1. ilk uygulamalarda kolluk tarafından pek hazmedilmemiş ve hazzedilmemiş bir yönetmeliktir.bazan traji-komik olaylara sebebiyet verilmiştir.matbu bir form,yakalanan kişi yerine kolluk tarafından doldurulmuş ve "avukat isteyip istemediği" sorusu karşısındaki kutucuklardan "istemiyorum" işaretlenmiştir.israrla avukat istiyorum diyenlere de ,karakolda bulunan bir avukat cübbesi giydirilmiş sivil memur gösterilerek "işte avukatın bu" denilebilmiştir.bugün uygulamanın düzgün olduğunu sanıyorum.
  2. 1 haziran 2005 tarihinden önce uygulanan şekli şöyledir.

    yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliği

    yayımlandığı r.gazetenin tarihi : 1/10/1998 , no: 23480

    birinci bölüm

    amaç, kapsam, hukuki dayanak ve tanımlar

    amaç

    madde 1- bu yönetmeliğin amacı, bütün kolluk kuvveti makam ve memurlarının, cumhuriyet savcılarının bilgi ve emirleri doğrultusunda yürütecekleri adli soruşturma sırasında uygulayacakları esas ve usuller ile yakalanan, gözaltına alınan veya muhafaza altına alınan kişilerin hakları, nezarethane standartları ile ifade alma işlemlerinde görevli personelin eğitimine, yetki ve sorumluluklarına ilişkin hususları düzenlemektir.

    kapsam

    madde 2- bu yönetmelik hükümleri bütün kolluk kuvvetini kapsar.

    hukuki dayanak

    madde 3- bu yönetmelik, 1412 sayılı ceza muhakemeleri usulü kanunu, 2845 sayılı devlet güvenlik mahkemelerinin kuruluş ve yargılama usulleri hakkında kanun, 2253 sayılı çocuk mahkemelerinin kuruluşu, görev ve yargılama usulleri hakkında kanun, 3005 sayılı meşhud suçların muhakeme usulü kanunu, 2559 sayılı polis vazife ve salahiyet kanunu, 2803 sayılı jandarma teşkilat, görev ve yetkileri kanunu, 2692 sayılı sahil güvenlik komutanlığı kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre hazırlanmıştır.

    tanımlar

    madde 4 - bu yönetmelikte geçen deyimlerden;

    kolluk kuvveti (zabıta): polis, jandarma, sahil güvenlik ve özel kolluk kuvvetlerini,

    yakalama: kamu güvenliğine, kamu düzenine veya kişinin vücut veya hayatına yönelik var olan bir tehlikenin giderilmesi için denetim altına alınması gereken veya suç işlediği yönünde hakkında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan kişinin gözaltına alma veya muhafaza altına alma işlemlerinden önce hakim kararı olmaksızın özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanarak denetim altına alınmasını,

    gözaltına alma: kanunun verdiği yetkiye göre yakalanan kişinin, hakkındaki işlemlerin tamamlanması amacıyla, adli mercilere teslimine veya serbest bırakılmasına kadar kanuni süre içerisinde sağlığına zarar vermeyecek şekilde özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanıp alıkonulmasını,

    muhafaza altına alma: kanunun yetki verdiği hallerde yetkili merci önüne çıkarılması gereken kişilerin ilgili kurumlara veya kişilere teslimine kadar sağlıklarına zarar vermeyecek şekilde ve zorunlu olduğu ölçüde özgürlüklerinin kısıtlanıp alıkonulmasını,

    gecikmesinde sakınca bulunan hal: derhal işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser, emare ve delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin saptanamaması ihtimalinin ortaya çıkması halini,

    meşhud suç (suçüstü hali): işlenmekte olan suçu veya henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra, kolluk kuvveti veya suçtan zarar gören kişi veya başkaları tarafından izlenerek yakalanan kişinin veya fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya eser, iz veya emare veya delillerle yakalanan kimsenin işlediği suçu,

    toplu suç: üç veya daha fazla kişi tarafından işlenen suçu,

    şüpheli: hakkında hazırlık soruşturması yapılan veya hazırlık soruşturması açılmadan kolluk kuvvetinin yaptığı araştırmaya konu olan veya kimliğini bir belge ile veya kolluk kuvvetince tanınmış veya güvenilir kişilerin tanıklığı ile ispat edemeyen veya gösterdikleri belgelerin doğruluğundan şüphe edilenler ile hakkında suç işlediğine ilişkin basit şüphe bulunan kişileri,

    bilgi alma: bir suçun tespiti veya aydınlatılmasına yönelik olarak, henüz suç işleme şüphesi altında bulunmayan kişi veya tanık veya mağdurun dinlenmesini ve tutanağa geçirilmesini,

    ifade alma: ceza muhakemeleri usulü kanununun 135 inci maddesi hükümleri uyarınca, işlediğinden şüphe edilen fiil bildirilip, susma ve müdafiden yararlanma hakkı ile şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılarak ve eldeki bilgi veya bulgulardan yararlanılarak,suç işlediği şüphesi altında bulunan kişilerin kolluk kuvveti tarafından dinlenmesini ve tutanağa geçirilmesini,

    sanık: cumhuriyet savcısı tarafından suç isnadı ile hakkında kamu davası açılan kişiyi,

    sorgu: suç nedeni ile şüpheli veya sanığın ifadesinin hakim tarafından alınmasını,

    soruşturmanın selameti: soruşturmanın, suç delillerinin değiştirilmesine ve gizlenmesine veya yok edilmesine veya henüz yakalanmamış şüphelilerin kaçmasına meydan vermeyecek şekilde yürütülmesini,

    gözaltı ve nezarethane sorumlusu: gözaltına veya muhafaza altına alınan kişilere haklarının okunmasını, kayıtların tutulmasını ve kanunlara uygun davranılmasını sağlamak amacıyla ilgili karakol komutanı/amiri veya büro amiri tarafından görevlendirilen personeli,

    gözaltı birimi: yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin tamamlanarak adli mercilere sevk edilmesine veya serbest bırakılmasına kadar, kanuni süre içerisinde onu gözaltında tutmakla yetkili ve görevli kolluk kuvveti birimlerini,

    nezarethane: şüpheli veya sanıkların haklarındaki işlemlerin tamamlanıp adli mercilere sevk edilinceye kadar bekletilmesi amacıyla yapılmış yerleri, ifade eder.

    ikinci bölüm

    yakalama, gözaltına alma ve muhafaza altına alma

    yakalama, gözaltına alma ve muhafaza altına alma yetkisi

    madde 5 - kolluk kuvveti:

    a) a) ceza muhakemeleri usulü kanununun 127 nci maddesinde ve diğer mevzuatta belirlenen;

    1) tutuklama müzekkeresi olmaksızın meşhut cürüm sırasında rastlanan veya meşhud cürümden dolayı takip olunan, firar etmesi ihtimali bulunan veya hüviyetinin tayini hemen mümkün olmayan kişileri,

    2) gecikmesinde sakınca bulunan ve cumhuriyet savcısına veya derhal amirlerine müracaat imkanı olmayan hallerde, hakkında tutuklama müzekkeresi kesilmesi gereken kişileri veya suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hallerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan şüphelileri,

    3) kolluk kuvvetinin kanun ve usul dairesinde verdiği emre itaatsizlik edenleri ve aldığı tedbirlere uymayanları,

    4) görev yaparken mukavemette bulunan veya görevinden alıkoymak maksadıyla kolluk kuvvetine zorla karşı koyan ve yakalanmadıkları taktirde hareketlerine devam etmeleri ihtimali bulunan kişileri,

    5) haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama ve tutuklama kararı bulunanları veya kanunda istenilen bir mükellefiyeti yerine getirmedikleri için yakalanması gerekenleri,

    6) uyuşturucu maddeleri alan, satan, bulunduran veya kullananları,

    7) halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk halinde başkalarına saldıranları,

    8) halkın huzur ve sükununu bozanlardan, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenlerle, başkalarına saldırıya yeltenenleri ve kavga edenleri,

    b) b) polis vazife ve salahiyet kanununun 13 ve 17 nci maddelerinde belirlenen;

    1) bir kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla belirtilen esaslara uygun olarak, alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri,

    2) haklarında mahkemece çocuk bakım ve yetiştirme yurtlarına veya benzeri resmi veya özel kurumlara yerleştirilmesine veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

    3) usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren veya hakkında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınan kişileri,

    4) kimliğini bir belge ile veya kolluk kuvvetince tanınmış veya güvenilir kişilerin tanıklığı ile ispat edemeyenlerle gösterdikleri belgelerin doğruluğundan şüphe edilen kişileri, aranan kişilerden olup olmadıkları anlaşılıncaya veya gerçek kimliği ortaya çıkıncaya kadar yirmidört saati geçmemek üzere, yakalama, gözaltına alma veya muhafaza altına almaya yetkilidir.

    bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin 1 numaralı alt bendinde belirtilen hallerde yakalama işlemi kolluk kuvvetinin yanısıra herkes tarafından yapılabilir.

    takibi şikayete bağlı olup, küçüklere veya beden veya akıl hastalığı veya maluliyet veya güçsüzlüğü nedeniyle kendini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen meşhud cürümlerde şüphelinin yakalanması şikayete bağlı değildir.

    yakalama işlemi

    madde 6 - yakalama 5 inci maddede belirtilen yetkiler çerçevesinde hakim kararı veya cumhuriyet savcısının emri ile veya doğrudan kolluk kuvveti tarafından yapılır.

    doğrudan kolluk kuvveti tarafından yapılan yakalama halinde işlem, yakalanan kişi ve uygulanan tedbirler derhal cumhuriyet savcısına bildirilir.

    yakalanan kişinin ilk olarak üst araması yapılır ve kendisine veya başkalarına zarar verebilecek silah gibi unsurlardan arındırılması sağlanır.

    yakalama sırasında suçun iz, emare, eser ve delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır.

    yakalama sırasında kişiye, suç ayrımı gözetilmeksizin yakalama sebebi ve hakkındaki iddialar ile susma ve müdafiden yararlanma hakları, herhalde yazılı ve bunun hemen mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal bildirilir.

    yakalamadan ve yakalama süresinin uzatılmasına ilişkin emirden, yakalananın bir yakınına veya belirlediği bir kişiye cumhuriyet savcısının kararıyla gecikmeksizin haber verilir.

    yakalanan kişiye yakalanmaya itiraz etme hakkı bulunduğu bildirilerek, bu hakkın nasıl kullanılacağı açıklanır.

    yakalama işlemi bir tutanakla tespit edilir, bu tutanağın bir sureti yakalanan kişiye verilir. bu kişiye ayrıca haklarının yazılı olarak bildirildiğini ve kendisi tarafından da bu hususun anlaşıldığını belirten

    yönetmeliğe ekli "şüpheli ve sanık hakları formu" (ek a) tanzim edilerek imzalı bir örneği verilir.

    yakalanan kişi en kısa zamanda gözaltı birimine götürülür. (4)

    yakalanan ve sevkedilecek şahıslara uygulanacak tedbirler

    madde 7 - yakalanan kişinin direnmesi, saldırıya yeltenmesi veya saldırıda bulunması hallerinde kendisine kelepçe takılır.

    yakalanan kişinin kaçma ihtimali varsa kelepçe takılması kolluk kuvvetinin takdirine bağlıdır.

