğini teklif etmişti. ne var ki böyle bir yeniden görevlendirme hem hitler'in bir kez daha derinlemesine savunma anlayışının amına koyarak "her asker bulunduğu hatta savaşmalıdır" ilkesine hem de onun muharebeyi her birliğin görevlendirildiği bölgenin dışındaki alanlarda icra etme alışkanlığına aykırı olarak reddedildi. slovakya cephesindeki birliklerin ve silahların neredeyse büyük bir kısmı başka yerlere sevk edilmiş olduktan sonra, hala birkaç haftadır dayanması, almanların başlangıçtaki gücünün ihtiyacından çok fazla olmuş olduğunu göstermişti. ancak karpatlar'ın kuzey tarafına fazladan 7 tümenin gelmesi, rus taarruzu başlamadan önce gelmiş olacak bir çift tümenden daha az önemliydi. çünkü alman cephesinde açılan gedik, kapatılamayacak kadar genişlemişti ve kanamaya devam ediyordu.

    batı polonya'nın birçok kısmı o kadar açıktı ki, şayet mütecavizin üstün gücü ya da geniş arazilerden yararlanacak hareket kabiliyeti varsa avantajlıydı ; harekatın başarısını genişletmesi kolaydı. bu nedenle almanlar, 1939'da bu avantajlardan yararlanmışlardı. artık savunmada olan almanlar hem kuvvetten hem de hareket kabiliyetinden yoksundular. mekanize savaşın bir savunucusu olan guderian, katı savunmanın beyhude olduğunu ve bir yarma taarruzunu durdurmanın tek şansının zırhlı ihtiyat birliklerinin karşı manevrasında yattığını fark etmişti. ne var ki, guderian hem vistül hattı üzerinde kalmaya zorlanmış hem de taarruzdan hemen önce yetersiz zırhlı birliklerinin bir kısmının, budapeşte'ye gönderilmesini görmek zorunda kalmıştı. kalan birliklerin bir kısmını kielce yakınlarında muharebeye iştirak ettirmekle, vistül nehri'nin kıvrımında kuşatılan birliklerin kurtarılması için zaman kazanıldı ; bu nedenle rusların taarruzunun ilk haftasında böylesine muazzam bir yarma harekatında aldıkları 25.000 esir fevkalade azdı. fakat almanların hızlı bir geri çekilme için hareket kabiliyetleri unsurlarındaki giderek artan bir noksanlık üçüncü haftada üç kat daha fazla artarak 86.000'e yükselen esir sayısına yansımıştı. rusların artan hareket kabiliyeti benzer şekilde uzun mesafeli ilerlemelerine yansımıştı.

    almanya'nın sınırları içerisinde bulunan kasabalardaki sivil nüfusun acele tahliyesi, rus ilerleyişinin hızının bütün hesapları altüst etmiş olduğunun bir işaretiydi ve alman kuvvetlerini tutunmayı ummuş oldukları ara mevzilerden apar topar attı. konev'in kuvvetleri, 20 ocak'ta silezya sınırını geçtiler ve alman toprakları üzerinde köprübaşı tesis ettiler. daha korkutucu olanı, rokossovsky'nin doğu prusya'nın güney sınırının ötesindeki tarihi tannenberg alanına ulaşmasıydı. bu kez orada, rusların 1914 yılındaki hezimetinin tekrarı olmayacaktı. ertesi gün rokossovsky'nin öncü birlikleri, allenstein kavşağına ulaştılar ve doğu prusya'ya giden ana demiryolu hattını kestiler. doğudan ilerleyen chernyakhovsky ise, insterburg'u ele geçirdi. şiddetli taarruzunu sürdüren rokossovsky, 26 ocak'ta elbing yakınlarında bulunan danzig körfezi'ne ulaştı, böylelikle doğu prusya'daki bütün alman birliklerini tecrit etmiş oldu. buradaki birlikler, kuşatıldıkları königsberg'e çekildiler.

