şükela:  tümü | bugün
  • ekleme : bu entry'nin hala oylandığını görünce uyarma ihtiyacı hissettim. iraf'a (veya linux'a) yeni başlayan bir astronomi öğrencisiyseniz aşağıdaki yazıyı okumak sizi epey fikir sahibi yapacaktır. ancak ben bunu yazdıktan sonra iraf değişti. kurulumunda değişiklikler oldu. ayrıca ubuntu repolarında da değişiklikler oldu, o yüzden bu adımlar işinize yaramayabilir. yine de entry'i tutuyorum çünkü iraf ile ilgili pek çok sorunun cevabını aslında kurarken alıyorsunuz. bu bakımdan okumak işinize yarayabilir. nihayetinde iraf ile ilgili türkçe bilgi kıtlığı var ve bunun farkındayız. başarılar. (2012)

    öncelikle korkmayın! evet, bu entryde yüklemesini anlattım ve uzun görünüyor ama sebepleri var. açıklaması bol oldu, ve yarısı 32bit için diğer yarısı 64 bit için. o yüzden bu entryi bir kez okuduktan sonra debian sistemler üzerine iraf'ı sorunsuzca kuracaksınızdır, bu arada yaptığınız işi de anlaycaksınızdır diye umuyorum. red hat kısmını burda anlatmadım çünkü nette yüzlerce yerde anlatılıyor ve iraf zaten redhat native bir yazılım. ama işlemler aşağı yukarı aynı!

    türkiye'deki astronomi bölümlerinin aşamadığı bir öküzlüğü vardır. öğrenciye epey yazılım bilgisi yüklerler, ama hiçbirinde gnu/linux'tan bahsetmezler. sonra öğrenci yüksek lisans türevi bir oluşuma ayak bastığında "hadi al şu verileri iraf'ta indirge" derler. öğrenci hayatında linux görmediğinden, iraf'ı ve linux'u aynı anda öğrenme gafletine düşer. sonuç, google'a yazınca en çok cevap alabildiği linux dağıtımını tercih eder. bilgisayarına yükler. sonra da iraf yüklemeye çalışır. temel linux komutlarından bile bi-haber olduğu için zorlanır da zorlanır.

    günümüzde ubuntu bir patlama yaşadığı için (dönem dönem her linux dağıtımı patlamalar yaşar - normaldir) öğrenciler genellikle ubuntu yükler. sonra "buna nasıl iraf yükleyecem? her tarafta redhat yazıyor" derler. haklıdırlar.

    olayı otomatikleştirmek için millet bir takım .deb paketleri yaratmış ancak bunlar güncellenmediği sürece linkler ölüyor vs. vs. bu yüzden pek bi boka yaramıyor.

    bu sebeple ubuntu üzerine iraf kurulumunu adam akıllı buraya yazayım dedim.

    yazarken şurayı referans aldım çünkü adımları güzel anlatmış: http://mjhutchinson.com/…_iraf_on_ubuntu_edgy_amd64

    araya birkaç satır ekledim, sildim, ve tabii ki, türkçeleştirdim. biraz newbie versiyonu oldu bu yani.

    uygulanacak komutları >>> ile başlayacak şekilde yazdım.
    örneğin whoami komutu uygulamak için :
    >>> whoami

    ancak unutmayın, sakın burdan komutları copy-paste ederek gitmeyin. çünkü sözlük bütün harfleri küçültür. ola ki büyük harf gerekirse komutunuz çuvallar, hayata küsersiniz. hoş, komutların tamamını şöyle bir inceledim, sondaki irafshell scriptinde büyük harfler var, bir de 5. adımda x11iraf yüklerken bir yerdeki x büyük olmalı (uyarısını yazdım orada). bunların dışında hepsi küçük harfle gidiyor ama olsun, siz yine de temkinli olun.
    =
    === 1. enchanced command line===
    =
    öncelikle, iraf'ın kendi komut satırı vardır. bu komut satırına "cl" denilir. cl, bash değil, cshell üzerinde çalışır. yani ubuntu üzerinde bir terminal açtığınızda karşınıza çıkan $ işaretli ekran var ya, orası bash'tir. oradaki komutları sevmez iraf. kendisi cshell ister. bunun için sistemimize cshell(csh) veya tcshell (tcsh) yüklemek gerekir. şanslıyız ki ubuntu'nun repolarında tcsh var, öyleyse apt-get ile zart diye yükleyebiliriz.