    üst veya vücut araması

    madde 8- gözaltı birimine getirilen kişi hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır:

    a) nezarethaneye konulmadan önce çok iyi bir şekilde aranır. kadının üst veya vücudunun aranması bir kadın görevli veya bu amaçla görevlendirilecek diğer bir kadın tarafından yapılır. (1)

    b) kendisine zarar verebilecek kemer, kravat, ip, kesici ve delici alet gibi nesnelerden arındırılır.

    c) üzerinden çıkan eşya ve paralar muhafaza altına alınır. paraların nev'i, seri numaraları ve miktarı, eşyanın vasıfları ve markası belirtilerek bunlar emanete alınır; bir tutanak düzenlenir ve bu tutanağın bir sureti üstü aranan kişiye verilir.

    yakınlarına haber verme

    madde 9 - yakalanan kişinin;

    a) kendisi ile birlikte bir kişi varsa bu kişi vasıtasıyla,

    b) suçun işlendiği yerde ikamet ediyorsa ve haber vereceği yakının telefon numarasını biliyorsa telefon ile,

    c) haber vereceği yakının telefon numarasını bilmiyorsa bölge karakolu vasıtasıyla,

    d) konutu suç yeri dışında ise telefon ile veya kişinin adresinin bulunduğu yerle ilişki kurulmak suretiyle,

    haber vermek istediği bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gözaltına alındığı veya gözaltı süresinin uzatıldığı ile ilgili olarak cumhuriyet savcısının kararıyla haber verilmesi sağlanır.

    gözaltına alınan kişi yabancıysa, vatandaşı olduğu ülkenin büyükelçiliği veya konsolosluğuna haber verilir. (5)

    sağlık kontrolü

    madde 10 - yakalanan kişinin gözaltına alınacak olması veya zor kullanılarak yakanlanması hallerinde doktor kontrolünden geçirilerek yakalanma anındaki sağlık durumu belirlenir.

    gözaltına alınan kişinin herhangi bir nedenle yerinin değiştirilmesi, gözaltı süresinin uzatılması, serbest bırakılması ve adli mercilere sevk edilmesi işlemlerinden önce de sağlık durumunun doktor raporu ile tespiti sağlanır.

    gözaltı süresinde herhangi bir nedenle sağlık durumu bozulanlar ile sağlık durumundan şüphe edilenler derhal doktor muayenesinden geçirilir.

    devlet güvenlik mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda, gözaltı süresinin uzatılması halinde, iki kontrol arasındaki sürenin 4 günü geçmemesi koşulu ile gözaltına alınan kişinin sağlık durumu doktor raporu ile tespit ettirilir.

    tıbbi muayene, kontrol ve tedavi, adli tıp kurumu veya resmi sağlık kuruluşları veya belediye tabiplerince ücretsiz yapılır. doktor raporu dört nüsha halinde düzenlenir. bu nüshalardan birisi gözaltı biriminde muhafaza olunur, ikincisi sanık gözaltı biriminden çıkışında kendisine verilir, üçüncüsü soruşturma dosyasına eklenir, dördüncüsü ise sağlık kuruluşunda saklanır.

    doktor ile muayene edilen şahsın yalnız kalmaları, muayenenin doktor hasta ilişkisi çerçevesinde yapılması esastır. ancak, doktor veya şüpheli, sanık ya da gözaltına alınan kişi, kişisel güvenlik endişesini ileri sürerek muayenenin kolluk kuvvetleri gözetiminde yapılmasını isteyebilir. bu istek belgelendirilerek yerine getirilir. (6)

    nezarethane işlemleri

    madde 11 - üst araması yapılan kişinin nezarethaneye girişi, yönetmeliğe ekli "nezarethaneye alınanların kaydına ait defter"e (ek-b) kaydedilerek sağlanır.

    nezarethane işlemlerinde;

    a) aynı suçla ilgisi olanlar, birbirine hasım olanlar, erkek ve kadınlar bir araya konulmazlar, çocuklar yetişkinlerden ayrı tutulurlar.

    b) nezarethanede zaruri haller dışında beşten fazla kişi birarada bulundurulmaz.

    c) tuvalet, temizlik gibi zorunlu ihtiyaçların giderilmesi görevli memurun gözetiminde sağlanır.

    d) yiyecek ve içecekler önceden kontrol edilir.

    e) gözaltına alınan kişi saldırgan bir tutum sergilemeye başladığı veya kendine zarar vermeye kalkıştığı taktirde önce sözle kontrol altına alınmaya çalışılır. bu mümkün olmadığı takdirde, hareketini giderecek derecede kuvvet kullanılabilir. ancak zaruri olmadıkça gerek kendisinin gerek başkasının hayatı, vücut bütünlüğü veya sağlığı tehlikeye girmedikçe kuvvet kullanılmaz.

    f) saldırgan tutum ve davranışları kontrol altına alınamayan kişiler tıbbi müdahalede bulunulması için sağlık kuruluşlarına gönderilirler.

    g) gözaltındaki kişinin beslenme, nakil, sağlığının korunması ve gerektiğinde tedavisi, yakalandığının yakınlarına haber verilmesi giderleri bütçe ödeneklerinden karşılanır.

    nezarete alınanların kaydına ait defter

    madde 12 - gözaltı işlemleri nezarete alınanların kaydına ait deftere yazılmak suretiyle tespit edilir. denetime tabi olan bu defterde:

    a) kimlik bilgileri;

    1) adı ve soyadı,

    2) baba adı,

    3) cinsiyeti,

    4) doğum yeri ve tarihi,

    5) nüfusa kayıtlı olduğu yer,

    6) cilt, aile sıra ve kayıt numarası,

    7) yabancılar için pasaport numarası,

    8) ikamet adresi, iş adresi ve telefon numaraları,

    b) gözaltına alınmasına esas bilgiler;

    1) isnat edilen suç, gözaltına alınma nedeni,

    2) suç yeri ve tarihi,

    3) kimin emri ile yakalandığı ve nezarete alındığı,

    4) haber verilen cumhuriyet savcısının adı soyadı,

    5) cumhuriyet savcısına haber verildiği tarih ve saat,

    6) bilgi toplama işlem kısmı kaydı,

    c) giriş işlemleri;

    1) yakalamanın yeri, tarih ve saati,

    2) giriş tarihi ve saati,

    3) girişte alınan doktor raporunun verildiği makam, tarihi, sayısı ve özeti,

    4) üst aramasında teslim alınan malzemeler, teslim eden ve teslim alanın imzası,

    5) giriş işlemini yapan görevlinin adı soyadı, rütbesi ve imzası,

    d) sanık ile ilgili işlemler;

    1) haber verilen yakını,

    2) haber verilen diplomatik temsilciliğin adı ve telefon numarası,

    3) tercüman temin edilip edilmediği, tercümanın adı soyadı ve imzası,

    4) avukat istediği hakkındaki beyanı ve imzası,

    5) avukat istemiş ise baronun adı veya kendi avukatının adı soyadı,

    6) gelen avukatın adı soyadı, sicil numarası, geliş saati ve imzası,

    7) süre uzatımına karar veren makam, kararının tarihi, sayısı ve uzatılan süre,

    e) çıkış işlemleri;

    1) çıkarıldığı tarih ve saat,

    2) çıkışta alınan doktor raporunun verildiği makam, raporun tarihi, sayısı ve özeti,

    3) sevk edildiği makam,

    4) sevk evrakının tarihi ve sayısı,

    5) teslim alan görevlinin adı soyadı ve imzası,

    6) kişinin kendisine teslim edilen malzemeler ve imzası,

    7) görevliye teslim edilen malzemeler ve imzası,

    8) geçici ayrılışlar,

    9) ilan ve işlemler ve sonuç,

    10) çıkış işlemini yapan görevlinin adı soyadı, rütbesi ve imzası,

    11) kontrol eden amirin adı soyadı, rütbesi ve imzası, belirtilir.

    bu defterde, yukarıda belirtilen zorunlu bilgilerin dışında gerekli görülen diğer bilgilere de yer verilebilir.

