şükela:  tümü | bugün
  • 1534 yılında ignatius loyola* tarafından kurulan ve türkiyede isanın askerleri adıyla bilinen katolik tarikatın adı. üyelerine cizvit* denilmektedir. cizvit tarikatı ilk kurulduğu zamanlarda roma katolik kilisesinin fevkalade olumsuz tepkisiyle karşılaşmış ve kabul görmemiştir. ancak cizvitler, kısa süre içersinde protestanlara ve ingiliz anglikan mezhebine karşı sert tutumları ve bunlar aleyhine yaptıkları çalışmalar nedeniyle kilisenin bu menfi yaklaşımını tersine çevirerek papalığın beğenisini kazanmışlardır. bu beğeni, kilisenin tarikatı açıktan desteklemeye başlaması ile ilk meyvelerini vermiş, alınan destek sayesinde tarikat kısa sürede hem ekonomik hem de politik olarak büyük güç kazanmıştır. bu dönemde cizvitler, kiliseye hoş görünmek için özellikle aforoz edilenlere karşı çok acımasızdılar.

    cizvitlerin benzer tarikatlardan en önemli farkının örgüt yapısında olduğu görülür. tarikat üyeleri her zaman göze batmadan her türlü toplum içersinde, o toplumun insanları ile aynı düzeyde ve uyum içersinde yaşarlardı. tarikat, ilk gününden itibaren kısa vadeli hedefler yerine hep uzun vadeli hedeflere yönelmiş ve özellikle insana yatırım yapmıştır. gerçektende insana yapılan yatırımlar sayesinde cizvit tarikatı çok kısa sürede avrupanın en önemli siyasi ve ekonomik gücü haline gelmiştir.

    tarikata kabul edilen herkes mutlaka uzun ve ayrıntılı eğitimlerden geçirilir, ancak başarılı görülenler tarikatın fikir ve ideallerini öğrenebilirlerdi. cizvitler, özellikle fakir ve yetenekli gençlere, kurdukları ya da destekledikleri özel okullar aracılığı ile çok iyi bir eğitim verdirirlerdi. fransa, clermontta bulunan cizvit koleji döneminin en iyi okuluydu. cizvitler fikirlerine karşı çıktıkları bir kurum yada topluluk ile karşılaştıklarında asla açıkça kavgaya girmezler, sinsi ve gizlice her türlü etkinlikte bulunarak o kuruluşu yıpratırlardı. özellikle sahip oldukları iyi eğitimli genç üyeleri sayesinde karşıt oldukları kurum yada topluluğun içine sızarak kendi ilke ve fikirlerini içerden aşılarlardı. bu şekil içerden yapılan baskı ile o kurum kısa süre içersinde yıpratılır veya tamamen yozlaştırılırdı.

