calendil

  • 1314
  • 0
  • 0
  • 0
  • 5 yıl önce

anzakların çanakkale'den toprak istemeleri

lozan antlasmasinin 128-136'nci maddeleri su sekildedir:

madde 128

türk hükümeti, ingiliz imparatorlugu, fransiz ve italya hükümetlerine karsi, kendi ülkesinde, bunlarin, savas alaninda can vermis ya da yaralanmis, kaza ve hastalik yüzünden ölmüs askerleri ve denizcileriyle, tutsaklikta ölmüs savas tutsaklari ve gözalti edilmis sivillerine ait mezarlari, mezarliklari, kemiklikleri ve onlari anmak için dikilmis anitlari kapsayan toprak parçalarini [arsalari] bu hükümetlerin kullanimina ayri ayri ve sürekli olarak birakmagi yükümlenir. bunun gibi, türk hükümeti, 130 ncu maddede öngörülen komisyonlara, bir araya toplama mezarliklari (cimetières de groupement), kemiklikler kurmak, ya da anitlar dikmek için ileride gerekli görülecek toprak parçalarini da, sözü geçen bu hükümetlerin kullanimina birakacaktir.

türk hükümeti, bundan baska, söz konusu mezarlara, mezarliklara, kemikliklere ve anitlara giris serbestligi tanimagi ve gerekirse, buralarda cadde ve yollar yapilmasina izin vermegi yükümlenir.

yunan hükümeti de, kendi ülkesine iliskin olarak, ayni yükümleri kabul eder.

yukarida belirtilen hükümler, böyle bir amaçla birakilmis olan toprak parçalari üzerinde, duruma göre, türk ya da yunan egemenligine halel vermez.

madde 129

türk hükümetince kullanimi birakilacak toprak parçalari arasinda, özellikle ingiliz imparatorlugu için, 3 sayili haritada gösterilmis olan anzac (ari burnu) bölgesindeki toprak parçalari da bulunmaktadir.

ingiliz imparatorlugunun yukarida adi geçen toprak parçasindan yararlanmasi asagidaki sartlara bagli olacaktir:

1. bu toprak parçasi, baris andlasmasiyla belirtilen amacindan baska herhangi bir amaçla kullanilmayacaktir; bu yüzden, hiç bir askerlik ya da ticaret amaciyla, ya da yukarida belirtilen asil amaci disinda kalan baska herhangi bir amaçla kullanilmayacaktir;

2. türk hükümetinin, bu toprak parçasini -mezarliklari da kapsamak üzere- denetlemege her zaman hakki olacaktir;

3. mezarliklari korumakla görevli sivil bekçilerin sayisi, mezarlik basina bir bekçiden çok olmayacaktir. mezarliklar disindaki toprak parçasi için ayrica bekçiler bulunmayacaktir;

4. bu toprak parçasinda, ister mezarliklar içinde ister disinda, ancak bekçiler için kesin olarak gerekli konutlardan baska konutlar yapilmayacaktir;

5. bu toprak parçasinin kiyisinda, insan ya da yük yüklemegi ya da karaya çikartmagi kolaylastirabilecek, hiç bir rihtim, dalga kiran ya da iskele yapilmayacaktir;

6. bu toprak parçasini ziyaret için gerekli bütün islemler yalniz bogazlar'in iç kiyisinda yapilabilecek ve bu toprak parçasina ege denizi kiyisindan girmege, ancak bu islemlerin tamamlanmasindan sonra izin verilecektir. türk hükümeti, mümkün oldugu kadar basit olmasi gereken söz konusu islemlerin, türkiye'ye gelecek öteki yabancilarin bagli tutulacaklari islemlerden daha külfetli olmamasi ve gereksiz her türlü gecikmeye yol açmayacak kosullar altinda yapilmasini, isbu maddenin öteki hükümlerine halel gelmemek sartiyla, kabul eder;

7. bu toprak parçasini ziyaret isteginde bulunan kimseler silahli olmayacaklardir; türk hükümetinin, bu yasagin uygulanmasini denetlemege hakki olacaktir;

8. türk hükümeti, 150 kisiyi asan ziyaretçi topluluklarinin girisinden, en az bir hafta önce haberli kilinacaktir.