    üçüncü bölüm

    gözaltı süresi, salıverme ve adli mercilere sevk

    gözaltı süresi

    madde 13 - yakalanarak özgürlüğü fiilen kısıtlanan kişinin gözaltı süresi, bu kişinin yakalanması ile birlikte başlar.

    bir veya iki kişi tarafından işlenen suçlarda yakalanan kişi serbest bırakılmazsa en yakın hakime gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç 24 saat içinde hakim önüne çıkarılır. suç, devlet güvenlik mahkemesinin görev alanına giriyorsa bu süre 48 saattir.

    gözaltı süresinin uzatılması

    madde 14 - devlet güvenlik mahkemelerinin görev alanına giren suçlar da dahil olmak üzere toplu suç halinde, delillerin toplanmasında güçlük, fail sayısının çokluğu ve benzeri sebeplerle gözaltı süresini cumhuriyet savcısı yazılı emir ile 4 güne kadar uzatabilir. kimse, bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

    devlet güvenlik mahkemelerinin görev alanına giren suçların olağanüstü hal ilan edilen bölgelerde işlenmesi durumunda, 4 günlük süre cumhuriyet savcısının talebi ve hakim kararı ile 7 güne kadar uzatılabilir. hakim karar vermeden önce yakalanan kişiyi dinler. (7)

    yakalama işlemine karşı hakime başvurma

    madde 15 - devlet güvenlik mahkemesinin yetkisine giren suçlar dahil, yakalama işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, hemen serbest bırakılmasını sağlamak için yakalanan kişinin dilekçesi yetkili hakime en seri şekilde ulaştırılır.

    yetkili mercilere sevk veya serbest bırakma

    madde 16 - yakalanan kişi, gözaltına alınmasını gerektirecek bir nedenin tespit edilememesi veya yakalama sebebinin ortadan kalkması halinde kolluk kuvvetince derhal salıverilir.

    yakalanan kişi, hakkında ıslah veya tedavi tedbiri alınması gereken kişilerden ise ilgili kuruma teslim edilir.

    gözaltı süreleri azami süreler olup gözaltına alınan kişilerin işlemlerinin en kısa sürede bitirilmesi esastır.

    gözaltına alınanlar, işlemleri bitirildikten sonra gözaltı süresinin dolması beklenmeden kolluk kuvvetince ilgili cumhuriyet savcılığına derhal sevk edilir.

    gözaltı süresi içerisinde ve nihayet süre sonunda, gözaltı sebebinin ortadan kalkması veya kişi hakkında delil elde edilememesi hallerinde durum derhal yetkili cumhuriyet savcısına bildirilir, tutuklama işlemine girişilmediğinde kişi hemen salıverilir.

    yakalama işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin cumhuriyet savcısının emrine karşı hakime yapılan başvuru üzerine verilen serbest bırakma kararı derhal uygulanır.

    emanete alınan şahsi eşya, para eksiksiz olarak adı geçene teslim edilerek ve girişte tanzim edilen üst veya vücut araması tutanağına şerh düşülerek kendisine imzalatılır.

    sevk veya serbest bırakma işlemi ve sebebi, yönetmeliğin eki "sevk/serbest bırakma tutanağı"na (ek-c) bağlanır, bunun bir sureti gözaltından çıkarılan kişiye verilir.

    yeniden yakalama yasağı

    madde 17 - gözaltına alınıp da serbest bırakılan kişi, yakalamaya konu olan fiil sebebiyle yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve cumhuriyet savcısının emri olmadıkça aynı fiilden dolayı bir daha yakalanamaz ve gözaltına alınamaz.

    küçüklerle ilgili özel hüküm

    madde 18 - küçükler bakımından yakalama ve ifade alma yetkileri aşağıdaki şekilde sınırlandırılmıştır.

    a) fiili işlediği zaman onbir yaşını bitirmemiş olanlar ile onbeş yaşını bitirmemiş sağır ve dilsizlere ceza verilmesi türk ceza kanunu ve çocuk mahkemelerinin kuruluşu, görev ve yargılama usulleri hakkında kanun ile yasaklandığından bu kişiler suç nedeni ile yakalanamaz. ancak fiil, kanunen bir seneden fazla hapis cezasını veya daha ağır bir cezayı gerektiren bir cürüm ise kimlik ve suç tespiti amacı ile yakalama yapılabilir. kimlik tespitinden hemen sonra küçük serbest bırakılır. suç tespitinde küçük hiçbir suretle kullanılmaz. tespit edilen kimlik ve suç, mahkeme başkanı tarafından tedbir kararı alınmasına esas olmak üzere derhal cumhuriyet savcılığına bildirilir.

    b) onbir yaşını bitirmiş, ancak onsekiz yaşını doldurmamış olanlar suç sebebi ile yakalanabilirler. bu küçükler, yakınları ile müdafiye haber verilerek derhal cumhuriyet savcılığına sevk edilirler; hazırlık soruşturması cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır ve aşağıdaki hükümlere göre yürütülür:

    1) 3005 sayılı meşhut suçların muhakeme usulü kanununun hükümleri uygulanmaz.

    2) küçüğün gözaltına alındığı ana-baba veya vasisine bildirilir.

    3) kendi talebi olmasa bile müdafiden yararlandırılır, ana-baba veya vasi müdafi seçebilir.

    4) müdafi hazır bulundurulmak şartı ile şüpheli küçüğün ifadesi alınır.

    5) kendisinin yararına aykırı olduğu saptanmadığı sürece ve kanuni bir engel bulunmadığı durumlarda ana-babası veya vasisi ifade alınırken hazır bulunabilir.

    6) yetişkinlerden ayrı tutulur.

    7) çocuk mahkemelerinin kuruluşu, görev ve yargılama usulleri hakkında kanunda yazılı suçlar büyüklerle beraber işlendiği takdirde hazırlık soruşturması sırasında küçüklerle ilgili evrak ayrılır, büyükler ve küçüklerin soruşturmaları ayrı ayrı yürütülür.

    8) küçüklerin kimlikleri ve eylemleri mutlaka gizli tutulur.

    9) suçun mağduru küçükse, bunlara karşı işlenen meşhur suçlarda, kovuşturulması suçtan zarar gören kimsenin şikayetine bağlı olan fiillerde şüphelinin yakalanması ve soruşturma yapılması için şikayete gerek yoktur.

    10) küçüklerle ilgili işlemler mümkün olduğu ölçüde sivil kıyafetli görevliler tarafından yerine getirilir. küçüklere kelepçe takılamaz.

    11) sıfır-onsekiz yaşları arasındaki küçükler için kovuşturma niteliği taşımayan, suç isnadı oluşturmayan her türlü araştırma yapılabilir; suçun iz, emare, eser ve delilleri tespit edilir, muhafaza altına alınır ve belgelenir, şüpheli hakkında bilgi toplanır ve geciktirilmemesi gereken her türlü acele işlemler yapılır." (2)

    dördüncü bölüm

    müdafi ile ilgili hususlar

    müdafi tayini

    madde 19 - yakalanan kişi veya şüphelinin kendisi müdafi tayin edebileceği gibi varsa kanuni temsilcisi de müdafi seçebilir.

    devlet güvenlik mahkemelerinin görev alanına giren suçlar hariç kişinin kendisi müdafi tayin edebilecek durumda değilse, isteği halinde baro tarafından kendisine müdafi tayin edilir. bu durumdaki kişinin müdafi talebi kolluk kuvveti tarafından derhal baroya bildirilir.

    yakalanan kişi veya şüpheli onsekiz yaşını bitirmemiş veya sağır veya dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede malul olup müdafii de bulunmazsa talebi aranmaksızın kendisine müdafi tayin edilmek üzere durum kolluk kuvvetince derhal baroya bildirilir.

    müdafi ile görüşme

    madde 20 - yakalanan kişi müdafi ile vekaletname aranmaksızın her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir.

    soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla ve yakalanan kişi isterse, vekaletname aranmaksızın ancak bir müdafi ifadede hazır bulunabilir.

    müdafi ile yazışmalar denetime tabi tutulamaz.

    devlet güvenlik mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda ise, yakalanan kişi, ancak cumhuriyet savcısı tarafından gözaltı süresinin uzatılmasına yazılı olarak emir verilmesinden sonra müdafii ile görüşebilir.

    her kolluk biriminde görüşme için uygun şartlara haiz görüşme yeri ayrılır. (8)

    müdafiin dava evrakını incelemesi

    madde 21 - devlet güvenlik mahkemelerinin görev alanına giren suçlar hariç müdafi, hazırlık evrakı ile dava dosyasının tamamını incelemek ve istediği evrakın bir suretini harçsız almak hakkına sahiptir. ancak bu hakkın kullanılması hazırlık soruşturmasının amacını tehlikeye düşürebilecek ise, sulh hakiminin kararı ile hazırlık soruşturması sırasında bu hak kısıtlanabilir. bu husustaki karar cumhuriyet savcısının talebi üzerine verilebilir. bununla beraber yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve yakalanan kişinin veya şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlere ilişkin evrakın incelenmesinde bu hakkın kısıtlanmasına karar verilemez. (3) (9)

    beşinci bölüm

    ifade

    ifadenin esasları

    madde 22 - ifade, kolluk kuvveti amir ve memurları tarafından aşağıda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde alınır:

    a) ifade verenin kimliği tespit edilir. ifade veren kimliğine ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmak zorundadır.

    b) yakalama ve yakalama süresinin uzatılmasına ilişkin emirden, yakalananın bir yakınına veya belirlediği bir kişiye cumhuriyet savcısının kararıyla gecikmeksizin haber verildiği veya verileceği bildirilir.

    c) kendisine isnat edilen suç anlatılır. isnat edilen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu hatırlatılır.

    d) müdafi tayin hakkının bulunduğu, müdafi tayin edebilecek durumda değilse baro tarafından kendisine müdafi tayin edilebileceği, arzu ederse müdafiin soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla ifade alınırken yanında bulunabileceği, bunun için vekalet vermesinin gerekmediği bildirilir.

    e) talep ederse, bir müdafi görevlendirilmesi için baroya haber verilir. müdafiin gelmesi için makul bir süre beklenir, müdafi gelmezse bu husus tutanağa kaydedilerek ifade alma işlemine başlanır.

    f) kendisi aleyhine var olan şüphe sebeplerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek imkanı verilir.

    g) şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını talep edebileceği hatırlatılır.

    h) şahsi halleri hakkında bilgi alınır.

