thrax

  • 422
  • 0
  • 0
  • 0
  • geçen ay

çince

başlayalı üç ay kadar olacak, şimdi sorsanız ne öğrendin peki diye wo ai ni derim, demeyebilirim de, evden çıkış sürenizin dakikayla mı, saatle mi ölçüldüğüne bağlı, saatle ölçülenlere selam ederim. çinceyi duyunca o kadar korkmayın yahu, türk arapsız yapar, çinlisiz yapamaz; adamlar zamanında set örmüş bize, gene sızıp girmişiz. yani geçmişten gelen bir muhabbet, bir çekim, bir alex söz konusu.

bir kere adamlarda çekim eki, yapım eki, kuralsız fiil vb., yani kısacası gramer diye bir şey yok. yazılarıyla aynı çin seddi gibi, korkuttuklarını korkutuyorlar, korkmayıp içeri giren rahat ediyor. yalnız bu sefer de rahata fazla alışmayalım diye vurgu diye bi'şey icat etmişler, o biraz can sıkabiliyor. ama vurgu meselesini de benzeştirme yöntemiyle halledebiliyoruz, mesela ben yukarıda verdiğim örnekte geçen ben anlamına gelen wo sözcüğünü muah muah can haticem türküsündeki muah vurgusuyla telaffuz ediyorum; evet hiç romantik değil, ama unutmak da mümkün değil. ama dört tane de vurgu olmaz ki be liciğim, yani bir ma kelimesi vurguya göre kenevir, at, git veya ana anlamına gelirse ben nasıl bir başbakan rahatlığıyla ananı da al git diyebilirim ki?

benim yaptığım gibi vurguyla hiç uğraşmayabilirsiniz de; nasıl mı? sadece yazı karakterlerini ezberleyerek. evet, vurgudan daha zor ama, çince, artık ölü bir dil olan eski mısırcadan sonra tek kelimenin bile ses karşılığını bilmeden tüm yazılı metinleri anlayabileceğiniz yaşayan tek dil. üstelik, bir noktadan sonra zaten tımarhanelik olacağınızdan alzheimer da size musallat olmayacak, daha ne?

geçelim çin karakterlerine, alfabe demiyorum bakın, o başka bir şey. bu dünyada her nesnenin bir simgesi var çekirge. ataları kımız falan değil, bambaşka bi'şey içmiş hala kendilerine gelememişler milletçe. yalnız, çin devriminden sonra biraz ayılmış gibi olmuşlar, “ya yazımız çok zor arkadaşlar, böyle olmayacak biraz basitleştirelim” falan demişler. sonuç: 10 çizgiden oluşan bir karakter yerine, 8 çizgiden oluşan bir karakter. bunun üzerine bir de tayvan’ın vazgeçmediği geleneksel ve halen çin’de kullanılan basitleştirilmiş çince karmaşası çıkmış. aferin çok güzel düşünmüşsünüz...

neyse nerede kalmıştık, mesela kapı (men): ? böyle simetrik halde duran iki adet ortasından çizgi geçen p harfi gibi bir şey. peki, niye öyle? çünkü aslında bu yazı bildiğiniz veya daha doğrusu bilmediğimiz hiyeroglif yazısı, geçmişi çok ama çok eskilere, neredeyse uygarlığın başlangıcına kadar gidiyor. nesneler için çizilen resimler stilize edile edile bugünkü halini almış. kapı karakteri o kadar değişmemiş ama; western filmlerinden aşina olduğumuz bar kapısı işte.

şimdi işin güzel tarafına geliyoruz: bu kapıdan bir sürü sözcük türetiliyor. yani kapıyı bir kere ezberlediniz mi devamı geliyor. örneğin, kapı karakterinin altına içeri girercesine konumlandırılmış tıfıl bir kare geldiğinde, ?, oluyor mu size sormak fiili, buradan ‘müsaitseniz annemler size akşam misafirliğe gelecek’ olgusunun geçmişinin çok gerilere gittiğini de keşfediyoruz. kapının önüne bir adam karakteri koyarsanız ?? girişin nerede olduğunu sorabilirsiniz. kapı karakterinin altına, eski türk filmlerindeki gibi kollarını açmış koşa koşa gelen ayaklı bir kare korsanız, ?, kapıyı açabilirsiniz de. açık kapının önüne yarım anlamına gelen karakteri ? koyduğunuzda, bunun yarım açık kapı anlamına geldiğini anladıysanız, çinceyi çözdünüz demektir. yalnız yavaş çözün saçınız başınız dağılmasın, yarım açık kapı çincede fahişe demek aynı zamanda.

şimdi burada kahve falı bakar gibi oradan bir yol çıkıyor, ortada bir kalp var, kalbin altında bir köprü diye karakterlerin tarifini uzatmaya gerek yok. merak eden arar bulur. sadece o kadar da zor olmadığını anlatmaya çalıştım. çalıştım, çalıştım ama inanmayın siz bana. mesela geçen gün yemek yediğim restoranın masasının camdan altlığına çinlinin biri peçeteye not yazmış, bırakmış; üç ay çalışmadan sonra haliyle gözüm takıldı: bir “güzel” simgesini, bir de “et” simgesini seçebildim, gerisinde saydırıyor mu, ne yapıyor belli değil. hayatımda hiç öğrenmediğim ispanyolcada bile daha fazla sözcük tanırdım, nasıl insanlarsınız siz kardeşim, bela mısınız uleyyn…

zorunlu edit: entariyi dikerkene kopyaladığım çince karakterler, soru işaretine dönüşmüştür, bir daha da yazmam çince sözlüğe...

devamını okuyayım »
20.01.2011 00:50