    >>> sudo apt-get install tcsh

    hani dedik ya "cl" ile çalışırız diye, gel zaman git zaman cl'i geliştirmişler ve "enchanced cl"e (ecl) çevirmişler. işte bunun da 32-bit'lik termcap-compat paketine ihtiyacı vardır. onu yüklemek için de 2 paket daha yüklememiz gerekir. maalesef bu paketler ubuntu repolarında yok. ama bu dosyalar sırasıyla şurada bulunabilir.

    ldso : http://old-releases.ubuntu.com/…_1.9.11-15_i386.deb
    libc5 : http://old-releases.ubuntu.com/…_5.4.46-15_i386.deb
    termcap-compat : http://old-releases.ubuntu.com/…mpat_1.2.3_i386.deb

    eğer sisteminiz 32 bit ise o zaman şu komutları uygulayın.

    >>> wget http://old-releases.ubuntu.com/…_1.9.11-15_i386.deb
    >>> sudo dpkg -i ldso_1.9.11-15_i386.deb
    >>> rm ldso_1.9.11-15_i386.deb
    >>> wget http://old-releases.ubuntu.com/…_5.4.46-15_i386.deb
    >>> sudo dpkg -i libc5_5.4.46-15_i386.deb
    >>> rm libc5_5.4.46-15_i386.deb
    >>> wget http://old-releases.ubuntu.com/…mpat_1.2.3_i386.deb
    >>> sudo dpkg -i termcap-compat_1.2.3_i386.deb
    >>> rm termcap-compat_1.2.3_i386.deb

    eğer sisteminiz 64 bit ise, dpkg komutlarının sonuna "--force-architecture" eklemeniz, ayrıca üç paket daha indirmeniz gerekir. neyse ki bu paketler ubuntu repolarında mevcut :

    >>> sudo apt-get install ia32-libs ia32-libs-gtk linux32
    [unutmayın, 32bitseniz son satıra gerek yok!!!]
    =
    === 2. iraf user ===
    =
    şimdi iraf'ın çalışması için gerekli paketler elimizde. (iraf'ın kendisi değil ama daha oraya var) öncelikle iraf'ın bir saçmalığından bahsetmem gerek. iraf kendisini sisteminizde bir kullanıcı (user) gibi tanımlamak ister. sebebi biraz eski bir sistem olması diyebiliriz ama önemli değil. bunun için sisteminizde bir kullanıcı oluşturun. üstteki menüden "system>administration>users and groups"u açın. "add user" diyeceğiz, ama seçemiyorum diyebilirsiniz, aşağıdaki "unlock" tuşunu kullanın sonra şifrenizi girin. daha sonra "add user" aktif olur. tıklayın. buraya "iraf" username'iyle bir kullanıcı oluşturun. real name kısmına istediğinizi yazabilirizsiniz. millet "iraf maintenance" yazıyor havalı dursun diye. home diretory olarak "/iraf/iraf/local" yazın. (tabii tırnaksız!). bir şifre tanımlayın tabii ki. sonra "user privileges" sekmesine geçin. burada "administer the system" seçili olsun. bu size, iraf user'ıyla "sudo" çekebilme imkanı tanır. yüklemeden sonra dilerseniz kaldırırsınız ama bence kalsın. daha sonra "advanced" sekmesine geçin. burada shell olarak "/bin/tcsh" yazın. (bakın burada normalde bash duruyordu di mi?) ayarlarımızı tamamladıktan sonra çıkabiliriz.

    yeni bir terminal açalım ve iraf için dizin oluşturup sahibinin iraf olduğunu söyleyelim.