    ı) ifade alma şüphelinin lehine olan delilleri açıklamasına engel olmayacak biçimde yürütülür.

    i) ifade bir tutanakla tespit edilir.

    j) ifade alınan yer, tarih, şüphelinin açık kimliği, bu işlem sırasında hazır bulunanların kimlikleri, görevleri, bu işlemler yapılırken yukarıdaki esaslara uyulup-uyulmadığı, uyulmamış ise sebepleri tutanağa geçirilir.

    k) tutanak, okunup anlaşıldıktan sonra hazır bulunanlarca imzalanır. imzadan imtina eden varsa bunun sebepleri tutanakta belirtilir.

    müdafi sadece hukuki yardımda bulunabilir, şüphelinin ifadesi alınırken şüpheliye sorulan soruya doğrudan cevap veremez, onun yerini aldığı izlenimi veren herhangi bir müdahalede bulunamaz. hukuki yardım maddi olayı karartabilecek müdahalelerin yapılması anlamına gelmez. müdafi, şüpheliye bütün kanuni haklarını hatırlatabilir ve müdafiin her türlü müdahalesi tutanağa geçirilir.

    devlet güvenlik mahkemelerinin görevine giren suç nedeniyle ifadesi alınan kişiye birinci fıkranın (d) ve (e) bentleri uygulanmaz. (10)

    ifade almada yasak yöntemler

    madde 23 - ifade veren şüphelinin beyanları hür iradesine dayanmalıdır. yasak yöntemlerle elde edilen ifadeler, rızası olsa bile delil olarak değerlendirilemez. bu nedenle gözaltındaki kişiye;

    a) özgür iradeyi engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, bedensel cebir ve şiddette bulunma, bazı araçlar uygulama gibi iradeyi bozan bedeni veya ruhi müdahaleler yapılamaz.

    b) kanuna aykırı bir menfaat vaat edilemez.

    altinci bölüm

    nezarethane ve ifade alma odası

    nezarethane ve ifade alma odası

    madde 24 - nezarethaneler en az 7 metrekare genişliğinde, 2,5 metre yüksekliğinde ve duvarlar arasında en az 2 metre mesafe olacak şekilde düzenlenir. yeterli tabii ışıklandırma ve havalandırma imkanları sağlanır.

    nezarethanelerde zaruri haller dışında beşten fazla kişi bir arada gözaltında tutulmaz.

    nezarethanelerde gözaltına alınan kişilerin yatmaları ve oturmaları için yeteri kadar sabit ve dayanıklı oturma yerleri bulundurulur.

    mevsim şartları ve gözaltı yerlerinin maddi şartları da dikkate alınarak, geceyi gözaltında geçirecek şahıslar için yeterli miktarda battaniye ve yatak temin edilir.

    tuvalet, banyo ve temizlik ihtiyaçlarının giderilmesi için gerekli tedbirler alınır. nezarethane girişine onaylanmış nezarethane talimatı asılır.

    iç ve dış emniyeti sağlanmış, özel surette hazırlanmış, teknik donanımlı, bağımsız yerlerin ifade alma odası olarak kullanılmasına özen gösterilir.

    mevcut nezarethane ve ifade alma odalarının standartlara uygun hale getirilmesi bütçe imkanları çerçevesinde sağlanır.

    yedinci bölüm

    çeşitli ve son hükümler

    nezarethane ve ifade alma odalarının denetimi

    madde 25 - nezarethane ve ifade alma odalarının standartlara uygunluğunu sağlamak amacı ile kolluk kuvvetlerinin yetkili birimleri tarafından denetleme yapılır.

    cumhuriyet başsavcıları veya görevlendirecekleri cumhuriyet savcıları adli görevlerinin gereği olarak, nezarethaneleri, varsa ifade alma odalarını, gözaltına alınan kişilerin durumlarını, gözaltına alınma sebep ve sürelerini, gözaltına alınma ile ilgili tüm kayıt ve işlemleri inceler ve araştırır; sonucunu nezarethaneye alınanların kaydına ait defter' e kaydeder.

    yetkili ve görevli mercilerin mevzuatta öngörülen denetim yetkileri saklıdır.

    hazırlık soruşturmasının gizliliğinin uygulanması

    madde 26 - suçluluğu bir yargı hükmüne bağlanana kadar kişinin masumiyeti esastır ve hazırlık soruşturması gizlidir. bu nedenle, soruşturma safhasında gözaltındaki bir kişinin "suçlu" olarak kamuoyuna duyurulmasına, basın önüne çıkartılmasına, yer gösterme gibi soruşturmaya ilişkin işlemlerin basın önünde veya iştirakiyle yapılmasına, kişilerin basınla sorulu cevaplı görüştürülmelerine, görüntülerinin alınmasına, teşhir edilmelerine sebebiyet verilmez ve soruşturma evrakı hiçbir şekilde yayımlanamaz.

    kolluk kuvveti faaliyetlerinin kamuoyuna duyurulması amacıyla, yakalanan kişilerin kimliklerini ihtiva etmeyen olay bilgileri, basın bildirisi şeklinde ve yetkili birimler tarafından kolluk kuvvetlerinin basına bilgi vermelerine ilişkin özel mevzuat hükümleri dikkate alınarak basın-yayın organlarına bildirilebilir.

    sorumluluk

    madde 27 - bu yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından kanunlarla kendisine yakalama, muhafaza altına alma, gözaltına alma ve ifade alma yetkisi verilmiş kolluk kuvvetleri sorumludur.

    personelin niteliği

    madde 28 - bu yönetmelikle kolluk kuvvetine verilen görevleri yerine getirecek personelin eğitim görmüş olması gereklidir.

    personelin eğitimi

    madde 29 - eğitime, tecrübeli, suçluluk psikolojisinden anlayan, sabırlı, soğukkanlı, kavrama kabiliyeti yüksek, psiko-teknik testten geçirilmiş personel katılabilir.

    eğitim süresi ve müfredatı ilgisine göre jandarma genel komutanı veya emniyet genel müdürü'nün onayı ile belirlenir.

    eğitimi başarı ile bitiren personele şekil ve ebadı jandarma genel komutanlığı/emniyet genel müdürlüğü'nün eğitim birimlerince belirlenen sertifika verilir.

    eğitimde başarı gösteremeyen personel hakkında hizmet içi eğitim yönergeleri hükümleri uygulanır.

    tekerrür ve tazeleme gibi özel eğitimlere iştirak ettirilen personele ayrıca sertifika verilmez.

    geçici madde 1 - bu yönetmeliğe göre görev yapacak kolluk kuvvetinin eğitimi için yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde eğitim planı yapılır ve mevcut personelin eğitimi iki yıl içinde tamamlanır.

    yürürlükten kaldırılan hükümler

    madde 30 - 18/1/1996 tarihli ve 318 sayılı "jandarma genel komutanlığı gözaltı sorgulama ve ifade alma yönergesi" ve 8/5/1995 tarihli ve 148 sayılı "emniyet genel müdürlüğü gözaltı, sorgulama ve ifade alma talimatnamesi" yürürlükten kaldırılmıştır.

    yürürlük

    madde 31 - bu yönetmelik resmi gazete' de yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

    yürütme

    madde 32 - bu yönetmelik hükümlerini adalet ve içişleri bakanları yürütür. 21/8/1998

    yönetmelikte yapılan değişiklikler ve tarihleri:

    *13.08.1999 tarih ve 23785 sayılı resmi gazete

    *18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazete

    1. 13.08.1999 tarih ve 23785 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde1- 1/10/1998 tarihli ve 23480 sayılı resmi gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliği'nin 8 inci maddesinin (a) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.)

    2. 13.08.1999 tarih ve 23785 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 2-1/10/1998 tarihli ve 23480 sayılı resmi gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliği'nin18 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. )

    3. 13.08.1999 tarih ve 23785 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 3-1/10/1998 tarihli ve 23480 sayılı resmi gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliği'nin 21 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.)

    4. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 1-1/10/1998 tarih ve 23480 sayılı resmi gazete' de yayımlanarak yürürlüğe giren yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin 6 ncı maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve beşinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki 2 (iki) fıkra eklenmiştir. )

    5. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 2-yönetmeliğin 9 uncu maddesi birinci fıkrasının (d) bendinden sonra gelen cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, üçüncü ve dördüncü fıkralar madde metninden çıkarılmıştır.)

    6. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 3- yönetmeliğin 10 uncu maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.)

    7. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 4- yönetmeliğin 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.)

    8. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 5- yönetmeliğin 20 nci maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, son fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.)

    9. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 6- yönetmeliğin 21 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.)

    10. 18.09.2002 tarih ve 24880 sayılı resmi gazetede yayınlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliğinin bazı maddelerinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik ile değişik (madde 7- yönetmeliğin 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile ikinci fıkranın birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi madde metninden çıkartılmıştır.)

    kaynak : http://www.hukuki.net/kanun/23480.35.text.asp
  3. yakalayip gozaltina alan kisiye ve ifade vermekteki basariniza gore degistiginden suphelendigim* ancak son derece guzel bir sekilde hazirlanip uygulandigindan emin oldugum yonetmelik..
  4. maalesef uygulama anında çoğu eylemin "gecikmesinde sakınca bulunan hal" kapsamında değerlendirildiği yönetmeliktir.
  5. bu yönetmelik yeni cmk.nun yürürlüğe girmesi ile eşzamanlı olarak 1 haziran 2005 tarihinde yeniden düzenlenmiş ve yayınlanmıştır.

    yönetmelik metni aşağıya alınmıştır :

    yakalama, gözaltina alma ve ifade alma yönetmeliği

    adalet bakanlığından:

    resmi gazete tarihi : 01/06/2005

    resmi gazete sayısı : 25832

    birinci bölüm : amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar

    amaç

    madde 1 - bu yönetmeliğin amacı, bütün adlî kolluk görevlileri ile gerektiğinde veya cumhuriyet savcısının talebi üzerine adlî kolluk görevini ifa eden diğer kolluk görevlilerinin, cumhuriyet savcılarının bilgi ve emirleri doğrultusunda yürütecekleri adlî soruşturma sırasında kolluk tarafından gerçekleştirilen yakalama, gözaltına alma, muhafaza altına alma ve ifade alma işlemlerinin yürütülmesinde uyulacak usul ve esasları düzenlemektir.

    kapsam

    madde 2 - bu yönetmelik yakalama, gözaltına alma, muhafaza altına alma ve ifade alma işlemleri ile adlî kolluk görevlileri ile gerektiğinde veya cumhuriyet savcısının talebi üzerine adlî kolluk görevini ifa eden bütün kolluk birimlerini kapsar.