madde 130

ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerinden her biri, türk ve yunan hükümetlerinin de birer temsilci gönderecekleri bir komisyon kuracak ve bu komisyon, mezarlara, mezarliklara, kemikliklere ve anitlara iliskin sorunlari, yerinde, çözüme baglayacaktir. bu komisyonlarin baslica görevleri sunlar olacaktir:

1. ölülerin gömüldügü ya da gömülmüs olabilecegi bölgelerde kesifler yaparak, oralarda bulunan mezarlari, mezarliklari, kemiklikleri ve anitlari kütüge yazmak;

2. mezarlarin, gerektiginde bir araya toplanmasina ne gibi kosullar altinda girisilecegini saptamak; türk ülkesinde türk temsilcisiyle, yunan ülkesinde de yunan temsilcisiyle anlasarak, bir araya toplama mezarliklarinin, kemikliklerin ve dikilecek anitlarin yerlerini kararlastirmak; bu amaçla ayrilacak yerlerin sinirlarini, gerekli en küçük alan ölçüsünde, saptamak;

3. kendi uyruklarina ayrilmis ya da ayrilacak mezarlara, mezarliklara, kemikliklere ve anitlara iliskin kesin plani, her komisyonun bagli oldugu hükümet adina, türk ve yunan hükümetlerine bildirmek.

madde 131

kendilerine toprak parçasi ayrilmis olan hükümetler, bu topraklari yukarida belirtilenden baska maksatlarla kullanmamagi ve kullanilmasina izin vermemegi yükümlenirler. bu toprak parçalari deniz kiyisinda bulunmakta ise, bu kiyi, kendisine toprak parçasi ayrilmis olan hükümetçe kara ya da denizle ilgili askerlige ya da ticarete iliskin baska hiç bir maksat için kullanilmayacaktir. mezarlara ve mezarliklara ayrilmis olan yerler bu amaçla ya da anit dikilmesi için kullanilmayacaksa, bu yerler, duruma göre, türk ya da yunan hükümetlerine geri verilecektir.

madde 132

128 nci maddeden 130 ncu maddeye kadar olan maddelerde öngörülen toprak parçalarina iliskin tam ve eksiksiz yararlanma hakkinin ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerine sürekli olarak birakilmasi için gereken yasama ya da yönetim tedbirleri, 130 ncu maddenin 3 ncü fikrasinda öngörülen bildiriyi izleyecek alti ay içinde, türk ve yunan hükümetlerince alinacaktir. kamulastirmalar yapilmasi gerekirse, bunlar türk ülkesinde yapilacaksa türk hükümetince, yunan ülkesinde yapilacaksa yunan hükümetince gerçeklestirilecek ve giderleri ülke hükümetince karsilanacaktir.

madde 133

ingiliz, fransiz ve italyan hükümetleri, kendi uyruklarina ait mezarlarin, mezarliklarin, kemikliklerin ve anitlarin yapimini, düzenlenmesini ve bakimini, uygun görecekleri bir yürütme organina [uygulama örgütüne] emenat etmekte serbest olacaklardir. bu örgütler [organlar] askeri nitelikte olmayacaklardir. yalniz mezarlarin bir araya toplanmasi ve mezarliklarla kemikliklerin kurulmasi için gerekli sayilacak durumlarda ölü kalintilarinin mezarlardan çikartilmasi, tasinmasi ile, kendilerine toprak ayrilmis hükümetlerin, yurtlarina gönderilmelerini zorunlu görecekleri ölü kalintilarinin mezarlarindan çikartilmasi ve tasinmasi islerinde yetkili olacaklardir.

madde 134

ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerinin, türkiye'de bulunan mezarlarinin, mezarliklarinin, kemikliklerinin ve anitlarinin korunmasini, kendi uyruklari arasinda atanacak bekçilerce yaptirmaga haklari olacaktir. bu bekçiler türk makamlarinca [resmen] taninacaklar ve mezarlarin, mezarliklarin, kemikliklerin ve anitlarin korunmasini saglamak için, türk makamlarindan yardim göreceklerdir. bekçilerin askeri hiç bir niteligi olmayacak, fakat kendilerini savunmak üzere bir rövolver ya da otomatik tabanca tasiyabileceklerdir.

