1. aklımda kaldığı kadarıyla ulaşılabilen en eski türkçe belgelerdir. 5.yy'a ait olması lazım.

    not: ukte imiş.
  2. orhun abideleri 8. yy, yenisey yazıtları 6. yy kırgızlar tarafından yazılmıştır. kırgızlar türk olduğuna göre neden en eski yazılı türk eserleri orhun abideleri olarak anlatılıyor çözemedim. aslında en eski yazılı türk eserleri bu yazıtlardır.
  3. bugünkü hakas ve tuva cumhuriyetleri sınırları içinde kalan köktürk alfabesiyle yazılmış yazıtlardır. dikiliş tarihleri net değildir. köktürk veya orhun yazıtlarını çözen thomsen, bunlardaki alfabenin daha ilkel olduğunu, o yüzden daha eski olduklarını iddia etmiştir.bugün çoğu araştırmacı bazin'in tarihlendirmesini kabul eder. bu da 9.-10 yüzyıldır. yazıtları ilk yayımlayan radloff'tur.
  4. alfabesi köktürk alfabesi olarak değil yenisey alfabesi olarak bilinen, doğal olarak yenisey alfabesiyle yazılmış olan yazıtlardır.

    mantık kuralları dahili içerisinde incelendiğinde ilkellikten ziyade, yazıtların muhtemel yönüne bağlı olmak üzere aşırı şekilde benzer ve pek çok harfte simetrik olduğu görülmektedir. yani köktürk alfabesi en büyük kanıt olarak orhun yazıtları nedeniyle kabul edilir ama o alfabe yenisey alfabesinin hemen hemen aynısıdır ve yeniseyden sonra dikilmiştir.

    köktürkçe kavramının sorgulanmasına nedendir.
  5. akılda kalındığı gibi en eski türkçe belge değildir. son araştırmalar ışığında en eski belgeler pazırık kurganı,esik kurganı ve noyun ula kurganı'nından çıkmıştır.( türkçe'nin gelişimi m.ö 5. yüz yıla dayanır ayrıca)
    asıl konumuza geri dönecek olursak yenisey yazıtları: yenisey yazıtlarının yenisey bölgesinde yaşayan değişik türk boylarına ait oldukları kabul edilmektedir. bu yazıtların göktürk kitabelerinden önce oluşturulduğu kabul edilir. genellikle mezar taşı olarak dikilen bu yazıtların bazıları birkaç kelimelik , çoğu 5-10 satırlıktır. bu yazıtlar yalın abartısız bir dille yazılmıştır. çoğunlukla yazı sahibinin bu dünyaya doymadan ayrıldığını samimi bir dille anlattığı görülür. orhun yazıtlarındaki yüksek heyecan ve lirizmden uzaktır.kullanılan yazı orhun yazıtlarındaki kadar gelişmemiştir.mezarların dikiliş tarihleri belli değildir ve yazı sistemi olarak aramik ve runik yazı sistemine benzer bir yazı kullanıldığı dil bilimciler tarafından öngörülmektedir.

yenisey yazıtları hakkında bilgi verin