*

şükela:  tümü | bugün
  • latincede tek bir istisnayla olmayan ismin hitap hali. istisna -us ile biten o-soyundaki kelimelerin tekilinde gecerlidir.

    mesela amicus amice, brutus brute olur (-e hali) olur.
    örnek de vereyim tam olsun:
    et tu, brute?

    bir de istisnanin istisnasi var. o da julius ismi icin gecerli (lucius, tullius gibi -ius ile biten isimler bu istisnaya dahildir *). bu sefer nominativ julius iken vokativ julie (-e hali) degil de juli olur. yine örnek icinde gösterelim:
    julius'un annesi: juli, oglusum gel bak ne dicem
  • serbo-hırvat dillerde yerleşiktir. türkçe'de yoktur çünkü gramer o muğlaklığa genelde izin vermez. muğlak olan durumlarda da vurguyla iş çözülüyormuş. ingilizce'de ise muğlaklık imla ile giderilmeye çalışılır. misal:

    - i already asked john ("john'a zaten sordum")
    - i already asked, john ("zaten sordum john")

    boşnakça'da:

    - vec sam pitao jovan ("john'a zaten sordum")
    - vec sam pitao jovane ("zaten sordum john")
  • ismin hitap hali de dersek yanlis olmaz. slav dillerinde halen cok yogun bir sekilde varligini surdurmektedir.

    lehceyi 30 yasindan sonra ogrenmeye baslarsiniz, ilk duydugunuzda hicbir anlam ifade etmez. ozel isimleri cercevelemek gibi bir mantigi oldugunu dusunur baslarsiniz. sonra bakarsiniz ki bu ozel isimlerle bitmiyor. kisinin sifatlari da gayet vokatif olarak degisiyor. ornekle :

    pan : bay
    panie : bayan

    dzien dobry panu : iyi gunler bayim
    dzien dobry pani : iyi gunler bayan
    dzien dobry panom : iyi gunler baylar
    dzien dobry panstwo : iyi gunler bayler-bayanlar
    dzien dobry panie : iyi gunler bayanlar

    sonra bir gun evde temizlik yaparken su saksidaki feslegeni veriver derken yanlislikla daj mi bazylia demis bulunursunuz. hemen bir yerden duzeltirler, bazylio olacak o diye. orada anlarsiniz ki sadece vocative'e kafa yorunca diger kaliplar bi yerinize girmeye basliyor. zira gender kalibi da sirp - hirvat - sloven - rus - slovak - cek - leh hepsinde (latinceden emin olamadim su an) cok abarti bir boyutta bulundugu icin vocative ile beraber hayatinizi her an zindana cevirebilir.

    hint-avrupa kokenli dillerin iran soyuna mensup oldugu icin kurtcede de vokativ esintiler yok degildir. baba gel yerine babo gel demeleri kanimca bundandir.
  • çağdaş (ve dahi eski) yunanca'da da vardır. bilindiği üzere çağdaş yunanca'da ismin eril, dişil ve nötr halleri vardır. eril isimlerin tekil halleri dışında seslenme hali (vokativ) ismin yalın hali (özne olduğu hal) ile aynıdır. eril isimlerin tekil halinde ise bazı kurallar vardır. aşağıda belirtilen kurallar haricinde söz konusu ismin sonundaki "s" sesi düşürülür:

    kostas (yalın hal) ---> kosta (seslenme hali)

    yannis (yalın hal) ---> yanni (seslenme hali)

    yorğos (yalın hal) ---> yorğo (seslenme hali)

    -os ile biten eril isimler ile üç ve daha fazla hecesi olan ve -os'la biten insan isimlerinde -os yerine -e gelir:

    filos (arkadaş) ---> file

    yatros (doktor) ---> yatre

    yos (oğul) ---> ye

    aleksandros ---> aleksandre

    marios ---> marie

    ancak, diefthindhis (müdür) ve kathigitis (öğretmen) gibi sözcüklerde bazen arkaik çekim kullanıldığı da olur

    "diefthindhi" yerine "diefthindha" veya "kathigiti" yerine "kathigita" gibi.
  • apo, ibo, muro gibi isim kısaltmaları kürtçe'nin vokativ isim haline dayanmaktadır.
  • ismin halleri* konusunun bir parçasıdır.

    türkçede ismin bu hali olmadığı için terimi türkçeye çevirme zahmetinde bulunmamışlar ve direkt vokativ deyip geçiştirmişler fakat ben kendisine ismin hitap veya seslenme hali denmesini daha münasip buluyorum.

