şükela:  tümü | bugün
  • (bkz: dirimselcilik)
  • eskiden insanlar organik bileşikleri yalnızca canlı organizmalardan elde edebileceklerini laboratuvarda elde etmek için bir "yaşam gücü"nün işin içine karışması gerektiğini düşünüyorlardı.fakat 1828'de wöhler amonyum siyanatı üreye çevirerek bütün inançları yerle bir etti.o dönemlerde sayısı dörtyüzlerde olan organik bileşik sayısı bugün laboratuvarlarda yapılanlarla birlikte bini geçmiştir.
  • yaşayan organizmaların karakteristik özelliklerini evrensel bir hayat gücünden aldıklarını ileri süren teori; vitalizm, zihin ve akıldan çok güdüye ve sezgiye yapılan bir vurguyu anlatmaktadır.
  • canlıların, kendi özel dirim yasaları olup, bu yasalara bağlı olduklarına, direy ve biteyin oluş-doğum, gelişme, üreme ve ölümlerinin de bu yasalara göre gerçekleştiğini ileri süren öğreti.
  • organik ve inorganik bileşiklerin tanım farkından ortaya çıkmış yanlış bir inançtır. organik bileşiklerle inorganik bileşiklerin farklılıkları, 18. yüzyılda ortaya konmaya başlanmıştır. bu zamanlarda organik ve inorganik bileşikler şu şekilde tanımlanıyordu:

    organik bileşik: canlı organizmalardan elde edilen bileşikler.
    inorganik bileşik: canlı olmayan kaynaklardan elde edilen bileşikler.

    işte o yüzyılda tanımdaki bu farklılık, "vitalizm" denilen bir inancı doğurmuştur. buna göre bir organik bileşiğin oluşması için mutlaka yaşam gücü gereklidir. vitalizm inancına göre, yani organik bir bileşiğin sentezlenmesi, mutlaka canlı bir varlıkta meydana gelir. o zamanlarda hiçbir bilim insanı, laboratuvar ortamında bir cam balonda organik bir bileşiğin oluşturulamayacağına inanıyordu.

    ancak friedrich wöhler, 1828'de bir organik bileşik olan ürenin (idrarda bulunur) inorganik bir bileşik olan amonyum siyanatın sulu çözeltisinin buharlaştırılmasıyla elde edileceğini göstererek, vitalizm inancına büyük darbe indirdi. daha sonra organik kimya biliminin daha da ilerlemesi ile bu inanç, yok olmaya başladı.

    https://i.hizliresim.com/eooplz.jpg

    bilimde vitalizm sona ermesine rağmen, günümüzde organik kelimesi kelime anlamıyla yaşayan organizmalardan elde edilen manasında kullanılmaktadır. dilimizde bugünlerde pelesenk olan "organik besin" kelimesi de yapay gübre ve böcek ilacı kullanılmadan yetiştirilen ürün manasında kullanılmaktadır.

    https://i.hizliresim.com/p77bbo.png

    buna rağmen, örneğin saf doğal c vitamininin, yapay c vitamininden daha iyi olduğunu söyleyemeyiz. çünkü iki molekülde yapısal olarak birbirinin aynısıdır.

    kaynak: https://archive.org/…ls/solomonorganicchem/page/n41