şükela:  tümü | bugün
  • tarih oncesinin son donemlerine verilen ad / cilalitas devri.
  • paleolitikten sonra gelen kalkolitikten de once olan devir .
  • artan üretim sonucu şehirlerin büyüdüğü, esirlerin enerjisinin kullanildiği (bkz: kölelik) ve semavi dinlerin doğduğu 10 bin yillik dönem.
  • bizleri kesip katlettiğimiz zavallı hayvanlarınkinden pek de farklı olmayan yaşam koşullarında, istifler halinde, kentlerde yaşamaya zorlayan süreç insanlığın neolitik devrimiyle başlıyor. sonrasında endüstri devrimi ile de pekişiyor.

    modern insanın toplam 100.000 yıllık tariihinin içinde daha 12 bin yıl gibi kısa bir süre öncesinde bile insan soyu, efendi efendi sürüler halinde dolaşıyormuş. kadınlar meyve,yabani sebze, tahıl toplarken erkekler gruplar halinde avlanıyor, hayvan derileri giyip, suya inmiş genç kızlara saldırıyor, onlardan çocuk yapıyor ve birbirlerine homurdanıyorlarmış.

    bütün bu mutlu günlerin sonunda bir gün hıyarın biri kimbilir hangi tesadüfle, belki de kendisinden kaçan kadının torbasından yere düşen tohumların yeniden yeşerdiğini görünce "tarım" denen bir kavramla çıkagelmiş. sonra bir başkası bozkırlarda özgürce dolaşan hayvanları kurnazlıkla bir ağıla kapatıp etinden sütünden faydalanmayı becermiş. bu ilkler egzersizle kasları gelişkin sağlıklı ve mutlu atletlerden oluşan insan soyunun ilk obezleri olarak da tarihe geçmişler.

    derken olanlar olmuş. açlıktan ağzı kokan atletler, daha bir hafta öncesi çocuklar gibi mutlu ve özgür av peşinde koşan o sırım gibi delikanlılar, kolay yiyeceğin kokusunu duyunca tarlalarda çalışan birer serfe dönüşüvermişler. dahası artık tüm genç ve güzel kızlar da obez toprak ağalarının haremindeymiş. mutlu günler bitmiş ve burgacın ucu bir kez zemini delmiş. insan soyunu endüstri devrimi derken modern çağa sürükleyecek girdap bir kere oluşmuş artık.

    işte buna "neolitik" diyoruz. sanırım siyasetçiler, rahipler ve askerler de o zamanlarda bir yerde girmişler hayatımıza.
  • en ilkel barınaklarda yaşayan insanın doğada sürdürdüğü gözlemleme ve deneyimlerinin bir sonucu olarak değişen iklimsel koşullarla yeni ve farklı türden yapılar tasarladığı, yapı malzemeleri ürettiği, bilgi ve becerilerini komşu coğrafyalara taşıdığı, mimari biçim ve tekniklerin belirli bir standartlaşmaya doğru ivme kazandığı zaman dilimidir.

    önasya’da, bereketli hilal ya da “çekirdek bölge” olarak bilinen bölgede, mö 12. bin yıldan başlayarak sayıları hızla artan küçük ya da orta ölçekli avcı-toplayıcı gruplardan yerleşik topluluklara uzanan süreçte, insanın kültürel evriminin önemli aşamalarının gerçekleştirilmiş olduğu bir dönemdir.

    gordon childe tarafından “neolitik devrim” olarak adlandırılan dönem, iklimsel koşullardaki iyileşmelerle birlikte yerleşik köylerin ortaya çıktığı, tahılların kültüre alındığı, hayvanların evcilleştirilmeye başlandığı zaman dilimidir. bu dönem insanlık tarihi için oldukça önemli bir süreçtir*