    dayanak

    madde 3 - bu yönetmelik, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı ceza muhakemesi kanunu, 7/11/1979 tarihli ve 2253 sayılı çocuk mahkemelerinin kuruluşu, görev ve yargılama usulleri hakkında kanun, 4/7/1934 tarihli 2559 sayılı polis vazife ve salahiyet kanunu, 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı jandarma teşkilât, görev ve yetkileri kanunu, 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı sahil güvenlik komutanlığı kanunu, 2/7/1993 tarihli ve 485 sayılı gümrük müsteşarlığının teşkilât ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararnameye dayanılarak hazırlanmıştır.

    tanımlar

    madde 4 - bu yönetmelikte geçen;

    adlî kolluk: 04/06/1937 tarihli ve 3201 sayılı emniyet teşkilâtı kanununun 8, 9, 10 ve 12 nci maddeleri, 2803 sayılı jandarma teşkilât, görev ve yetkileri kanununun 7 nci maddesi, 485 sayılı gümrük müsteşarlığının teşkilât ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararnamenin 8 inci maddesi ve 2692 sayılı sahil güvenlik komutanlığı kanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturma işlemini yapan güvenlik görevlilerini,

    bilgi alma: bir suçun tespiti veya aydınlatılmasına yönelik olarak, müşteki ve suçtan zarar gören ile suç işleme şüphesi altında bulunmayan diğer kişilerin dinlenmesini ve tutanağa geçirilmesini,

    ifade alma: şüphelinin kolluk görevlileri veya cumhuriyet savcısı tarafından soruşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,

    gecikmesinde sakınca bulunan hâl: derhâl işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser, emare ve delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin saptanamaması ihtimalinin ortaya çıkması hâlini,

    gözaltına alma: kanunun verdiği yetkiye göre, yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin tamamlanması amacıyla, yetkili hâkim önüne çıkarılmasına veya serbest bırakılmasına kadar kanunî süre içinde sağlığına zarar vermeyecek şekilde özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanıp alıkonulmasını,

    gözaltı birimi: yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin tamamlanarak adlî mercilere sevk edilmesine veya serbest bırakılmasına kadar, kanunî süre içinde onu gözaltında tutmakla yetkili ve görevli kolluk kuvveti birimlerini,

    gözaltı ve nezarethane sorumlusu: gözaltına veya muhafaza altına alınan kişilere haklarının okunmasını, kayıtların tutulmasını ve kanunlara uygun davranılmasını sağlamak

    amacıyla ilgili karakol, birim veya bot komutanı, âmiri veya büro âmiri tarafından görevlendirilen personeli,

    kovuşturma: iddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi,

    mâlen sorumlu: yargılama konusu işin hükme bağlanması ve bunun kesinleşmesinden sonra, maddî ve malî sorumluluk taşıyarak hükmün sonuçlarından etkilenecek veya bunlara katlanacak kişiyi,

    muhafaza altına alma: kanunun yetki verdiği hâllerde yetkili merci önüne çıkarılması gereken kişilerin ilgili kurumlar veya kişilerce teslim alınana kadar sağlıklarına zarar vermeyecek şekilde ve zorunlu olduğu ölçüde özgürlüklerinin kısıtlanıp alıkonulmasını,

    müdafi: şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı,

    nezarethane: şüpheli veya sanıkların haklarındaki işlemlerin tamamlanıp adlî mercilere sevk edilinceye kadar bekletilmesi amacıyla yapılmış yerleri,

    sanık: kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,

    sorgu: şüpheli veya sanığın, hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesini,

    soruşturma: kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi,

    suçüstü: işlenmekte olan suçu, henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu, fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kimsenin işlediği suçu,

    şüpheli: soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi,

    toplu suç: aralarında iştirak iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişi tarafından işlenen suçu,

    vekil: katılan, suçtan zarar gören veya mâlen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde temsil eden avukatı,

    yakalama: kamu güvenliğine, kamu düzenine veya kişinin vücut veya hayatına yönelik var olan bir tehlikenin giderilmesi için denetim altına alınması gereken veya suç işlediği yönünde hakkında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan kişinin gözaltına veya muhafaza altına alma işlemlerinden önce özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanarak denetim altına alınmasını,

    ifade eder.

    ikinci bölüm : yakalama, gözaltına alma ve muhafaza altına alma

    yakalama, gözaltına alma ve muhafaza altına alma yetkisi

    madde 5 - kolluk görevlileri;

    a) gecikmesinde sakınca bulunan ve cumhuriyet savcısına veya derhâl âmirlerine müracaat imkânı olmayan hâllerde; hakkında yakalama emri düzenlenmesi veya tutuklama kararı verilmesi gereken kişileri ya da suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan şüphelileri,

    b) kolluk kuvvetinin kanun ve usul dairesinde verdiği emre itaatsizlik edenleri ve aldığı tedbirlere uymayanları,

    c) görev yaparken mukavemette bulunan veya görevinden alıkoymak maksadıyla kolluk kuvvetine zorla karşı koyan ve yakalanmadıkları taktirde hareketlerine devam etmeleri ihtimali bulunan kişileri,

    d) haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama emri, yakalama ve tutuklama kararı bulunanları veya kanunla istenilen bir mükellefiyeti yerine getirmedikleri için yakalanması gerekenleri,

    e) uyuşturucu ve uyarıcı maddeleri alan, satan, bulunduran veya kullananları,

    f) halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları,

    g) halkın huzur ve sükûnunu bozanlardan, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenlerle, başkalarına saldırıya yeltenenleri ve kavga edenleri,

    h) bir kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla belirtilen esaslara uygun olarak, alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu ve uyarıcı madde veya alkol tutkunu, serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri,

    ı) haklarında mahkemece çocuk bakım ve yetiştirme yurtlarına veya benzeri resmî veya özel kurumlara yerleştirilmesine veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen çocukları,

    i) usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren veya hakkında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınan kişileri,

    yakalayabilir.

    kimliğini bir belgeyle veya kolluk kuvvetince tanınmış veya güvenilir kişilerin tanıklığı ile ispat edemeyenlerle, gösterdikleri belgelerin doğruluğundan şüphe edilen kişileri, aranan kişilerden olup olmadıkları anlaşılıncaya veya gerçek kimliği ortaya çıkıncaya kadar yirmidört saati geçmemek üzere, yakalama ve muhafaza altına almaya yetkilidir. bu kişilere kimliklerini ispatlamaları hususunda gerekli kolaylık gösterilir.

    aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir

    a) kişiye suçu işlerken rastlanması,

    b) suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması ihtimalinin bulunması veya hemen kimliğini belirleme imkânının bulunmaması.

    soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, beden veya akıl hastalığı, malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hâllerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir.

    soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olan suç hakkında 5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 90 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasına göre şikâyetten önce şüpheli yakalanmış olursa şikâyete yetkili olan kimseye ve bunlar birden fazla ise hiç olmazsa birine yakalama bildirilir.

    yakalama işlemi

    madde 6 - yakalama 5 inci maddede belirtilen yetkiler çerçevesinde, hâkim kararı veya cumhuriyet savcısının emriyle veya doğrudan kolluk kuvveti veya suçüstü hâlinde herkes tarafından yapılabilir.

    yakalanan kişinin kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önlemek amacıyla kaba üst araması yapılarak, silâh ve bunun gibi unsurlardan arındırılması sağlanır.

    yakalama sırasında suçun iz, emare, eser ve delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır.

    yakalanan kişiye, suç ayrımı gözetilmeksizin yakalama sebebi ve hakkındaki iddialar ile susma ve müdafiden yararlanma, yakalanmaya itiraz etme hakları ile diğer kanunî hakları ve itiraz hakkını nasıl kullanacağı, herhâlde yazılı, bunun hemen mümkün olmaması hâlinde sözlü olarak derhâl bildirilir.

    kolluk kuvveti tarafından yapılan yakalama hâlinde işlem, yakalanan kişi ve uygulanan tedbirler derhâl cumhuriyet savcısına bildirilir.

    yakalamadan ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin emirden, yakalananın bir yakınına veya belirlediği bir kişiye cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin haber verilir.

    yakalama işlemi bir tutanağa bağlanır. bu tutanağa yakalananın, hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, hangi yer ve zamanda yakalandığı, yakalamayı kimlerin yaptığı, hangi kolluk mensubunca tespit edildiği, haklarının tam olarak anlatıldığı açıkça yazılır, bu tutanağın bir sureti yakalanan kişiye verilir. bu kişiye ayrıca haklarının yazılı olarak bildirildiğini ve kendisi tarafından da bu hususun anlaşıldığını belirten bu yönetmeliğe ekli "yakalama ve gözaltına alma tutanağı şüpheli ve sanık hakları formu" (ek-a) tanzim edilerek imzalı bir örneği verilir.

    suç işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması ihtimalinin bulunması veya hemen kimliğini belirleme imkânının bulunmaması nedeniyle başkaları tarafından yakalanıp kolluk görevlilerine teslim edilen veya bu hâllerde kolluk görevlilerince yakalanan ya da haklarında tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma imkânı bulunmaması sebebiyle kolluk görevlilerince yakalanan kişi ve olay hakkında cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır. cumhuriyet savcısı tarafından verilen sözlü emir, en kısa zamanda yazılı hâle dönüştürülerek mümkün olması hâlinde en seri iletişim vasıtasıyla ilgili kolluğa bildirilir; aksi hâlde ilgili kolluk görevlilerince alınmasına hazır edilir. ancak, kolluk görevlisi emrin yazılı hâle getirilmesini beklemeden sözlü emrin gereğini yerine getirir.

    yakalanan kişi, cumhuriyet savcısının emri ile serbest bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınır.