madde 135

128 nci maddeden 131 nci maddeye kadar olan maddelerde öngörülen toprak parçalarina, duruma göre, türkiye ve türk makamlarinca, ya da yunanistan ve yunan makamlarinca herhangi bir kira, resim ya da vergi uygulanmayacaktir. ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerinin temsilcileriyle, bu mezarlari, mezarliklari, kemiklikleri ve anitlari ziyaret etmek isteyenler için, buralara giris, her zaman serbest olacaktir. türk hükümetiyle yunan hükümetine kendi ülkelerinde bulunan söz konusu toprak parçalarina ulastiracak yollarin bakimini sürekli olarak üzerlerine alacaklardir.

türk hükümetiyle yunan hükümeti, söz konusu mezarlarin, mezarliklarin, kemikliklerin ve anitlarin bakimi ya da bunlarin korunmasiyla görevlendirilmis kimselerin ihtiyaçlarina yetecek ölçüde suyun saglanmasi bakimindan, ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerine her türlü kolayliklari göstermegi, karsilikli olarak yükümlenirler.

madde 136

ingiliz, fransiz ve italyan hükümetleri, türkiye'den ayrilan ülkeleri de kapsamak üzere, kendi yetkileri [otoriteleri] altindaki ülkelerde gömülü bulunan türk askerleriyle denizcileri için mezarlar, mezarliklar, kemiklikler yapmak ve anitlar dikmek konusunda, 128 nci madde ile 130 ncu maddeden 135 maddeye kadar olan maddelerdeki hükümlerden yararlanma hakkini, türk hükümetine tanimayi yükümlenirler.

sonuçlar ve degerlendirme:

1. haberde yazdigi sekliyle toprak talebi, söz konusu topraklar üzerindeki egemenlik hakkinin naklini gerektirmedigi sürece, lozan antlasmasindan dogan yükümlülüklerimizin bir parçasidir. topraklar, ilgili "devletlere" degil, devletlerin "hükümetlerine" birakilmistir. bu "birakma" isleminin egemenlik açisindan herhangi bir hüküm ifade etmedigi ise, 128'nci maddenin son fikrasindaki "yukarida belirtilen hükümler, böyle bir amaçla birakilmis olan toprak parçalari üzerinde, duruma göre, türk ya da yunan egemenligine halel vermez." ibaresi ile hükme baglanmistir.

yine türkiye'ye, bu topraklarin anma amaci disinda kullanilamayacagina iliskin bir güvence de 129'uncu maddede verilmistir: "bu toprak parçasi, baris andlasmasiyla belirtilen amacindan baska herhangi bir amaçla kullanilmayacaktir; bu yüzden, hiç bir askerlik ya da ticaret amaciyla, ya da yukarida belirtilen asil amaci disinda kalan baska herhangi bir amaçla kullanilmayacaktir"

2. esasen, söz konusu anit ve mezarlarin bulundugu topraklarin ne sekilde düzenleneceginin, zaten sözlesme tarafi devletler tarafindan ortak olarak kurulacak bir komisyon tarafindan belirlenmesi öngörülmüstür (130'uncu madde)

3. her bir devlet, kendi askerlerinin öldügü topraklarda kendi bekçilerini bulundurma ve anitlarin bakimini kendi belirleyecegi organlara yaptirma hakkina sahiptir. tek kosul, bu "bekçi"lerin askeri bir nitelik tasimamasidir. (133 ve 134'üncü maddeler)

4. türk hükümetine de diger ülkelerdeki benzeri sehitlikler üzerinde ayni haklar taninmistir. (136'nci madde). dolayisiyla türkiye de, galiçya ve yunanistan'dan benzeri bir talepte bulunabilecektir. zaten bu maddelerde türkiye ve yunanistan ayni derecede yükümlü kilinmistir.

sonuç: eger söz konusu talep, bu maddelerin uygulanmasi ile sinirli ise ve topraklarin, lozan antlasmasinin 128 ve 129'uncu maddelerde belirtilen amaçlarla sinirli olarak kullanimindan ibaretse, türkiye'nin bu talebi olumlu karsilamasi zorunludur, zira lozan antlasmasinin açik hükümleri türkiye'yi buna yükümlü kilmaktadir.

aksi durum söz konusu oldugu ölçüde ise, taleplerin reddi gerekir.

devamını okuyayım »
27.04.2005 17:29