    konev dört gün önce, 65 kilometrelik bir cephe üzerinde yukarı silezya endüstri bölgesi kuzeyinde bulunan oder nehri'ne ulaşmıştı. taarruzun ikinci haftasının sonunda, sağ kanadı taarruz çıkış hattından 100 km mesafedeki, breslau'nun güneyindeki 100 kilometrelik cephe boyunca birçok noktada yukarı oder nehri'nin karşısındaydı. diğer kollar, silezya'nın haşkentini kuzeyden sarmışlardı. öncü birliklerin tesis ettiği bu hattın gerisinde bulunan diğer birlikler, gleiwitz kavşağını ele geçirmek ve yukarı silezya endüstri bölgesini tecrit etmek için güney istikametine yönelmişlerdi. bütün bölge, siperler, dikenli tel ve avcı boy çukurlarının bulundukları tanksavar hendekleriyle kaplıydı fakat bu muhtemel müstahkem mevkiyi tutacak kuvvetler eksikti. mevcut ya da gelmekte olanların durumu sivil mülteci akınıyla güçleştiriliyordu. yollar, tahrip olmuş araçlar ve öteberilerle tıkanmıştı. kargaşadan yararlanan rus kolları, cephe engellendiğinde, cephe gerisinden girebildiler. alman hava kuvvetlerinin raporları, rusların ilerlemesinin silezya kasabalarının arasında dolanan muazzam büyüklükteki bir ahtapotun uzun kollarına benzediğini çok canlı bir biçimde tasvir etmişlerdi. almanlar görünüşe göre doğuya kadar uzanan, ikmal malzemeleri ve takviye birliklerle yüklü ucu bucağı olmayan kamyon kolları gördüklerinden bahsediyorlardı.

    büyüklüğü açısından daha çarpıcı ve beklenenden daha ölümcül olan, zhukov'un merkez cephedeki her şeyi silip süpüren ilerleyişiydi. zhukov, cepheye eğimli açıdan yaklaşan manevra ile zırhlı birliklerinin büyük kısmını sağ kanadına kaydırdı. bu birlikler vistül ile warta arasındaki koridordan aşağı doğru indi. bu beklenmedik dönüşten, geçide takviye birlik sevk edilemeden önce koridorun en dar kısmında bulunan gniezno'nun doğusundaki göller bölgesine girmek için yararlanıldı. bu harekat onları 23 ocak'ta vistül nehri üzerindeki ünlü torun kalesinin ötesine bromberg'e ulaştırdı. diğer zırhlı birlik kolları daha büyük ulaştırma ve lojistik kenti olan poznan'a yaklaşıyordu. burada daha sert bir direnişle karşılaştılar. müstahkem mevkinin etrafından dolanarak batıya ve kuzeybatıya yöneldiler; hafta sonuna doğru varşova'dan 350 ve berlin'den ancak 160 kilometre uzakta bulunan brandenburg ve pomeranya'ya ulaşmışlardı. aynı zamanda, zhukov'un sol kanadı, warta nehri'ni geçip kalisz'i ele geçirdikten sonra konev'in sağ kanadıyla aynı hizaya gelmişti.

    üçüncü hafta, konev'in sol kanadının katowice'nin ve yukarı silezya'daki diğer büyük endüstri kentlerinin işgal edilmeleriyle başladı, aynı zamanda sağ kanadı breslau'nun 65 kilometre kuzeybatısında oder nehri üzerinde bulunan steinau'da yeni bir köprübaşı tesis etti. zhukov'un ileri kuvvetleri, 30 ocak'ta brandenburg ve pomeranya sınırlarını geçtiler ve daha sonra donmuş bulunan oder nehri hattındaki alman direnişinin üstesinden geldiler. 31 ocak'ta, landsberg işgal edildi, aynı zamanda burayı yarıp geçen zhukov'un öncü tank birlikleri, berlin'in eteklerinden 65 kilometre mesafedeki kustrin yakınlarında aşağı oder'e ulaştılar. şu anda rusları, batılı müttefiklerinin ileri mevzilerinden sadece 600 kilometrelik bir mesafe ayırıyordu.