    muhafaza altına alınmak amacıyla yakalanan kişiler hakkında da bu maddenin ikinci fıkrası hükmü uygulandıktan sonra, yakalama sebebi, yakalamaya itiraz etme hakkı ve bu hakkı nasıl kullanılacağı derhâl bildirilir. bu kişilerden ıslah veya tedavi kurumuna götürülmesi gerekenlerin ilgili kurumlarca teslim alınmaları sağlanır. teslim alınmaması hâlinde, durum bir tutanakla tespit edilir ve tutanağın bir sureti mülkî amire gönderilir.

    yakalanan ve nakledilecek şahıslara uygulanacak tedbirler

    madde 7 - yakalanan veya tutuklanarak bir yerden diğer bir yere nakledilen kişilere, kaçacaklarına ya da kendisi veya başkalarının hayat ve beden bütünlükleri bakımından tehlike arz ettiğine ilişkin belirtilerin varlığı hâllerinde kelepçe takılabilir.

    yakınlarına haber verme

    madde 8 - yakalanan kişinin;

    a) kendisi ile birlikte bir kişi varsa bu kişi vasıtasıyla,

    b) suçun işlendiği veya yakalandığı yerde ikâmet ediyorsa ve haber vereceği yakınının telefon numarasını biliyorsa ya da kolluk vasıtasıyla sair suretle tespit edilebiliyorsa, telefon ile,

    c) haber vereceği yakınının telefon numarasını bilmiyorsa ilgili yer kolluğu vasıtasıyla,

    d) konutu suç yeri dışında ise telefonla veya kişinin adresinin bulunduğu yerle ilişki kurulmak suretiyle,

    yakalandığı, gözaltına alındığı veya gözaltı süresinin uzatıldığı cumhuriyet savcısının emriyle gecikmeksizin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye haber verilir.

    yakalanan veya gözaltına alınan kişi yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmaması hâlinde, durumu vatandaşı olduğu ülkenin büyükelçiliği veya konsolosluğuna haber verilir.

    muhafaza altına alınmak amacıyla kişinin yakalandığı, istediği kanunî yakınlarına derhâl bildirilir.

    sağlık kontrolü

    madde 9 - yakalanan kişinin gözaltına alınacak olması veya zor kullanılarak yakalanması hâllerinde hekim kontrolünden geçirilerek yakalanma anındaki sağlık durumu belirlenir.

    gözaltına alınan kişinin herhangi bir nedenle yerinin değiştirilmesi, gözaltı süresinin uzatılması, serbest bırakılması veya adlî mercilere sevk edilmesi işlemlerinden önce de sağlık durumu hekim raporu ile tespit edilir.

    gözaltına alınanlardan herhangi bir nedenle sağlık durumu bozulanlar ile sağlık durumundan şüphe edilenler, derhâl hekim kontrolünden geçirilerek gerekiyorsa tedavileri yaptırılır. bu durumdaki kişilerden kronik bir rahatsızlığı olanların, istekleri hâlinde varsa kendi hekimi nezaretinde resmî hekim tarafından muayene ve tedavi edilmeleri sağlanır.

    gözaltına alınan kişinin ifadesini alan veya soruşturmayı yürüten kolluk görevlisi ile bu kişiyi tıbbî muayeneye götüren kolluk görevlisinin farklı olması zorunludur. ancak personel yetersizliği nedeniyle farklı kolluk görevlisinin bulunmaması hâlinde bu durum belgelendirilir.

    tıbbî muayene, kontrol ve tedavi, adlî tıp kurumu veya resmî sağlık kuruluşlarınca yapılır.

    hekim raporu üç nüsha hâlinde düzenlenir. kolluk görevlileri tarafından, hekim raporunu verecek birime, yakalananın nezarethaneye giriş raporu mu, yoksa çıkış raporu için mi getirildiği yazılı olarak bildirilir.

    yakalama veya nezarethaneye giriş raporunun bir nüshası raporu tanzim eden sağlık kuruluşunda saklanır, ikinci nüshası gözaltına alınana, üçüncü nüsha ise soruşturma dosyasına eklenmek üzere ilgili kolluk görevlisine verilir.

    gözaltı süresinin uzatılması veya yer değişikliği ya da nezarethaneden çıkış sırasında düzenlenen hekim raporlarından; bir nüshası sağlık kuruluşunda saklanır, iki nüshası ise raporu düzenleyen sağlık kuruluşunca kapalı ve mühürlü bir zarf içerisinde ilgili cumhuriyet başsavcılığına en seri şekilde gönderilir. bunlardan bir nüshası cumhuriyet savcısı tarafından gözaltına alınanın kendisine veya vekiline verilir, bir nüshası ise soruşturma dosyasına eklenir. bu raporların düzenlenmesinde ve cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesinde 5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 157 nci maddesinde belirtilen gizlilik kurallarına uyulur ve bu amaçla gerekli tedbirler ilgili sağlık kuruluşunca alınır.

    hekim muayene esnasında 5237 sayılı türk ceza kanununun 94 üncü maddesinde belirtilen işkence, 95 inci maddesinde belirtilen neticesi sebebiyle ağırlaşmış işkence ve 96 ncı maddesinde belirtilen eziyet suçlarının işlendiği yolunda herhangi bir bulguya rastlaması hâlinde, keyfiyeti derhâl cumhuriyet savcısına bildirir. bu durumda ceza muhakemesinde beden muayenesi, genetik incelemeler ve fizik kimliğin tespiti hakkında yönetmeliğin 7 ve 8 inci maddesine göre işlem yapılır.

    hekim ile muayene edilen şahsın yalnız kalmaları, muayenenin hekim hasta ilişkisi çerçevesinde yapılması esastır. ancak, hekim kişisel güvenlik endişesini ileri sürerek muayenenin kolluk görevlisinin gözetiminde yapılmasını isteyebilir. bu istek belgelendirilerek yerine getirilir. bu durumda gözaltına alınan kişinin talebi hâlinde müdafiî de muayene sırasında gecikmeye neden olmamak kaydıyla hazır bulunabilir.

    kadının muayenesi, talebi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde bir kadın hekim tarafından yapılır. muayene edilecek kadının talebine rağmen kadın hekimin bulunmaması halinde, muayene sırasında hekim ile birlikte sağlık mesleği mensubu bir kadın personelin bulundurulmasına özen gösterilir.

    güvenlik araması

    madde 10 - gözaltı birimine getirilen kişi hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır:

    a) nezarethaneye veya zorunlu hâllerde bu amaca tahsis edilen yerlere konulmadan önce usulünce aranır. kadının üst veya vücudunun aranması, bir kadın görevli veya bu amaçla görevlendirilecek diğer bir kadın tarafından yapılır.

    b) kendisine zarar verebilecek kemer, kravat, ip, kesici ve delici alet gibi nesnelerden arındırılır.

    c) üzerinden çıkan eşya ve para muhafaza altına alınır. paranın nev'i, seri numarası ve miktarı, eşyanın vasıfları ve markasını belirten bir tutanak düzenlenir ve bu tutanağın bir sureti üstü aranan kişiye verilir.

    nezarethane işlemleri

    madde 11 - üst araması yapılan kişinin nezarethaneye girişi, bu yönetmeliğe ekli "nezarethaneye alınanların kaydına ait defter"e (ek-b) kaydedilerek sağlanır.

    nezarethane işlemlerinde;

    a) aynı suçla ilgisi olanlar, birbirine hasım olanlar, erkek ve kadınlar bir araya konulmazlar, çocuklar yetişkinlerden ayrı tutulurlar.

    b) nezarethanede zarurî hâller dışında beşten fazla kişi bir arada bulundurulmaz.

    c) tuvalet, temizlik gibi zorunlu ihtiyaçların giderilmesi görevli memurun gözetiminde sağlanır.

    d) yiyecek ve içecekler önceden kontrol edilir.

    e) gözaltına alınan kişi saldırgan bir tutum sergilemeye başladığı veya kendisine zarar vermeye kalkıştığı takdirde önce sözle kontrol altına alınmaya çalışılır. bu mümkün olmadığı takdirde, hareketini giderecek derecede kuvvet kullanılabilir. ancak zarurî olmadıkça gerek kendisinin gerek başkasının hayatı, vücut bütünlüğü veya sağlığı tehlikeye girmedikçe kuvvet kullanılmaz.

    f) saldırgan tutum ve davranışları kontrol altına alınamayan kişiler tıbbî müdahalede bulunulması için sağlık kuruluşlarına gönderilir.

    g) gözaltına alınan kişilerin yaşama haklarını koruyucu gerekli önlemler alınarak, bu amaçla ilgili gözetlenebilir. gözetleme işlemi teknik imkânlar ölçüsünde kayda alınabilir.

    h) gözaltındaki kişinin beslenme, nakil, sağlığının korunması ve gerektiğinde tedavisi, yakalandığının yakınlarına haber verilmesi giderleri ilgili birimin bağlı olduğu bakanlığın bütçe ödeneklerinden karşılanır.

    nezarethaneye alınanların kaydına ait defter

    madde 12 - gözaltı işlemleri nezarete alınanların kaydına ait deftere yazılmak suretiyle tespit edilir. denetime tâbi olan bu defterde:

    a)kimlik bilgileri;

    1)adı ve soyadı,

    2)anne ve baba adı,

    3)cinsiyeti,

    4)doğum yeri ve tarihi,

    5)nüfusa kayıtlı olduğu yer,

    6)cilt, aile sıra ve kayıt numarası,

    7)yabancılar için pasaport numarası,

    8)ikâmet adresi, iş adresi ve telefon numaraları,

    9)türkiye cumhuriyeti kimlik numarası,

    b)gözaltına alınmasına esas bilgiler;

    1) isnat edilen suç, gözaltına alınma nedeni,

    2) suç yeri ve tarihi,

    3) kimin emri ile yakalandığı ve nezarete alındığı,

    4) haber verilen cumhuriyet savcısının adı ve soyadı,

    5) cumhuriyet savcısına haber verildiği tarih ve saat,

    6) bilgi toplama işlem kısmı kaydı,

    c)giriş işlemleri;