    18. yüzyıla gelindiğinde cizvit tarikatı öyle bir hal almıştı ki hem avrupada ve hem de özellikle güney amerikada her önemli noktada cizvitleri görmek mümkündü. cizvitler, uzakdoğuda dahi etkin faaliyette bulunabiliyorlardı. ancak bu dönemde politik açıdan romada güçler dengesi kilise aleyhine dönmeye başlamıştı ve bu durum kilise yetkililerinin hiç hoşuna gitmiyordu. kilise azalan popülaritesini kazanmak ve yeniden güç odağı olabilmek için cizvitlerden kurtulmak ve onları ortadan kaldırmak istiyordu. istenilen kurtuluş 1773 yılında gerçekleşti. o yıl dönemin dini lideri papa xiv. clementhus, cizvit tarikatının feshedildiğini ve dünyanın her yerinde roma kilisesi tarafından cizvitlere tanınmış olan tüm hak ve ayrıcalıkların kaldırıldığını ilan etti. kilise tarikatın varlık sebebi olduğu için kiliseye karşı yapılacak herhangi mücadele de olamazdı. bu ilan ile birlikte cizvitler arasında büyük bir çözülme oldu. her ne kadar 1814 yılında papa vii. pius tarafından cizvitlere eski hak ve ayrıcalıkları geri verilse de cizvitler bir daha toparlanamadılar ve hiç bir zaman eski hallerine dönemediler. ancak katolik mezhebinin bir tarikatı olarak varlıklarını sürdürebildiler.
  • 1534 yılında paris'te loyola'lı ignas (ignasce loyola) tarafından kurulmus "isa'nın arkadasları" diye bilinen bir hristiyan tarikatıdır.
  • (bkz: cizvit)
  • kurucusu ignatius loyola olan hıristiyan mezhebi. loyola mezhebe şelini veren kitabını inzivaya çekildiği mağarada yazıyor. o mağaranın yerinde şimdi görkemli la cave kilisesi var. cizvitler yoksulluk, bekaret ve itaat için yemin ederler.
    türklerin farkında olmadan hristiyan dünyasına yaptığı bir iyiliğin sonucu dünyanın kaderini etkilemiştir cizvitler. şöyle ki: kuruluşları zamanında, yarım düzine arkadaşı ile birlikte loyola'nın amacı kudüs'e hac ziyareti yapmaktır. defalarca denemesine karşı bunu başaramazlar, zira o dönemde kudüs türklerin elindedir vepapalık onlara gerekli izni de vermez. sonuçta onlar da dünyada gidilen her yerin hac ziyareti olduğuna karar verip yollara düşerler. ve böylelikle hem hristiyanlığın öncüleri ve genişlemesinin nedenleri hem de avrupa sömürgeciliğinin öncü kolu olurlar.
    bu arada ilkyılarında papalığa kesin bir itaat yemini etseler de zaman içinde vatikan ile sık sık ters düştükleri de olmuştur. zira vatikan'ın katı tutumlarıylakarşılaştırıldığında çok daha akılcı ve insancıl bir dünya görüşleri vardır. hatta gittikleri yerlerde ilk yaptıkları şey o yörenin dili ve kültürünü öğrenip o şekilde yaşamaktır. fakat aynı zamanda kültür birlikteliğini savunan vatikan onları farklı kültürleri getirip katolik inancı saptırmakla suçlar.
    dünyanın yukarıdan aşağı değil, aşağıdan yukarı değişebileceğini savunurlar.
    ilk üniversitelerini 16. yy'da kurmuşlar ve hem avrupa kıtasında hem de dünyanın bir çok yerinde milyonlarca öğrenci yetiştirmişlerdir.
  • hristiyanlığın 4 büyük tarikatından biridir. tarikatın kuruluşu 1530'larda hıristiyanlık'ı kabul etmiş bir ispanyol askeri olan aziz ignatius'un çevresinde paris üniversitesi'nden bir grup öğrencinin toplanmasıyla başladı. tarikata girebilmek için yoksulluk, evlenmeme, itaat ve papa'ya bağlılık yemini edilir. fransiskenler kadar çalışkan ama dominikenler kadar da acımasız bir tarikattır.bunlar katolik aleminin entelektüelleri konumundadır. bunlar için önemli olan nokta ''papalık makamı''dır. bilindiği gibi dominikenler için öncelik ''roma kilisesi'', fransiskenler içinde ''hristiyanlık'' idi. bundan dolayı vatikanda tüm siyasi ve dini çekişmelerde cizvitler önemli bir rol oynamıştır. papayı yücelten opus dei tarikatı ile papalık makamını yücelten cizvitler devamlı bir kavga içerisinde olmuşlardır.citvitlere göre opus dei tarikatı ''papa tapınıcılığı(papolatry)'' yapmaktadır. bu tarikat en hızlı misyoner örgütüdür ve türkiye'de ilk misyoner okulunu açan gruptur. 18 kasım 1583 tarihinde cizvitler tarafından açılmış olan bu karaköy'deki saint-benoit lisesi olup bugun de faaliyetlerini sürdürmektedir. papa, kendi basma hareket eden bağımsız bir gruba dönüştüğünü görerek 1773'de cizvit tarikatını kaldırdı. ancak tarikat 1814'te yeniden kuruldu.günümüzde hıristiyan dünyasındaki etkisi yok denecek kadar azalmıştır.
  • the exorcist'in damien karras'i da bu mezheptendir. kitabi cocukken okumanin zihnimde biraktigi ariza midir nedir, cizvit deyince ilk aklima gelen bu damien olur.
  • frank herbert'in, god emperor of dune adlı eserinde "belagat despotluğu" yapmakla nitelenen oluşum.

    --- spoiler ---

    "din her zaman belagat despotluğuna yol açmıştır" dedi leto. "bene gesseritlerin öncesinde, bu konuda en iyi olanlar cizvitlerdi."
    "cizvitler mi lordum?"
    "eminim ki senin şu tarih kitaplarında onların adlarına rastlamışsındır."
    "hatırlamıyorum, lordum. ne zaman yaşamışlardı?"
    "boş ver. belagat despotluğunu öğrenmek istiyorsan bene gesseritleri incelemen yeterli. ama kendi yalanlarına kendileri kanmıyor elbette."

    --- spoiler ---
  • 16. yüzyıl ortalarında kurulmuş bir hıraistiyanlık tarikatı. önceleri roma kilisesinin tepkisiyle karşılaşmış ama sonraları anti-proterstan tavırları sayesinde detek görmüş. fakir ama zeki gençleri bünyelerine alıp eğitirlermiş. karşı görüşte oldukları kurumların içine sızıp onları çürütürlermiş. avrupa'da, güney amerika'da hatta uzak doğuda açtıkları okullar vasıtasıyla etkinlik göstermişler.
  • dostoyevski'nin karamazov kardeşler adlı romanında zaman zaman adı geçen bi kelimedir. kitabın karakterlerinden fiyodor pavloviç, ara ara uşakları smerdyakov ve grigoriy'e cizvitler diye hitap eder. ben de sonradan öğrendim ki kelime bir hristiyan tarikatının adıymış.
  • papalığın ilmiyye sınıfı denebilirmiş haklarında.

    (bkz: tarihin arka odası)