    ne var ki, sonunda aşırı yayılma ilkesi, rusların oder nehri üzerinde kurabilecekleri baskıyı azaltma ve alman komutanlığının o hattı birlikte tutmaları için toparlamış oldukları düzenli birliklerin karışımından ve volkssturm adı verilen "yurt muhafızları"ndan meydana gelen karma kuvvetin direnme gücünü artırmada almanların imdadına yetişti. poznan'daki inatçı savunma, rusların ileri kuvvetlerine ikmal malzemeleri ve takviye birliklerini getirebilecekleri güzergâhları tıkamaya yardımcı oldu. ayrıca şubat'ın ilk haftasında eriyen karlar yolları bataklığa dönüştürerek harekâti frenledi, aynı zamanda oder nehri'nin buzlarını çözdü, böylece engel vasfını artırdı. her ne kadar zhukov'un birlikleri, şubat ayı sonuna gelindiğinde geniş bir cephe halinde nehre yaklaşmakla ve kustrin yakınlarında ve frankfurt-an-der-oder hattında birçok geçiş noktalarını ele geçirmekle birlikte, bunlardan istifade ederek başarıyı genişletme harekatına girişecek yeterlilikte kuvvete sahip değildi ve daha sonra orada derinliği olmayan köprübaşlarında hapsolup kaldılar.

    konev şu anda, kanatlarda üstünlük sağlamaya ve yan yaklaşma istikametlerinden berlin'e ilerlemeye gayret ediyordu. breslau'nun kuzeyinde yeni köprübaşları tesis eden konev'in kuvvetleri, 9 şubat'ta batıya doğru ileri harekata başladılar ve daha sonra geniş bir cephe üzerinde kuzeybatıya dönerek oder'in sol yakasından aşağı doğru ilerlediler. 13 şubat'ta, berlin'den 130 kilometre mesafedeki sommerfeld'e ulaştılar (nihayet aynı gün budapeşte toplam 110.000 esirle birlikte düştü). iki gün sonra ve 30 kilometre daha ileride neisse nehri'nin oder nehri'ne karıştığı yerin yakınlarına ulaştılar ve böylece zhukov'un ileri kuvvetleriyle aynı hizaya geldiler.

    ne var ki almanların savunması bir kez daha dosdoğru aşağı oder ve neisse nehirlerinin oluşturduğu daha kısa hatta püskürtülmekten yararlandı. o hat üzerindeki cepheleri, baltık denizi'nden bohemya dağ sınırına uzanan, 300 kilometreden az olan eski cephe genişliğinin sadece küçük bir kısmıydı. himaye edilecek alanın bu kadar azalması, almanlara durumun aleyhlerine değişmesinden bu yana şimdiye kadar yararlanmış olduklarından daha makul bir kuvvet ve arazi oranı elde etmesine imkan tanımak suretiyle, kuvvet kayıplarının dengelenmesine katkıda bulundu. rus cephesinin gerisindeki breslau hâlâ dayanıyordu ve bu nedenle, nihayet 23 'ocak ta düşen poznan'ın daha önce zhukov'un ilerlemesini engellediği gibi konev'in ilerlemesini arkasından engellemişti. konev neisse nehri'nde, zhukov'un doğrudan taarruzu ise aşağı oder'de durdurulmuş vaziyetteydi. şubat'ın üçüncü haftasına gelindiğinde doğu'daki cephe almanya'nın batı'dan ve iç bölgelerden getirilen takviyelerin yardımıyla istikrara kavuşturuldu. ruslar, meselenin nihayet kati olarak sonuçlandırıldığı ren nehri'ndeki çöküşe kadar, o hat üzerinde baskı ve kontrol altındaydılar.

    bununla birlikte, rusları uzakta tutmak için ren nehri'nin savunmasının oder hattının ihtiyaçlarına feda edilmesi gerektiğine ilişkin almanların kaderini belirleyecek kararlarını vermelerine yol açmış olan, rus tehdidinin neden olduğu krizdi. batı cephesi'nden, doğu cephesi'ne sevk edilen tümenlerin gerçek sayısından daha önemli olan, birliklerin büyük kısmının doğuya gönderilmesiydi. böylelikle, ingiliz-amerikan taarruzunun ren'e ulaşması ve onu geçmesi kolaylaşmıştı.