    >>> sudo mkdir /iraf
    >>> sudo chown -r iraf:iraf /iraf

    bundan sonra yapacağımız herşeyi iraf user'ından yapacağız. istersek grafik arayüzümüzdeki herşeyi doğrudan iraf user'ına geçirebiliriz ama gerek yok, komut satırı kullanmaya alışın, bu yüzden sadece bulunduğunuz terminal ekranında iraf user'ına geçmeniz yeterli.

    >>> su iraf

    (yok ben iraf user'ıyla gnome'a login olacam diyorsanız ctr+alt+f2)

    şimdi iraf için dizin yapısını oluşturacağız. aşağıdaki komutları sırasıyla uygulayın.

    >>> mkdir /iraf
    >>> mkdir /iraf/iraf/local
    >>> mkdir /iraf/irafbin
    >>> mkdir /iraf/irafbin/bin.linux
    >>> mkdir /iraf/irafbin/noao.bin.linux
    >>> mkdir /iraf/x11iraf
    >>> mkdir /iraf/extern

    artık iraf'a ilişkin dosyaları indirip yerlerine koymaya başlayabiliriz.
    =
    === 3. iraf sources ===
    =
    iraf'ın mevcut versiyonu 2.14.1 o yüzden ona ilişkin linklerle anlatacağım. hatırlatırsanız güncellerim burayı. ya da üşenmeyinkendiniz http://iraf.net/downloads/ adresinden bakabilirsiniz.

    önce doğru dizine gidelim
    >>> cd /iraf/iraf
    şimdi kaynak kodumuzu çekelim.
    >>> wget http://iraf.net/ftp/iraf/v214/pcix/as.pcix.gen.gz
    şimdi gzip dosyasını açıp sonra siliyoruz.
    >>> tar -zxf as.pcix.gen.gz
    >>> rm as.pcix.gen.gz

    şimdi redhat binary'lerini iraf'ın linux binaryleri altına taşıyoruz.
    >>> mv /iraf/iraf/unix/bin.redhat/* /iraf/iraf/unix/bin.linux/

    sırada iraf'ın binary'lerini çekmek var.
    >>> cd /iraf/irafbin/bin.linux
    >>> wget http://iraf.net/ftp/iraf/v214/pcix/ib.rhux.x86.gz
    >>> tar -zxpf ib.rhux.x86.gz
    >>> rm ib.rhux.x86.gz

    sırada noao'nun redhat binary'lerini çekmek var.
    >>> cd /iraf/irafbin/noao.bin.linux
    >>> wget http://iraf.net/ftp/iraf/v214/pcix/nb.rhux.x86.gz
    >>> tar -zxpf nb.rhux.x86.gz
    >>> rm nb.rhux.x86.gz
    =
    === 4. iraf installation ===
    =
    sırada bu paketleri yüklemek var.
    bunun için yükleme alanımızı belirliyoruz. bunlar cshell'in olayları. şöyle ki :
    >>> setenv iraf /iraf/iraf/
    yani bir değişken belirledik.
    >>> cd $iraf/unix/hlib
    >>> source irafuser.csh

    şimdi yükleyemek için bir test gerçekleştireceğiz.
    >>> ./install -n

    burada gelen adımları biraz açayım:

    -> new iraf root directory (/iraf/iraf):
    bu bize iraf dizininin doğru olup olmadığını sorar. evet olduğundan direk enter'a basabilirsiniz, dizinimiz buydu çünkü.

    -> default root image storage directory (/iraf/imdirs):
    bu bizim görüntülerimizi koyacağımız dizini sorar. şimdilik böyle kalsın. ilerde biraz işi kapınca, hard diskinizde yer kalmayınca, "ulan bütün imajlarım bu dizinde mi duracak" dediğinizde bunu değiştirmenin yolunu öğreneceksiniz merak etmeyin. şimdilik enter.