    1) yakalamanın yeri, tarihi ve saati,

    2) giriş tarihi ve saati,

    3) girişte alınan hekim raporunun verildiği makam, tarihi, sayısı ve özeti,

    4) üst aramasında teslim alınan malzemeler, teslim eden ve teslim alanın imzası,

    5) giriş işlemini yapan görevlinin adı, soyadı, rütbesi ve imzası,

    d)şüpheli ile ilgili işlemler;

    1) haber verilen yakını veya belirlediği kişi, adres ve telefon numarası,

    2) haber verilen diplomatik temsilciliğin adı ve telefon numarası,

    3) haber veren personelin adı, soyadı, sicili ve imzası,

    4) haber verme tarihi ve saati,

    5) şüphelinin, hakkında haber verildiğine dair imzası,

    6) tercüman temin edilip edilmediği, tercümanın adı, soyadı ve imzası,

    7) müdafi istediği hakkındaki beyanı ve imzası,

    8) müdafi talep etmiş ise baronun adı veya kendi avukatının adı ve soyadı,

    9) gelen müdafiîn adı ve soyadı, sicil numarası, geliş saati ve imzası,

    10) süre uzatımına karar veren makam, kararının tarihi, sayısı ve uzatılan süre,

    e)çıkış işlemleri;

    1) çıkarıldığı tarih ve saat,

    2) sevk edildiği makam,

    3) sevk evrakının tarihi ve sayısı,

    4) teslim alan görevlinin adı, soyadı ve imzası,

    5) kişinin kendisine teslim edilen malzemeler ve imzası,

    6) görevliye teslim edilen malzemeler ve imzası,

    7) geçici ayrılışlar,

    8) ilân, işlemler ve sonuç,

    9) çıkış işlemini yapan görevlinin adı, soyadı, rütbesi ve imzası,

    10) kontrol eden âmirin adı, soyadı, rütbesi ve imzası,

    belirtilir.

    bu defterde, yukarıda belirtilen zorunlu bilgilerin dışında gerekli görülen diğer bilgilere de yer verilebilir.

    üçüncü bölüm : gözaltı süresi, salıverme ve adlî mercilere sevk

    gözaltı süresi

    madde 13 - 5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 90 ıncı maddesine göre yakalanan kişi cumhuriyet savcısı tarafından bırakılması emredilmezse, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınır.

    gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez. yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz.

    5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 250 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan suçlara bakmakla görevli olan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giriyorsa bu süre kırksekiz saattir.

    gözaltı süresinin uzatılması

    madde 14 - toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasında güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle cumhuriyet savcısı gözaltı süresini her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. gözaltı süresinin uzatılması emri, gözaltına alınana derhâl tebliğ edilir. kimse, bu süreler geçtikten sonra hâkim kararı olmaksızın hürriyetinden mahrum bırakılamaz.

    5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 250 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan suçlara bakmakla görevli olan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlardan; anayasanın 120 nci maddesi gereğince olağanüstü hâl ilân edilen bölgelerde yakalanan kişiler hakkında, aynı kanununun 91 inci maddesinin bir ve üçüncü fıkralarında dört gün olarak belirlenen süre, cumhuriyet savcısının talebi ve hâkim kararı ile yedi güne kadar uzatılabilir. hâkim karar vermeden önce yakalanan ve gözaltına alınan kişiyi dinler.

    yakalama ve gözaltı işlemlerine karşı hâkime başvurma

    madde 15 - yakalama, gözaltına alma işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafi veya kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı hemen serbest bırakılmasını sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. yakalanan kişinin dilekçesi yetkili hâkime en seri şekilde ulaştırılır.

    yakalanan kişinin yetkili mahkemeye götürülmesi

    madde 16 - hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine soruşturma veya kovuşturma evresinde yakalanan kişi, en geç yirmidört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde en yakın sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır; serbest bırakılmadığı takdirde, yetkili hâkim veya mahkemeye en kısa zamanda gönderilmek üzere tutuklanır.

    yetkili mercilere sevk veya serbest bırakma

    madde 17 - yakalanan kişi, gözaltına alınmasını gerektirecek bir nedenin tespit edilememesi veya yakalama sebebinin ortadan kalkması hâlinde cumhuriyet savcısının emri ile kolluk kuvvetince derhâl salıverilir.

    yakalanan kişi, hakkında ıslah veya tedavi tedbiri alınması gereken kişilerden ise ilgili kuruma teslim edilir.

    gözaltı süreleri azamî süreler olup, gözaltına alınan kişilerin işlemlerinin en kısa sürede bitirilmesi esastır.

    gözaltına alınanlar, işlemleri bitirildikten sonra gözaltı süresinin dolması beklenmeksizin kolluk kuvvetince ilgili cumhuriyet başsavcılığına derhâl sevk edilir.

    yakalama, gözaltına alma işlemine veya gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin cumhuriyet savcısının emrine karşı, hâkime yapılan başvuru üzerine verilen serbest bırakma kararı derhâl uygulanır.

    emanete alınan şahsî eşya ve para eksiksiz olarak ilgilisine teslim edilerek ve girişte tanzim edilen güvenlik araması tutanağına şerh düşülerek kendisine imzalatılır.

    sevk veya serbest bırakma işlemi ve sebebi, bu yönetmeliğe ekli "sevk/serbest bırakma tutanağı"na (ek-c) bağlanır, bunun bir sureti gözaltından çıkarılan kişiye verilir.

    yeniden yakalama yasağı

    madde 18 - gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine, gözaltına alınıp da serbest bırakılan kişi hakkında yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça bir daha aynı nedenle yakalama işlemi uygulanamaz.

    çocuklarla ilgili özel hüküm

    madde 19 - çocuklar bakımından yakalama ve ifade alma yetkileri aşağıdaki şekilde sınırlandırılmıştır:

    a) fiili işlediği zaman oniki yaşını doldurmamış olanlar ile onbeş yaşını doldurmamış sağır ve dilsizler;

    1) suç nedeni ile yakalanamaz ve hiçbir suretle suç tespitinde kullanılamaz.

    2) kimlik ve suç tespiti amacı ile yakalama yapılabilir. kimlik tespitinden hemen sonra serbest bırakılır. tespit edilen kimlik ve suç, mahkeme başkanı veya hâkimi tarafından tedbir kararı alınmasına esas olmak üzere derhâl cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.

    b) oniki yaşını doldurmuş, ancak onsekiz yaşını doldurmamış olanlar suç sebebi ile yakalanabilirler. bu çocuklar, yakınları ile müdafiye haber verilerek derhâl cumhuriyet başsavcılığına sevk edilirler; bunlarla ilgili soruşturma cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır ve aşağıdaki hükümlere göre yürütülür:

    1) çocuğun gözaltına alındığı ana-baba veya vasisine bildirilir.

    2) kendi talebi olmasa bile müdafiden yararlandırılır, ana-baba veya vasisi müdafi seçebilir.

    3) müdafi hazır bulundurulmak şartı ile şüpheli çocuğun ifadesi alınır.

    4) kendisinin yararına aykırı olduğu saptanmadığı veya kanunî bir engel bulunmadığı durumlarda ana-babası veya vasisi ifade alınırken hazır bulunabilir.

    5) yetişkinlerden ayrı yerlerde tutulur.

    6) 2253 sayılı çocuk mahkemelerinin kuruluşu, görev ve yargılama usulleri hakkında kanunda yazılı suçlar büyüklerle beraber işlendiği takdirde soruşturma evresinde çocuklarla ilgili evrak ayrılır, soruşturmaları ayrı ayrı yürütülür.

    7) çocukların kimlikleri ve eylemleri mutlaka gizli tutulur.

    8) suçun mağduru çocuksa, bunlara karşı işlenen suçüstü hâllerinde, kovuşturulması suçtan zarar gören kimsenin şikâyetine bağlı olan fiillerde şüphelinin yakalanması ve soruşturma yapılması için şikâyet şartı aranmaz.

    9) çocuklarla ilgili işlemler mümkün olduğu ölçüde sivil kıyafetli görevliler tarafından yerine getirilir.

    10) çocuklara kelepçe ve benzeri aletler takılamaz. ancak, zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını, kendisinin veya başkalarının hayat veya beden bütünlükleri bakımından doğabilecek tehlikeleri önlemek için kolluk tarafından gerekli önlemler alınır.

    dördüncü bölüm : müdafi ile ilgili hususlar

    müdafi tayini

    madde 20 - şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiîn yardımından yararlanabilir; kanunî temsilcisi varsa, o da şüpheliye veya sanığa müdafi seçebilir.

    soruşturma evresinde, ifade almada en çok üç müdafi hazır bulunabilir.

    soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında müdafiîn, şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukukî yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz.

    şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, talebi hâlinde baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.

    şüpheli veya sanık onsekiz yaşını doldurmamış ya da sağır veya dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede malûl olur ve bir müdafiî de bulunmazsa talebi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.

