rehayunluel

  • azimli
  • hırçın golcü (251)
  • 2404
  • 0
  • 0
  • 0
  • geçen ay

pelesenk ağacı

bulent kumral'dan * mayho$ sozluk katkisi. *

// taa oralardan gelmemiştir e'fem; çünkü o zamanlar boeing, airbus, c5 uçakları yoktu. onun yerine kısa yolu seçip iran'dan gelmiştir.

hem de "pelesenk" olarak değil, "perseng" olarak gelmiştir. sonra "bu kadar çok sözcüğe ne gerek var" diyerek dilde tasarruf modasına uyup kılık değiştirmiş arapça "pelesenk" ile karıştırılarak "galatı meşhur"laşmıştır.

dil persengi: (farsça) konuşurken sık sık tekrarlanan söz. (deyimler sözlüğü 2; ömer asim aksoy)

1) söz arasında yerli yersiz, bilir bilmez söylenen ve tekrarlanan "efendim, efendime söyleyeyim, mesela-örneğin, bilakis, ya.ak, 'mına koduğum, şey vb..." gibi sözler.

2) diline pelesenk etmek: gerekli gereksiz bir kimseden veya bir şeyden sürekli söz etmek, diline dolamak.

aslı dil persengi olan deyim halk arasında kullanımda dilinin pelesengi olmak, diline pelesenk etmek olarak yaygınlaşmıştır.

pelesenk : (arapça) balsam'ın eşanlamlısı

pelesenk gerçekte balsam anlamına gelir ki bitkilerin sağlam ya da yaralarından sızan aromatik reçinemsi maddedir. ilaç, tütsü ve parfüm yapımında kullanılır, öksürük şuruplarına ve pastillerin bileşimine katılır.

buna karşılık

pelesenk ağacı: hatalı bir kullanımla balsam elde edilen bütün ağaçların
odununa verilen genel bir ad haline gelmiştir. bunlar arasında

a.. mekke pelesengi, mekke balsamağacı
b.. gilead tree, mecca myrrh tree
c.. meccabalsambaum
d.. baumier de la mecque
e.. commiphora opobalsamum

(yağ reçinesi olup gerçek bir balsam değildir)

ve
a.. mürrağacı
b.. common myrrh tree
c.. myrrhenbaum
d.. arbre a myrrhe
e.. commiphora myrrha

ayrıca

a.. afrika mürrağacı
b.. african myrrh tree
c.. afrikanischer myrrhenstrauch
d.. bdellium d'afrique
e.. commiphora africana

bunlardan başka

a.. peygamberağacı, mukaddesağaç
b.. common lignum vitae, guaiac, holywood
c.. guajakbaum, echtes pockholz
d.. gaiac, gayac, bois de vie, gaiac blanc
e.. guaiacum officinale, guaiacum sanctum.

ülkemizde en yaygın tanınan pelesenk (balsam) elde edilen ağaçlardır.

bu gibi ağaçlar çoğu zaman çalı tipi bodur ağaçlar olup kerestesinden ziyade pelesenk (balsam) elde etmek amacıyla değerlendirilir. mobilya yapımında kullanılmaları pek yaygın olmayıp daha çok kaplama malzemesi olarak ve/veya divit, yazı takımı, hat takım kutusu ya da değerli eşyaların saklandığı kutu yapımında kullanılır ki, saklanan eşyaya ahşabın hoş kokusu siner. kimi zaman kilise ikonalarının ve triptiklerinin pelesenk ağacından yapıldıkları da bilinir.

* sözü edilen kerestesi değerli balsamik ağaçlardan pelesenk ağacı diye bilinen ise jakaranda türleri bignoniaceae familyasından
olup yaprak döken ya da dökmeyen 30-45 türü vardır ki, yaygın olarak tropikal amerika'nın yağmur ormanlarında yetişir.

a.. pelesenkağacı, brezilya jakarandası
b.. palissandre wood, brazil jacaranda
c.. palisanderbaum, jacararandaholz
d.. palissandre du bresil, palissandre de cayenne, jacaranda
e.. jacaranda brasiliensis

bu türün dal ve gövdesinden elde edilen kereste, griden parlak kırmızıya kadar değişen renklerde, damarlı ve sert bir odundur; masif ya da kaplama olarak marangozlukta, mobilya yapımında kullanılır. bu odundan yapılan infusyon halk hekimliğinde dahilen ağrı kesici ve antiseptik olarak, haricen romatizma ve siyatik ağrılarına karşı kullanılır. (büyük larousse)

yine aynı familyadan olup bizde gülodun diye bilinen bir başka pelesenk ağacı ise dalbergia'lardan sözedilebilir ki daha çok ahşap heykel, süs eşyası ve pipo yapımında kullanılır.

a.. gülodun, pelesenkağacı
b.. rosewood,
c.. rosenholz
d.. bois de rose
e.. dalbergia

umarım pelesenk dilimizin persengi olmamıştır.

bulent kumral (zahiri)//

devamını okuyayım »
05.03.2003 14:23