    -> local unix commands directory (/usr/local/bin):
    burada bize unix komutları olan programcıkların nerede durduğunu soruyor. burası da normal. enter.

    sonra bir sürü yazı çıktı di mi? eğer herşey "ok" görünüyorsa der ki "proceed with installation? (yes):" siz şimdilik oraya "no" deyin.

    tekrar cshell satırına düştük. burada intall programını root olarak çalıştırmak daha sağlıklı olacaktır o yüzden "no" dedik. yani şimdi :
    >>> sudo ./install

    tekrar aynı adımlardan geçeceksiniz. proceed için "yes" dedikten sonra yükler. sonra size "tape drive and networking" ile ilgili birşeyler yükleyeyim mi? diye sorar. buna "no" diyebilirsiniz. zira heralde evinizde eşek gibi bir tape device yoktur ya da makinanızı başkalarına iraf sunucusu olarak host etmeyeceksinizdir? edecekseiz "yes" deyin çok da dert değil tabii.
    =
    === 5. xgterm ===
    =
    az kaldı dayanın evlatlar. sırada xgterm yüklemek var. bu iraf için önemli bir zımbırtıdır çünkü iraf bir görüntü işleme yazılımıdır. bu işleri yaparken terminal üzerinde birçok grafik çizmemiz gerek. eh bu grafik çizmeleri de arka planda "boyama" olarak yapan birileri gerek değil mi? işe bu xgterm'dür, yani terminali grafiklendiren zımbırtı. kendisi x11iraf paketinde bulunabilir.

    ancak xgterm öncelikle adam gibi bir ncurses kütüphanesine ihtiyaç duyar. (ncurses, terminali interaktif hale getirmeye yarayan bir kütüphanedir) bunun için 32 bit ve 64 bit kullanıcıları farklı işler yapacak.

    32 bit için ncurses :
    >>> sudo apt-get install libncurses4

    64 bit için ncurses :
    >>> wget http://archive.ubuntu.com/…ncurses4_4.2-10_i386.deb
    >>> sudo dpkg --force-architecture -i libncurses4_4.2-10_i386.deb
    >>> rm libncurses4_4.2-10_i386.deb

    şimdi x11iraf paketinin red hat binary'lerini indirebiliriz.
    >>> cd /iraf/x11iraf
    >>> wget http://iraf.net/…/x11iraf-v1.5dev-bin.redhat.tar.gz
    >>> tar -zxf x11iraf-v1.5dev-bin.redhat.tar.gz
    >>> rm x11iraf-v1.5dev-bin.redhat.tar.gz

    şimdi redhat binary'lerini iraf'ın linux binary'si olarak gördüğü yere taşıyoruz.
    >>> mv lib.redhat lib.linux
    >>> mv bin.redhat bin.linux

    şimdi de yükleme scriptini root olarak çalıştırıyoruz.
    >>> sudo ./install
    yine burada herşeye "yes" diyoruz ama birşey hariç! "applications default directory" olarak sorduğu yerde şunu yazacağız : /etc/x11/app-defaults [dikkat!!! sadece buradaki x11'in x'i büyük!!!]
    ayrıca cdl'e ihtiyacınız olmayacaktır heralde. o yüzden o adıma "no" diyebilirsiniz.
    =
    === 6. ds9 ===
    =
    biliyorum bayılmak üzeresiniz ama çok az kaldı. her görüntü işlemeci, kullandığı görüntüleri adam gibi image viewlarla görmek ister. astronomi konusunda bunun en babalarından birisi de ds9'dır. ayrıca ds9 hem internette database'lerle hem de iraf ile çok güzel anlaşır. bu bakımdan hemen bir ds9 edinmeliyiz. ubuntu'nun repolarında da ds9 vardır ancak bu ds9 biraz buggy'dir. kapatmak için process olarak öldürmeniz gerekir ve iraf ile de pek anlaşamaz bunun için elimizde adam gibisini indireceğiz.

