lantirn161

  • 410
  • 2
  • 1
  • 0
  • 6 gün önce

şafak bekçileri

1963'te çekilen siyah-beyaz film.

filmi youtube üzerinden bulmak mümkün. izlemeyenler varsa önce bu filmi izleyin ardından da eğer dayanabilirseniz anadolu kartalları isimli fiyaskoyu izleyin. şafak bekçileri'nde bitirim bir pilotu canlandıran rahmetli ekrem bora'nın (gerçek soyadı uçak'tır bu arada) hem davranışlarıyla hem de kullandığı dil (hava kuvvetleri argosu kullanır bol bol) ile role nasıl kolayca girdiğini şaşkınlıkla izlerken (ve aynı zamanda gözlem yeteneğinin ne kadar güçlü olduğunu anlarken) öbür fiyaskoda pilot tulumu giydirilmiş kasıntılık ve yeteneksizlik abidelerinin rol yapabilmek için nasıl cebelleştiklerini ızdırapla izleyecek, "vay be nerdeeen nereye ey yeşilçam!" diye dizinizi döveceksiniz. bu tür filmler için zorunlu olan aşk-meşk sahnelerini veya senaryonun bazı sinemasal zorunlulukla ya da teknik imkansızlıklarla çekilen sahnelerini veya bazı devamlılık hatalarını filan geçersek o dönemki hava kuvvetleri envanterini ve personelin günlük hayatını görmek, pilotlar ile diğer personelin nasıl birbirine kaynaşmış olduğunu anlamak için gayet güzel görsel bir şölendir. ve ayrıca, dönemin hava araçlarının modellerini yapmaya meraklı plastik maketçiler için nefis uçak referansları da içerir. bunun yanısıra göksel arsoy ile rahmetli ekrem bora'nın uçuş tulumlarının sol üst omuzunda us air force yazdığını görmek gibi enterensan detaylar filmde bolca mevcuttur.

bununla birlikte 27 mayıs 1960 askeri darbesi ardından çekildiği için filmin altmetninde ciddi mesajlar verilmiştir. mesela 27 mayıs'ın demokrat partinin gerici-irticacı kadrolarına karşı yapılan bir harekat olduğu fikrini pekiştirmek adına köylüyü sömüren toprak ağaları ile bunların kentlerdeki işbirlikçilerinin siyasi emelleri tiksindirici diyaloglarla izleyiciye aktarılır. bunun yanında bölge köylülerinin yüzyıllardır bu adamlar nedeniyle süregelen dramı ve kaderleri de anlatılır, eleştirilir. ayrıca göksel arsoy'un kızını sevdiği köy ağası kudret bey'in damat olması için uygun gördüğü işbirlikçisi kentli ağanın oğlunun, kudret ağa'nın kışkırtmasıyla, hava üssünde askerlere ücretsiz okuma-yazma öğreten ama aynı zamanda insanları kudret ağa'nın sömürü düzenine karşı bilinçlendirmeye çalışan ilerici öğretmene kahvede sataşıp yanındaki 6 arkadaşıyla dövdüğü sahne, bu grubun karşısına üniformaları ile çıkan göksel arsoy ile ekrem bora'nın tek kelime bile etmeden gergin bir müzik eşliğinde bu 6 kişi üzerine yürümesi ve bu grubun sahne sonunda düşüp kalkarak tabana kuvvet kaçması türk silahlı kuvvetlerin gerici ideolojilere karşı çok ciddi bir kararlılıkla durduğunun ve bu yolda şiddete uğrayan herkesin yardımına koştuğunun anlatıldığı enfes bir sahnedir. bu sahne üzerine daha çok şeyler yazılır ya artık neyse...

ben bu filmi çok severim. gelgelelim filmle ilgili pek bir dokümantasyon çalışması göremedim. ben de oturdum ve filmin içinde kuyruk numaraları seçilebilen uçakların hangileri olduğunu ve bu uçakların başına daha sonra ne geldiğini tarihe ufak da olsa bir not düşmek adına kaydettim. f-100 uçaklarından filmin bulanıklığı, kameranın süratli hareket etmesi gibi nedenlerle numarasını hiç okuyamadığım birkaç tanesi var. artık onları da birileri filmi restore ederse okuruz sanıyorum. kuyruk numarası bazında tek tek foto aramadım, arasam kesin bulurum ama artık bu işi sonraya bırakıyorum. olmadı bir edit girerim daha sonra entry'ye.

