şükela:  tümü | bugün
  • aklımda kaldığı kadarıyla ulaşılabilen en eski türkçe belgelerdir. 5.yy'a ait olması lazım.

    not: ukte imiş.
  • orhun abideleri 8. yy, yenisey yazıtları 6. yy kırgızlar tarafından yazılmıştır. kırgızlar türk olduğuna göre neden en eski yazılı türk eserleri orhun abideleri olarak anlatılıyor çözemedim. aslında en eski yazılı türk eserleri bu yazıtlardır.
  • alfabesi köktürk alfabesi olarak değil yenisey alfabesi olarak bilinen, doğal olarak yenisey alfabesiyle yazılmış olan yazıtlardır.

    mantık kuralları dahili içerisinde incelendiğinde ilkellikten ziyade, yazıtların muhtemel yönüne bağlı olmak üzere aşırı şekilde benzer ve pek çok harfte simetrik olduğu görülmektedir. yani köktürk alfabesi en büyük kanıt olarak orhun yazıtları nedeniyle kabul edilir ama o alfabe yenisey alfabesinin hemen hemen aynısıdır ve yeniseyden sonra dikilmiştir.

    köktürkçe kavramının sorgulanmasına nedendir.
  • yenisey yazıtları orhun kadar önemli görülmez, zira müstakil birer yazıt değil, mezar taşlarıdır. orhun'dan daha eskiye uzanan yazıtlar vardır ama çoğunlukla tam tarihe ulaşmak zordur. yine de bu mezar taşlarının orhun yazı sisteminden farklı olduğu ve ondan daha "ilkel" bir usulle yazıldığı bellidir.

    bugün çok şehit verdik. türklerde ölene ağıt yakmak çok önemlidir. ağıtların belli karakteristikleri vardır, bunlardan biri de ölenin ağzından konuşmak. yenisey yazıtları ekseriyetle ölenin ağzından konuşurlar. bu entry o yüzyıldan bugüne, vatanı için ocak başındaki eşini, sürüsünü ve gökyüzünü öksüz koyup giden şehitlerimize bir nevi saygı için girilmiş olsun. yazıtlardan günümüz türkçesiyle bazı pasajlar:

    "külüg çur'um ben, bayca sengün'ün oğlu. gamsız büyümüştüm ya, gam bu imiş. gökyüzündeki güneşe, yeryüzündeki yurduma doyamadım. evdeki evdeşimden, kırdaki oğlumdan ayrıldım."

    "ben küni tereg. üç yaşımda babasız kaldım. dedem külüg tutug beni adam etti. gamsız bir adamdım. evdeki evdeşimden ve dedemden ayrıldım."

    "erdemli bir erkek gibi, ülkeme taptım. tanrı(sal) ülkemden, güzel dostlarımdan ayrıldım."

    "şanlı adım yaruk tekin, otuz bir yaşımda yittim. ketim bele tugma'nın oğluydum, kalamadım yazık ki. budunun birliği için elli akrabamdan ayrıldım."

    "tüz bay küç pars külüg'üm ben. sevgili kadınım için öldüm. yetimlerim, babam, yoldaşlarımdan, sevgili beyimden ayrıldım, kardeşlerimden ayrıldım."

    "ben qutlug çıgşı. qadar savaşında, halkım ve ülkem için, öksüzlerimden ayrıldım."

    "şerefim ve ülkem için öldüm. ıssık inal halkıyla ve beyiyle kalamadım. kırk dokuz yaşımda göçtüm."
  • benim uktemdi lan bu!*

    orhun alfabesinin erken dönem örnekleridir. açıkça bellidir ki bu alfabe altay bölgesindeki türk halklar tarafından uzun süre kullanılmış ve orhun yazıtlarında en olgun haline bürünmüş.

    ekşi sözlük'te yakın zamana kadar yer bulamayışı gerçekten üzüntü vericidir. halbuki türk dilinin kökenine dair birinci elden kaynak teşkil ediyorlar. benim yarım yamalak bilgilerime göre sayıları hiç de azımsanacak gibi değil. binlerle ifade ediliyor. genellikle mezartaşlarında kullanılsa da vergi amaçlı kullanılanların olduğunu da bir yerlerde okudum. vergi memurlarının bu obadan zamanında şu kadar vergi aldık sakın bir yamuğunuzu görmeyelim diye tuttukları notlar da var. yani türk devlet teşkilatı ve iktisat tarihine dair de bilgi içeriyorlar.
  • orhun’da amaç tarihsel kaynak olarak yazılı abide mezar taşları üretmektir.
    yenisey’de amaç ölü hakkında bilgi veren yazılı sade mezar taşları üretmektir.
    bu nedenle aslında yenisey için yazıt kelimesi kullanılması orhun abidelerine haksızlık olur.
    yenisey için yazıttan ziyade ilk yazılı türk kaynakları denilebilir ki tam çözülemese de çoyren yazıtı bu bakımdan yenisey’den daha eski bir durumda gözükmektedir.
    bu nedenle kronolojik açıdan daha geç zamanlı olsa da ilk türk yazıtları orhun abideleridir.