    32 bit için :
    >>> wget http://hea-www.harvard.edu/…ux/ds9.linux.5.7.tar.gz
    >>> tar -zxf ds9.linux.5.7.tar.gz
    >>> rm ds9.linux.5.7.tar.gz
    >>> sudo mv ds9 /usr/local/bin

    64 bit için :
    >>> wget http://hea-www.harvard.edu/…/ds9.linux64.5.7.tar.gz
    >>> tar -zxf ds9.linux64.5.7.tar.gz
    >>> rm ds9.linux64.5.7.tar.gz
    >>> sudo mv ds9 /usr/local/bin

    artık herhangi bir terminal açıp "ds9" yazdığınızda program çalışacaktır. (unutmayın, terminalden açtığınız için o terminali öldürünce ds9 da ölür. bunun için terminalde açtıktan sonra, o terminale gidip "ctrl+z" yapıp sonra "bg" yazıp sonra da "exit" yazmanız tavsiye edilir. böylece ilgili process'i çalıştıran terminal öldüğü hale process çalışmaya devam eder. ya da direck "ds9&" şeklinde çağırın processi.)
    =
    === 7. hello iraf! ===
    =
    artık herşey hazır! hadi iraf'a login olalım. bilgisayarımızdaki her user iraf'a login olabilecek durumda. bunun için önce iraf'ın home dizininden "mkiraf" komutunu çalıştırmamız gerek ki iraf'ın ayar dosyaları oluşuversin. (aşağıdaki komutları iraf user'ı olarak yapmanıza gerek yok. kapatın o terminali mis gibi yepisyeni terminal açın kendinize, kendi userınızdan devam edin)

    >>> mkdir ~/iraf
    >>> cd ~/iraf
    >>> mkiraf
    gelen yerde size "hangi terminalde çalışcan?" diye sorar. oraya "xgterm" yazın.

    artık iraf'ı çalıştırmak için xgterm çalıştırmanız gerekir.
    >>> xgterm
    gelen xgterm'den:
    >>> cd ~/iraf
    >>> ds9 &
    >>> ecl
    =
    === 8. irafshell scripti ===
    =
    bu iraf'a login olma işini hızlandırmak için bi eleman hoş görünüm sağlayan ufak da bi script yazmış, tavsiye edilir.

    >>> sudo pico /usr/local/bin/irafshell
    gelen yere şunları yazın

    #!/bin/bash
    pid=pidof ds9
    if [ ! $pid ]; then
    ds9 &
    fi
    pushd ~/iraf > /dev/null
    xgterm -iconic -geometry 80x24 -sb -title "iraf" -bg "lemon chiffon" -fg "black" -e "ecl" &
    popd > /dev/null

    unutmayın! burada pid= deki pid ve $pid deki pid'ler büyük harfle yazılacak. pidof daki küçük kalsin.
    ctrl+o sonra da enter ile kaydedin. ctrl+x ile çıkın.
    sonra scriptimizi executable yapalım :
    >>> sudo chmod +x /usr/local/bin/irafshell

    artık herhangi bir user'ın terminalinden herhangi bir dizinden "irafshell" komutunu bastığınızda güzel renkli, iraf'a login olmuş bir xgterm ve bir de ds9 açılacaktır.

    iyi çalışmalar...

    edit : tcsh yerine tsch yazmışız afedersiniz.
  • yeni sürümlerle beraber iraf'ın kurulumu inanılmaz kolaylaşmıştır.

    şu link gayet yeterli olur sanırım. ds9 ve iraf'ın kendi son sürümlerini doğrudan siteden çekebilirsiniz. illaha buradan yüklemek zorunda değilsiniz. çünkü muhtemelen bu kurulum yardımındaki çoğu programın sürümü güncellenmiş olacaktır. ancak yine de nasıl kurmanız gerektiği hakkında iyi bir fikir verir.