    bu dönemde söz konusu bölge genelinde hem yapı malzemesi olarak hem de yapı anlayışında belirgin bir değişim gerçekleştiren insan, bir yandan da kalabalık nüfuslu bir ortamda birlikte yaşamanın gerektirdiği değişimleri ve anlayışları keşfetmektedir. tüm bu süreç mimari biçim ve büyüklüklere doğrudan etki eder. her geçen gün nüfusu artan neolitik bir yerleşmenin sosyo-kültürel yapısı, ya da sosyo-kültürel yapısında değişimler yaşayan toplumların ve buna bağlı olarak gelişen ya da standartlaşan bina biçim ve büyüklükleri bu dönemde hızlı bir değişim içerisine girer.
  • son buzul çağının bitişiyle iklimde meydana gelen değişim daha ılıman ortamda yaşayan bitki ve hayvan türlerinin çoğalmasına olanak vermiş, günümüzdekine benzer doğal bir ortam oluşmuştur. arpa, buğday gibi bitkilerle koyun, keçi ve domuz gibi hayvanların yabani ataları bu ılıman ortamın flora ve faunasının arasına girmiştir. bu olumlu değişimin sonucunda insanlık tarihinin ilk büyük devrimi olarak kabul edilen neolitik devrim yaşanmıştır. neolitik devrim insan topluluklarının binlerce yıl boyunca geçimini sağladığı avcılık ve toplayıcılık yerine üretime başlaması yani tarım ve hayvancılığı öğrenmesidir. neolitik devrim elbette ki dünyanın çeşitli bölgelerinde yaşayan değişik insan guruplarınca aynı anda yaşanabilmiş değildir.elde edilen arkeolojik verilere göre, bu devrim ilk kez ortadoğu’da ve m.ö. 9000-7000 yılları arasında uzun bir süreç sonunda gerçekleşmiştir.
    bu dönemde anadolu’nun güney kesimlerinin uygun şartlara sahip olması ve sözü edilen bitki ve hayvan türlerinin doğal yaşama alanı olması nedeniyle neolitik çağın ilk kez burada başladığı düşünülmekte ve bu düşünce de arkeolojik verilerle sürekli olarak desteklenmektedir.
    insan topluluklarının bu dönemde üretime geçmesi bir dizi gelişmeyi de beraberinde getirmiştir. artık beslenmek için av hayvanlarının peşinde göç etmeye veya tükenen bitkilerin yerine yenilerini aramaya gerek kalmamış, aksine ekilen tohumların yetişmesini, üreyen hayvanların büyümesini uzun süre bir yerde bekleme gereği doğmuştur. bunun sonucu olarak da insanlar göçebe hayat tarzından yerleşik düzene geçmeye başlamışlar, ilk köy toplumları da böylece yavaş yavaş ortaya çıkmıştır. güneşte kuruyan çamurun sertleşmesinin öğrenilmesiyle ilk evler, daha sonra da kilin pişirilmesiyle çanak çömlek yapımı gelişmiştir.
    neolitik çağın ilk evresinde insanoğlu ilk yerleşimleri kurmuş olmasına rağmen henüz topraktan çanak çömlek yapma aşamasına gelememiştir. bu ihtiyacını ahşap ve taşları oyarak biçimlendirdiği kap kacaklarla sağlamışlardır. bu nedenle bu döneme aseramik neolitik dönem adı verilir. bu dönemin başlıca merkezleri çayönü, nevala çori, aşıklıhöyük, caferhöyük olarak sayılabilir.
  • uzun uzadıya yazmayacağım. bu çağa ait önemli dönüşümlerden biri olan tarım için daha evvel zikredilen üç önemli merkezin dışında, ve neredeyse en eski merkez ile çağdaş dördüncü bi' merkez daha keşfedildi. evvelki merkezler sırasıyla ortadoğu(günümüzden 10 bin yıl önce tarıma geçiş), indus vadisi(günümüzden 6 bin yıl önce tarıma geçiş) ve orta amerika-yucatan(günümüzden 4 bin yıl önce tarıma geçiş).
    yeni buluntular ile şimdi de çin-cishan günümüzden yaklaşık 10 bin yıl önce tarıma geçmiş bi' merkez olarak listeye eklendi. yerleşmede daha evvel bulunan tonlarca darı tanesinin lab. incelemesi bu tarihi ortaya çıkardı:

    (bkz: http://europe.chinadaily.com.cn/…m?bsh_bid=26369334)

    not: şimdi şöyle bi' şey var, institute of geology and geophysics of china academy of sciences (iggcas) denilen kurum nedir ne değildir, uluslararası bilim kuruluşları ile olan ilişkisi ne değildir, çıkan sonuç kim tarafından check edilecek bilemiyorum. erken bi' gol sevinci yaşıyor olabilirim yani. ne, bursa'dan gol haberi mi geld...
  • sırf kadınlara daha farklı malzemelerden süs ve ziynet eşyası yapabilmek adına geçilmiş çağdır. kadın tarih sahnesine ilk çıktığı günden beri süslenmektedir. paleolitik çağda, taştan kabuktan yapılan ziynet eşyaların gittikçe yetersiz kalmasıyla erkekler düşünmüş ve bakırı işlemenin bir yolunu bulmuştur. tabiki bir süre bu da kadınları tatmin etmez. bakıra kalay karıştırılır, sonrasında altın bulunur derken medeniyet de ilerler. sözlerimi espri zannedenler en yakın prehistorik müzeye gidip inceleyebilirler.
  • bu dönemdeki ilk ticari mal obsidyendir (doğal yollarla oluşan volkanik kökenli bir cam türü).
  • post climatic optimum dönemdir. olumlu iklim koşulları yaşanır. bugüne göre daha sıcak ve yağışlı ortam neolitik çağın oluşumunu tetikler. mö 8000-6000 arasıdır.