şükela:  tümü | bugün
  • (1449-1515) yunanca ve latince öğretmenliğinden matbaacılığa geçmiş ve bastığı/seçtiği birbirinden değerli kitaplarla dünya kitap tarihine geçmiş saygıdeğer bir italyandır. aldus manutius (ya da aldo manuzio veya sadece ihtiyar aldo olarak da bilinen bu büyük kitapseverin ismi okumanın tarihi isimli kitapta sadece aldus manutius olarak anılıyor) derslerinde klasik kitapların kolay okunabilen, kolayca taşınabilen ve sağlıklı kopyalarına gereksinim duyuyordu, bu amaçla bir basımevi kurdu. bizanstan gelen aydınlardan yararlanabilmek için onların yerleştiği venedik’te basımevini kurdu. rönesans’ın önemli kilometre taşlarından olan bu kitaplar arasında yunanca ve latince klasiklerin yanında çeşitli sözlükler ve ilk cep kitaplarını o bastı, italik yahut aldino denen yazı karakterlerini de o icat etti. ayrıca avrupanın çeşitli şehirlerinde yaşayan aydınları venedik’e davet etti ve onların birikimlerinden yararlanarak kitap çeşitlerini artırdı. yazılanlara göre akşamları yaşlı aldo’nun evinde toplanan uzmanlar yazma eser koleksiyonlarını tarayarak hangi eserlerin basımlarının yapılması gerektiğini tartışırmış. sonra ihtiyar aldo vefat edince basımevinin krallık tahtına paolo manuzio geçti, o da öteki tarafa göçünce tahta genç aldo manuzio çıktı, onlar da ihtiyar aldo gibi yetenekliydiler ve nefis kitaplar bastılar.
  • mimari ve mühendislik alanlarında bastığı kitaplarla michelangelo, leonardo da vinci gibi adamların temel eğitimini sağlamış kişidir aslen.
  • kurduğu yayınevine aldine ismini vermiştir. yayınevinin simgesi festina lentedir.
  • virgülün bugünkü biçiminin ve noktalı virgülün bugünkü kullanımının babası.
  • italyan rönesans laboratuvarının matbaasının ve kitaplığının anahtarını taşıyan adam.

    yaptıkları mantık evlilikleriyle de ün salan manuzio ailesinin en önemli şahsiyeti sayılır. nitekim kendisi de pico della mirandola ve prens alberto pio di carpi'nin yanlarında kalarak onlara dersler verdikten ve venedik'e yerleşerek tipo öğrenimi aldıktan sonra, birkaç önemli eser basmış ve bir matbaa sahibi olan andrea torresani d'asola'nın kızıyla evlenmişti [bu dönemde bastığı önemli eserler arasında, ilk bastığı eser olan ve bir yunan gramer kitabı olan, constantine lascaris'in grammatike adlı eseri, bazı aristoteles eserleri ve francesco colonna'nın dilime destan eseri hypnerotomachia poliphili bulunur.].

    evlilik ona öyle bir ilham verecekti ki, bugün "italik"; o zamanlar "aldino" diye bilinen yazı türünü icat edecekti (venedik ve papa'dan bu harflerin imtiyazını da almıştı). henüz öğrendiğim üzre, vakt-i zamanında mantova dükü'nün adamları tarafından tutuklatılıp hapse atılacaktı. sonra ise, bir orta çağ erdemi olarak, ancak dostlarının ricalarıyla, hayatından bir yıl kaybolmuş hâlde serbest kalabilecekti. soylu olanın ve parlamakta olanın korunması, o dönemlerde oralarda âdettendi. mesela bir venedik dogesi ve aynı zamanda tapınak şövalyesi olan marco babarigo'nun torunu sanctus, manuzio'ya*, yayınevini tekrar açması için yardım etmişti. ölümünden sonra yayımlanan, birer önsöz yazdığı kitaplar arasında, bugün de kitapçılarda satılan, erasmus' un "deliliğe övgü"sü ve bazı dante eserleri bulunur.

    manuzio'ya bir makine dairesi hüviyeti kazandıran şey, ne aşkın bilgi birikimiydi ne de gençlere açık ve ücretsiz dersler vermesi. bence onu her imparatorluğun ve her cumhuriyetin isteyebileceği türden bir kişilik yapan şey, (1) çeşitli ülkelerde bulunan elyazmalarını bizzat satın alarak getirtmesi; (2) yayımladığı eserlerin eleştiri ve düzeltmelerini elde etmek adına bir akademi kurmuş olmasıydı. aralarında pico de mirandola ve erasmus'un da bulunduğu 40 üyeli bu akademiye başkanlık da yaptı.

    bugün bile bir ülkenin entelektüel hayatı için, kısıtlamalardan münezzeh böyle "serbest oyuncular", böyle maestrolar şart. kontrol manyağı insanların yuvası hâline gelmiş olan akademi için hâlâ birileri çaba harcıyor, yurtdışına gidiyor, aç kalıyor, ihtiyaçlarından vazgeçiyor ve taviz veriyor. oysa parlayacak olan yıldız, önce güvenli ve rahat bir ortamda bu parlama için enerji toplamaya gereksinim duyar (bugün demokratik sistemler, bu bağlamda tarihsel aristokratik monarşi karşısında oldukça aciz durumdadır). bu şahsiyet, yaşadığı hayatla söz konusu parlamanın güzel bir örneğini vermiştir. bugünkü öğrencilerin ve akademisyenlerin yaşadığı şey, eğer bir tür rezillikten ibaret değilse, bütün bunlar okur yazar olmayan ve analiz yetisi epey kısıtlı birinin gözlemlerinden ibarettir.

    imago

    nexus externi:

    renaissance in ıtaly
    annales de l'imprimerie des alde, ou, histoire des trois manuce et de leurs éditions
    the book trade in the ıtalian renaissance
  • varlık yayınları'ndan anımsayabileceğimiz küçük cep boyutundaki kitapları ilk ortaya çıkaran yayıncı. sophokles'in 1502 tarihli parva forma biçimindeki eserleri bu anlamda ilklerdendir. ayrıca matbaacılık açıdan basım aşamasında 16'lık formanın benimsenmesine yol açtı.