    kürtçede var olan bir durumdur ayrıca. özel ve cins isimler ile sıfatların sonuna

    eril varlıklar için -o,
    dişi varlıklar için -ê,
    çoğul varlıklar için -no

    eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. birkaç örnek vermem gerekirse

    eril;
    kur(erkek çocuk) ››› kuro
    ap(amca) ››› apo
    bira(erkek kardeş) ››› birako
    bav(baba) ››› bavo

    dişi;
    keç(kız çocuğu) ››› keçê
    met(hala) ››› metê
    jinap(amcanın eşi) ››› jinapê
    jinxal(dayının eşi) ››› jinxalê

    çoğul;
    jin(kadın) ››› jinno
    zarok(çocuk) ››› zarokno
    gundî(köylü) ››› gundîno
    heval(arkadaş) ››› hevalno
    nojdar(doktor) ››› nojdarno olur mesela.

    sen de gel amca ››› tu jî were apo
    ona söyledin mi kız? ››› tu jê re got keçê?
    benim adım jan çocuklar ››› navê min jan e zarokno
    sağ olun arkadaşlar ››› mala we ava hevalno

    **özel isimlerde ise durum çok az daha karışık. bu isimlerde vokativ, ismin ilk hecesi ile ikinci hecesinin ilk ünsüzünün alınıp mevzubahis eklerin isimden alınan bu harf topluluğunun sonuna eklenmesiyle yani iki heceli yeni bir isim oluşturulmasıyla yapılır.

    altan ››› al tan ››› alt + o ››› alto
    bawer ››› ba wer ››› baw + o ››› bawo
    jiyan ››› ji yan ››› jiy + o ››› jiyo
    robîn ››› ro bîn ››› rob + o ››› robo
    samet ››› sa met ››› sam + o ››› samo
    sedat ››› se dat ››› sed + o ››› sedo
    sîdar ››› dar ››› sîd + o ››› sîdo
    berfîn ››› ber fîn ››› berf + ê ››› berfê
    gelawêj ››› ge la wêj ››› gel + ê ››› gelê
    gulistan ››› gu lis tan ››› gul + ê ››› gulê
    melis ››› me lis ››› mel + ê ››› melê
    rûken ››› ken ››› rûk + ê ››› rûkê
    zeynep ››› zey nep ››› zeyn + ê ››› zeynê

    ne yapıyorsun sedat? ››› tu çi dikî sedo?
    doğru mu samet? ››› rast e samo?
    bilmiyorum altan ››› nizanim alto
    ağlama melis ››› negrî melê
    kapıyı aç gülistan ››› derî veke gulê

    ***bu kural tüm yabancı özel isimlere uygulanır. böylelikle

    ricky ››› rîko
    peter ››› pîto
    brutus ››› bruto
    marcus ››› marko
    thomas ››› tomo
    vladimir ››› vlado
    sebastian ››› sebo
    betty ››› betê
    jennifer ››› cenê
    natasha ››› natê olur.

    söyle ona sebastian ››› jê re bêje sebo
    sen de mi brütüs? ››› tu jî bruto?(aslı latince et tu brute cümlesidir. buradaki brute, brutus'un latin dilindeki vokativ halidir)

    ****sıfatlar da isimler gibi vokativ ekleri alıp seslenme biçiminde kullanılabilir.

    dirêj(uzun) ››› dirêjo/dirêjê/dirêjno
    paqij(temiz) ››› paqijo/paqijê/paqijno
    delal(güzel) ››› delalo/delalê/delalno
    reş(siyah) ››› reşo/reşê/reşno
    sor(kırmızı) ››› soro/sorê/sorno
    şîn(mavi) ››› şîno/şînê/şînno

    ne oldu uzun(boylu erkek)? ››› çi bû dirêjo?
    sana soruyorum mavi(gözlü kadın) ››› ez ji te re dipirsim şînê
    babanız geldi mi güzeller? ››› bavê we hat delalno?

    *****lo ve adında, tek başına bi anlam ifade etmeyen fakat cümle içinde vokativ işlevi gören iki tane kelimecik de vardır. lo, muhatap alınan kişinin erkek; ise kadın olduğunu gösterir.

    navê te çi bû lo? ››› adın neydi ya? (erkeğe yöneltilen soru)
    navê te çi bû ? ››› adın neydi ya? (kadına yöneltilen soru)

    ******isim ve sıfatlatın vokativ hallerinin lo ve lê edatlarıyla birlikte kullanımı da yaygındır.

    lo apo
    lo sedo
    lo dirêjo
    lê jinapê
    lê gulê
    lê delalê