f-100d
---------
54-2170 (15.01.1972'de kalkanlı/eskişehir'de düştü. ütğm.tamer erengönül şehit oldu.)
54-2175 (31.05.1983'te mermer köyü, hazro/diyarbakır'da 55-3761 ile havada çarpışma neticesi düştü.)
54-2182
54-2201 (16.05.1969'da malatya'da düştü. yzb.ethem sancar şehit oldu.)
54-2202 (hizmetten çıkarıldıktan sonra e-202 burun numarası ile uçakbakım eğitimine verildi. yanlış hatırlamıyorsam bu uçak gaziemir'de uçakbakım okulunun bahçesindeydi ve benim de görüp dokunma şansım oldu.)
54-2208
54-2214
54-2216 (16.02.1972'de eskişehir'de 55-2749 ile havada çarpışma sonucu düştü. olayda ütğm.kadir ireç ve ütğm. muammer akgün şehit oldu. hangi pilotun hangi uçağı kullandığını bulamadım.)
54-2218 (21.02.1972'de eskişehir'de düştü.)
54-2228 (hizmetten çıkarıldıktan sonra konya üssünde gateguard yapıldı.)
54-2238 (22.07.1974'te lefkoşa/kıbrıs üzerinde uçaksavar ateşi ile düşürüldü.)
54-2242
54-2251? (kolda kalkan uçak bu numaralı gibi duruyor ama net okuyamadım. ancak eskişehir'de o tarihte 54-2251 kuyruklu bir uçak var ve bu uçak 17.04.1968'de eskişehir'de düşmüş ve bnb. ismail akgün şehit olmuş.)
54-2282
54-2743 (bu kuyruk numarası çok enteresan. bizde iki tane var bu kuyruk numarasından. ilk 54-2743 kuyruk numaralı uçak aslında 224-10 msn numarası ile üretilen 55-2743 numaralı uçak ama uçak nedense amerikalılardan bize geldiğinde 54-2743 olarak numarandırılmış. bu uçak film çekilmeden hemen hemen 1 yıl önce hvkk kuruluş yıldönümü etkinliklerinde ütğm. orhan cemil okçu yönetiminde eskişehir meydanında hava akrobasisine kalkmasına müteakip izleyenlerin üzerine düşmüş ve pilot ile yerdeki seyircilerden biri olan hv.mkns.bçvş. raşit emin canyaşar şehit olurken 41 izleyici de yaralanmış.diğer 54-2743 ise 224-9 msn numarası ile üretilen ve aslında 55-2742 kuyruk numaralı olan uçak ve filmde bu uçak görünmekte.)
55-2746 (17.11.1982'de incirlik'te düştü.)
55-2749 (16.02.1972'de eskişehir'de 54-2216 ile havada çarpışma sonucu düştü. olayda ütğm.kadir ireç ve ütğm. muammer akgün şehit oldu. hangi pilotun hangi uçağı kullandığını bulamadım.)
55-2754
55-2759 (24.06.1963'te osmaniye'de düştü. ütğm. ibrahim ışık şehit oldu.)
55-2767 (22.07.1971'de kocaçukur mevkii/eskişehir'de düştü. tğm.battal ünlü şehit oldu.)

f-100f
--------
56-2562
56-2563
56-3963 (29.05.1975'te konya'da düştü.)
56-3965
56-3967
56-3969 (27.11.1973'te erhaç'da düştü. ütğm.mustafa dumankalkdı ve tğm. yusuf yanar şehit oldu.)
56-3976 (1976'da incirlik'te düştü.)
56-3989
56-3997
59-2559
59-2560 (25.10.1974'te konya'da düştü.)

(not: baba f-100 için şu entry'me (bkz: #83159491) göz atabilirsiniz.)

rf-84f
--------
51-11251
52-8759
52-8760

t-33a/t-33 mk.iii (kanada imali olanlar)
---------------------------------------------------
53-5791
53-5746 (şu anda istanbul hava müzesi'nde)
54-21021 (t-33mk.iii)(28.06.1978'de akhisar'da düştü. tğm.ahmet deniz taylan şehit oldu.)
54-21285 (t-33mk.iii)(01.03.1979'da göçbeyli buçağı-bergama/izmir'de düştü. tğm.savaş yapar şehit oldu.)
54-21344 (t-33mk.iii)(27.06.1974'te değirmendere/izmir'de düştü. ütğm.cemil engindeniz ve ütğm.tuğtekin düzay şehit oldu.)

f-86e
-------
19216
19232
19241
19247

c-47
------
filmde göksel arsoy'un istanbul'a gitmek için bindiği kurye uçağı olan c-47'nin burnunda 56 veya 66 yazıyor ama ilk rakamın 5 mi 6 mı olduğu net belli değil. eğer bu uçak 56 numara ise 42-100878 seri numaralı c-47'dir. eğer 66 ise 42-24063 seri numaralı c-47'dir.)

uh-19d
---------
56-4271 (24.02.1975'te istanbul'da düştü.)

evet sonunda bitti. yorucu oldu biraz ama olsun. ben filmi her izlediğimde çok hüzünleniyorum çünkü zamanında benim de uçak peşinde koşturduğum havuzları, soğukta-sıcakta içinde durduğum hangarları görmek ve benden önce de oralarda birçok kişinin aynı işleri yaptığını izlemek beni çok duygulandırıyor. neyse umarım bu entry bir işinize yarar. tüm şehitlerimizin ruhları şad olsun, mekanları cennet olsun.

yararlanılan kaynaklar: http://www.ole-nikolajsen.com/, http://www.joebaugher.com/, http://www.tayyareci.com/, sayın emin kurt'un hazırladığı türk hava kuvvetleri şehitleri listesi.

ve ayrıca uhive dergisinde çıkmış, filmi temel alarak 1960'lı yıllardaki toplumsal dönüşümü inceleyen bir makaleye de göz atmak isteyebilirsiniz.

edit: imla, cümle yapıları düzeltildi, bazı linkler eklendi.

devamını okuyayım »