    üst sınırı en az beş yıl hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada şüpheli veya sanığın talebi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.

    müdafi ile görüşme

    madde 21 - şüpheli veya sanık vekâletname aranmaksızın müdafi ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. bu kişilerin müdafiî ile yazışmaları denetime tâbi tutulamaz.

    müdafiî ile görüşmesinden önce ve görüşmesi sırasında, talebi hâlinde yakalanan kişiye kalem ve kâğıt verilir.

    soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla ve yakalanan kişi isterse, vekâletname aranmaksızın en çok üç müdafi ifadede hazır bulunabilir.

    her kolluk biriminde görüşme için uygun şartları haiz görüşme odası ayrılır.

    müdafiîn soruşturma evrakını incelemesi

    madde 22 - müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. kollukta bulunan soruşturma dosyası için yetkili cumhuriyet savcısının yazılı emri gerekir.

    müdafiîn dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek alması, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise, cumhuriyet savcısının talebi üzerine, sulh ceza hâkiminin kararıyla bu yetkisi kısıtlanabilir.

    yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adlî işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

    müdafi, cumhuriyet başsavcılığınca iddianamenin mahkemeye verildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.

    bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır.

    beşinci bölüm : ifade alma

    ifade almanın esasları

    madde 23 - şüphelinin ifadesinin alınmasında aşağıdaki hususlara uyulur:

    a) şüphelinin kimliği saptanır. şüpheli, kimliğine ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlüdür.

    b) kendisine yüklenen suç anlatılır.

    c) müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiîn ifade sırasında hazır bulunabileceği kendisine bildirilir. müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.

    d) müdafi sadece hukukî yardımda bulunabilir, şüphelinin ifadesi alınırken şüpheliye sorulan soruya doğrudan cevap veremez, onun yerini aldığı izlenimi veren herhangi bir müdahalede bulunamaz. hukukî yardım maddî olayı karartabilecek müdahalelerin yapılması anlamına gelmez. müdafi şüpheliye bütün kanunî haklarını hatırlatabilir ve müdafiîn her türlü müdahalesi tutanağa geçirilir.

    e) 5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 95 inci maddesi hükmü saklı kalmak üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir.

    f) yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.

    g) şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek imkânı tanınır.

    h) ifade verenin kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.

    i) ifade işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılabilir.

    j) ifade bir tutanağa bağlanır. bu tutanakta şunlar yer alır:

    1)ifade alma işleminin yapıldığı yer ve tarih,

    2)ifade alma sırasında hazır bulunan kişilerin isim ve sıfatları ile ifade veren kişinin açık kimliği,

    3)ifade alma sırasında, yukarıdaki işlemlerin yerine getirilip getirilmediği, bu işlemler yerine getirilmemiş ise nedenleri,

    4)tutanak içeriğinin ifade veren ile hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzaları,

    5)imzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri.

    ifade esasları bu yönetmeliğe ekli ifade tutanağı (ek-d) formatına uygun olarak yerine getirilir.

    ifade almada yasak yöntemler

    madde 24 - ifade veren şüphelinin beyanı, özgür iradesine dayanmalıdır. bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilâç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz.

    kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez.

    yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez.

    şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlem ancak cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.

    hiç kimse, kendisini veya kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.

    altinci bölüm : nezarethane ve ifade alma odası

    nezarethane ve ifade alma odası

    madde 25 - nezarethaneler en az 7 metrekare genişliğinde, 2,5 metre yüksekliğinde ve duvarlar arasında en az 2 metre mesafe olacak şekilde düzenlenir. yeterli doğal ışıklandırma ve havalandırma imkânları sağlanır. ancak, şüpheli sayısının çokluğu sebebiyle nezarethane imkânlarının yetersiz olması durumunda, nezarethaneler için öngörülen fizikî şartlara sahip başka yerler de kullanılabilir.

    nezarethanelerde gözaltına alınan kişilerin yatmaları ve oturmaları için yeteri kadar sabit ve dayanıklı oturma yerleri bulundurulur.

    mevsim ve gözaltı yerlerinin maddî şartları da dikkate alınarak, geceyi gözaltında geçirecek şahıslar için yeterli miktarda battaniye ve yatak temin edilir.

    tuvalet, banyo ve temizlik ihtiyaçlarının giderilmesi için gerekli tedbirler alınır.

    nezarethane girişine, onaylanmış nezarethane talimatı asılır.

    iç ve dış emniyeti sağlanmış, özel surette hazırlanmış, teknik donanımlı, bağımsız yerlerin ifade alma odası olarak kullanılmasına özen gösterilir.

    mevcut nezarethane ve ifade alma odalarının standartlara uygun hâle getirilmesi bütçe imkânları çerçevesinde sağlanır.

    nezarethane ve ifade alma odalarının denetimi

    madde 26 - nezarethane ve ifade alma odalarının standartlara uygunluğunu sağlamak amacı ile kolluk kuvvetlerinin yetkili birimleri tarafından denetleme yapılır.

    cumhuriyet başsavcıları veya görevlendirecekleri cumhuriyet savcıları, adlî görevlerinin gereği olarak, gözaltına alınan kişilerin bulundurulacakları nezarethaneleri, varsa ifade alma odalarını, bu kişilerin durumlarını, gözaltına alınma neden ve sürelerini, gözaltına alınma ile ilgili tüm kayıt ve işlemleri denetler; sonucunu nezarethaneye alınanların kaydına ait deftere kaydederler.

    yetkili ve görevli mercilerin mevzuatta öngörülen denetim yetkileri saklıdır.

    yedinci bölüm : çeşitli ve son hükümler

    soruşturmanın gizliliğinin uygulanması

    madde 27 - suçluluğu bir yargı hükmüne bağlanana kadar kişinin masumiyeti esastır ve soruşturma evresi gizlidir. bu nedenle, soruşturma evresinde gözaltındaki bir kişinin "suçlu" olarak kamuoyuna duyurulmasına, basın önüne çıkartılmasına, kişilerin basınla sorulu cevaplı görüştürülmelerine, görüntülerinin alınmasına, teşhir edilmelerine sebebiyet verilmez ve soruşturma evrakı hiçbir şekilde yayımlanamaz.

    yer gösterme işlemi

    madde 28 - cumhuriyet savcısı, kendisine yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmuş olan şüpheliye yer gösterme işlemi yaptırabilir. 5271 sayılı ceza muhakemesi kanununun 250 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren suçlar söz konusu olduğunda, adlî kolluk âmiri de yer gösterme işlemi yaptırmaya yetkilidir. bu suçlar dışında yer gösterme işlemi kolluk âmirleri tarafından yaptırılamaz.

    yer gösterme işlemi soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun olarak yerine getirilir.

    soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla, müdafi de yer gösterme işlemi sırasında hazır bulunabilir.

    yer gösterme işlemi tutanağa bağlanır.

    bu tutanakta aşağıdaki hususlar yer alır:

    a) müdafi veya vekil sıfatıyla hazır bulunduğu işlemlerle ilgili tutanakta avukatın isim ve imzasına da yer verilir.

    b) tutanak, işlemin yapıldığı yeri, zamanı ve işleme katılan veya ilgisi bulunan kimselerin isimlerini içerir.

    c) işlemde hazır bulunan ilgililerce onanmak üzere tutanağın kendilerini ilgilendiren kısımları okunur veya okumaları için kendilerine verilir. bu husus tutanağa yazılarak ilgililere imza ettirilir.

    d) imzadan kaçınma hâlinde nedenleri tutanağa geçirilir.

    sorumluluk

    madde 29 - yakalama, muhafaza altına alma, gözaltına alma ve ifade almada görevli bulunan kolluk kuvvetleri katıldıkları işlemlerle ilgili olarak bu yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından sorumludur.

    personelin niteliği

    madde 30 - bu yönetmelikle kolluk kuvvetine verilen görevleri yerine getiren personelin eğitim görmüş olması gerekir.

    personelin eğitimi

    madde 31 - eğitime, tecrübeli, suçluluk psikolojisinden anlayan, sabırlı, soğukkanlı, kavrama kabiliyeti yüksek, tercihan psiko-teknik testten geçirilmiş personel katılabilir.

    eğitim süresi ve müfredatı adalet bakanlığının görüşü alınarak ilgisine göre jandarma genel komutanı veya emniyet genel müdürü veya gümrük müsteşarı ya da sahil güvenlik komutanının onayı ile belirlenir.

    adalet bakanlığı temsilcileri de ilgili personelin eğitimine katılabilir.

    eğitimi başarı ile bitiren personele, ilgisine göre şekli ve ebadı jandarma genel komutanlığı veya emniyet genel müdürlüğü veya gümrük müsteşarlığı ya da sahil güvenlik komutanlığının eğitim birimlerince belirlenen sertifika verilir.

    eğitimde başarı gösteremeyen personel hakkında hizmet içi eğitim yönergelerinin ilgili hükümleri uygulanır.

    tekerrür ve tazeleme gibi özel eğitimlere iştirak ettirilen personele ayrıca sertifika verilmez.

    yürürlükten kaldırılan mevzuat

    madde 32 - 1/10/1998 tarihli ve 23480 sayılı resmî gazete'de yayımlanan yakalama, gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

    yürürlük

    madde 33 - bu yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

    yürütme

    madde 34 - bu yönetmelik hükümlerini adalet bakanı yürütür.
  6. yeni (1 haziran 2005 te yürürlüğe giren) yönetmelik ile eskisi arasında önemli görünen farklar bulunmaktadır.
    eski yönetmelikte (madde 2) yönetmelik kapsamının tüm kolluk kuvvetlerini kapsadığı bildirilmiş iken yenisinde (madde 2) adlî kolluğu,gerektiğinde ve cumhuriyet savcısının talebi üzerine tüm kolluğu kapsadığı belirtilmiştir.
    tanım konusunda da benzer şekilde farklılık bulunmaktadır. eskisinde(madde : 4) kolluk ; polis,jandarma,sahil güvenlik ve özel güvenlik kuvvetleri olarak gösterilmişken yenisinde tek tek sayma yönüne gidilmiştir.
    yeni yönetmelikte suçüstü halinde vatandaşın da zanlıyı yakalıyabileceği açıkça belirtilmiştir.keza dgmler kalktığı için dgm.kapsamına giren suçlardaki özel uygulama kaldırılmıştır.
    en önemli değişiklik ise zanlının tıbbi muayenesi sonucunda düzenlenen hekim raporunun kapalı ve mühürlü bir zarf içinde c.savcılığına gönderilmesidir.eskiden kolluğa veriliyordu.
    çocuk yaşı 11 den 12 ye çıkarılmıştır.
    eskiden dgm.lik suçlarda zanlının müdafii ile görüşmesi,gözaltı süresinin uzatılmasından sonra mümkün oluyordu.dgm.ler kaldırıldığından bu uygulama da sona ermiş olmaktadır.
    keza ,eskiden dgm.lik suçlarda ifade alınırken müdafi ifade almada hazır bulunamıyordu.şimdi her safhada müdafii hazır bulunabiliyor.
    bir başka önemli değişiklik ise "yer gösterme" (bkz: yer gösterme tutanağı) konusunda olmuştur.eski yönetmelikte bu konuda bir hüküm bulunmuyordu.yenisinde (28.madde) bu husus kanuna (cmk) paralel olarak düzenlenmiştir.

yakalama gözaltına alma ve ifade alma yönetmeliği hakkında bilgi verin