şükela:  tümü | bugün
  • plansız kendiliğinden olan toplumsal üretim. üretim araçları üzerindeki özel mülkiyete ve üretimin sosyal karakteriyle mülkiyetin özel kapitalistlik biçimi arasındaki uzlaşmaz çelişkilere dayanır. kapitalist üretim anarşisi, kaçınılmaz olarak periyodik fazla üretim krizlerine, döviz finans bunalımlarına, işsizliğe, emekçilerin hayat seviyelerinin düşmesine ve emekle kapital arasında sert antagonizme yol açar.
  • ''meta üretimine dayanan her toplumun, üreticilerin o toplumda kendi öz toplumsal ilişkileri üzerindeki egemenliklerini yitirmiş olmaları gibi bir özelliği vardır. herkes kendi hesabına, rastgele elde edilmiş üretim araçları ile ve bireysel değişim gereksinmesi için üretir. pazara kendi malından ne kadar geleceğini, hatta o maldan ne kadar gerekeceğini kimse bilmez; kendi bireysel ürünün pazarda gerçek bir gereksinmeyle karşılaşıp karşılaşmayacağını, giderlerini kurtarıp kurtarmayacağını, hatta malını satıp satmayacağını kimse bilmez. toplumsal üretim anarşisinin egemenliğidir bu.'' - [friedrich engels: ütopik sosyalizm ve bilimsel sosyalizm, sol yayınları, şubat 2017, sf. 68-69]

    tekelci kapitalizm, yani emperyalizm, bu üretim anarşisini ''yönetebilmektedir''. üretimin yoğunlaşması ve serbest rekabetin tekele dönüşmesi, dünyanın bölüşümünün tamamlanması; burjuvaziyi hesap yapmaya iter. ''karteller, satış, ödeme vb. durumları üzerinde anlaşıyorlar. pazarları bölüşüyorlar. fiyatları olduğu gibi, imal edilecek ürünlerin miktarını da saptıyorlar. kârları çeşitli işletmeler arasında bölüştürüyorlar...'' - [v. i. lenin: emperyalizm, sol yayınları, temmuz 2018, sf. 25]

    tekelci kapitalizmde üretimin bu denli planlanması, yoğunlaşması ve toplumsallaşması, toplumsal üretime karşılık olarak düşen kapitalist mülkedinmenin yarattığı çelişki, daha genel bir ifadeyle: üretici güçler ile üretim ilişkileri arasındaki şiddetlenen çelişki; kapitalizmi, sonrasında sosyalizmin olduğu çürüme ve yıkılma noktasına getirir. daha da sadeleştirebiliriz: bugünkü ilerleme seviyesi sayesinde bir kişinin bile aç, evsiz, cahil ve mutsuz kalmaması mümkündür. hayatın her yanını saran kaygılar ve belirsizlikler basitçe ortadan kaldırılabilir. buna rağmen hayatta tutulan komadaki hasta, sermaye diktatörlüğü, kâr sistemi; bir çürümeden başka bir şeyi ifade etmez. kapitalist üretim ilişkileri, mevcut üretici güçleri tahrip eder, gelişimini engeller seviyededir. fabrikalar, ürünler vs. bunalımlar ve krizler ile tahrip edildiği gibi, en büyük üretici güç olan insan da fiziksel ve ruhsal olarak tahrip edilmektedir. bunların hepsi; mevcut toplumun ömrünün dolduğunu ve geleceğin ileri toplumunun doğuş vaktinin geldiğini kanıtlamaktadır.