neuron

  • hırçın golcü (266)
  • 980
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2 yıl önce

öğrenilmiş çaresizlik

kafese 3 maymun konulur, bir merdiven ve tepesinde asılı muz salkımı vardır. maymunlardan biri merdivene çıkmaya çalıştığında kafese tazyikli su sıkılır tüm maymunlar ıslanır, 3 maymun da dener ıslanırlar ve bir daha denemezler.

bu öğrenilmiş çaresizliktir, maymunlar muza yönelirlerse tazyikli suya maruz kalacaklarını öğrenmişlerdir.

ikinci aşamada, 3 maymundan 1 i yeni bir maymunla değiştirilir, yeni maymun doğrudan muza yönelir diğer iki maymun tarafından engellenir/dövülür. daha sonra iki eski maymundan biri daha yeni bir maymunla değiştirilir,
yeni maymun da direk muza yönelir, bu kez ondan önce dayak yiyen maymun, en şiddetli tepkiyi gösterir ve yeni maymun da engellenir. muzlar hala aynı yerindedir, kafesteki 3 maymundan tazyikli suya maruz kalmış olan son maymun da yenisi ile değiştirilir.

yeni gelen maymun da muza yönelir, ondan hemen önce gelen ve dayak yemiş olan iki maymun tarafından şiddetli şekilde dövülür, en çok şiddeti da ondan bir önce gelen uygular.

kafeste son durum şöyledir;

-kafeste 3 maymun, bir merdiven ve tepesinde sallanan bir salkım muz vardır,
-kafeste kalan üç maymun da hiç ıslanmamıştır, muza yöneldiklerinde dayak yemişlerdir,
-neden dayak yediklerini neden o muzu yiyemediklerini bilmemektedirler.

bu da öğrenilmiş çaresizliğin aktarılmasıdır. aktarılmış olan şartlanma durumunda duyguların davranışların şiddeti/ ölçüsü de artmaktadır.

yılanlarla oynayan bir çocuk , yılanlardan neden korkması gerektiğini bilmiyordur, hiç yılan görmediği halde yılandan korkan birine bir başkası yılan korkusunu öğretmiştir, ve işin tuhaf tarafı bu kişi kendisine bu korkuyu geçiren kişiden daha çok korkuyordur çünkü neden korktugunu bilmiyordur.

bu bilgi ışıgında kısa toplum tarihimize bakınca, öğrenilmiş davranışların nesilden nesile aktarılmasının siyasi yapımızdan sosyal yaşantımıza kadar pek çok alanda etkileri rahatlıkla gözlemlenebilir.

devamını okuyayım »
24.05.2014 02:23